Thủy sản xuất khẩu gặp áp lực lớn từ thị trường Mỹ, thị trường Trung Quốc dẫn dắt đà tăng

Tăng trưởng mạnh bất chấp căng thẳng địa chính trị

Trong tháng 1 và tháng 2.2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh theo mạch năm 2025, đạt 1,7 tỉ USD, tăng 20% so với cùng kỳ.

Trong tổng kim ngạch xuất khẩu 2 tháng đầu năm, mặt hàng tôm và cá tra tiếp tục là “đầu kéo” dẫn dắt về doanh số, trong khi thị trường Trung Quốc và Hồng Kông tăng bứt phá 54%, đạt kim ngạch xuất khẩu 513 triệu USD, chiếm tới 30% tổng kim ngạch.

Xếp thứ hai là thị trường Nhật Bản, tăng trưởng 5%, với kim ngạch xuất khẩu 233 triệu USD. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu vào Mỹ giảm nhẹ 3%, với 209 triệu USD. Trong Top 4 thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam 2 tháng đầu năm còn có Hàn Quốc, tăng trưởng 3%, với giá trị 114 triệu USD.

Nguồn: VASEP

Về mặt hàng, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 690 triệu USD, chiếm tới 40,5 tổng kim ngạch, tăng trưởng 20%. Cá tra xếp thứ hai với giá trị xuất khẩu đạt 331 triệu USD, tăng trưởng 28%. Mặt hàng cá ngừ không tăng trưởng nhưng vẫn giữ được giá trị xuất khẩu ở mức 129 triệu USD, xếp thứ ba. Đứng cuối cùng trong Top 4 là mặt hàng mực và bạch tuộc, đạt giá trị 111 triệu USD nhưng tăng trưởng đến 28%.

Ngoài Top 4, các mặt hàng thủy sản xuất khẩu còn lại như cua ghẹ và giáp xác khác, nhuyễn thể có vỏ, nhuyễn thể khác dù có giá trị xuất khẩu chưa lớn nhưng mức tăng trưởng đều đạt 2 con số, cụ thể đạt từ 21-39%. Ngoài ra, những loại thủy sản khác cũng góp mặt với giá trị xuất khẩu đạt 338 triệu USD, tăng trưởng 19%.

Những mặt sáng - tối

Việc xuất khẩu thủy sản vẫn duy trì được mức tăng trưởng cao trong 2 tháng đầu năm là một tín hiệu rất tích cực và đầy hứa hẹn, đặc biệt tại những thị trường đang có mức tăng trưởng tốt, cho thấy còn nhiều triển vọng và tiềm năng ở phía trước tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng và bù đắp cho sự giảm sút ở một số thị trường.

Cụ thể, thị trường Mỹ giảm 3%, nhưng ngành thủy sản xuất khẩu đã tìm được sự bù đắp ở các thị trường còn lại như Hàn Quốc, Nhật Bản, và đặc biệt là Trung Quốc và Hồng Kông. Thị trường của quốc gia 1,4 tỉ dân đang đóng vai trò thị trường dẫn dắt cho sự tăng trưởng của thủy sản Việt Nam xuất khẩu.

Cụ thể ở mặt hàng tôm chủ lực, tính cả Trung Quốc và Hồng Kông, kim ngạch 2 tháng đạt 309 triệu USD, tăng 58%, chiếm tới 45% tổng xuất khẩu tôm của Việt Nam. Nhưng ngược lại, lũy kế 2 tháng, xuất khẩu tôm sang Mỹ đạt gần 60 triệu USD, giảm 22%.

Xuất khẩu tôm sang Nhật Bản 2 tháng đầu năm không biến động lớn, tăng nhẹ 1%, trong khi xuất sang Hàn Quốc giảm 14%. EU được đánh giá là một thị trường ổn định, kim ngạch xuất khẩu tôm 2 tháng tăng 28%. Theo Vasep, xét theo quy mô lũy kế, sau Trung Quốc là EU, Nhật Bản, Mỹ và Hàn Quốc. Cho thấy, trục tăng trưởng của ngành tôm 2 tháng đầu năm 2026 đang dịch chuyển rõ hơn về phía Trung Quốc và EU.

Với mặt hàng cá tra, Trung Quốc, Mỹ và Brazil dẫn đầu thị trường nhập khẩu trong tổng kim ngạch 331 triệu USD. Ba thị trường này mang lại cho ngành thủy sản xuất khẩu Việt Nam 161 triệu USD, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra.

Đối với mặt hàng cá ngừ, Mỹ vẫn tiếp tục là thị trường lớn nhất, với hơn 42 triệu USD giá trị xuất khẩu trong 2 tháng, chiếm 32,8% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, sự suy giảm 15% so với cùng kỳ là yếu tố cảnh báo. Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia bị NOAA (Mỹ) từ chối kết quả tương đương đối với một phần nghề cá, đồng nghĩa từ ngày 1.1.2026, một số sản phẩm liên quan có thể bị cấm nhập khẩu vào Mỹ.

Xuất khẩu cá rô phi tăng mạnh tại nhiều thị trường. Tính chung 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đạt 23 triệu USD, tăng 242% so với cùng kỳ năm ngoái. Brazil tiếp tục là thị trường dẫn đầu, tiếp đến là Mỹ, Nga.

Áp lực gia tăng

Đối với mặt hàng cá ngừ, áp lực trước hết nằm ở chính sách nhập khẩu của Hoa Kỳ khiến các nhà nhập khẩu Mỹ thận trọng, cùng với đó chi phí hồ sơ gia tăng, thời gian thông quan kéo dài dẫn đến rủi ro chung gia tăng. Mặt khác, giá nguyên liệu cá ngừ đầu vào không thực sự rẻ trong khi giá bán chưa phục hồi đồng đều ở mọi phân khúc.

Chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và cước vận tải biển đang tăng mạnh trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đang căng thẳng gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đang căng thẳng, áp lực từ logistics cũng đang lớn lên cùng sự bất ổn tại khu vực này. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho vận tải biển đã tăng rất mạnh, trong một số trường hợp tăng hơn 1.000%. Với các doanh nghiệp cá ngừ, điều này không chỉ làm tăng cước vận tải và phụ phí, mà còn kéo theo rủi ro chậm giao hàng, đảo lịch tàu và co hẹp biên lợi nhuận, đặc biệt với các tuyến sang Trung Đông, châu Âu và Bắc Phi.

Diễn biến tại Mỹ đang là yếu tố gây áp lực lớn nhất đối với xuất khẩu tôm của Việt Nam trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu đã giảm trong tháng 2. Các khó khăn ngành xuất khẩu tôm phải đối mặt là mức thuế chống bán phá giá lên tới 25,76% đối với 2 bị đơn là doanh nghiệp Việt Nam, trong khi 22 doanh nghiệp khác bị áp mức thuế 4,58%. Bên cạnh thuế quan, thị trường Mỹ còn đang siết chặt kiểm soát kỹ thuật đối với thủy sản nhập khẩu với các yếu tố liên quan đến kháng sinh, HACCP, truy xuất nguồn gốc và cơ chế cảnh báo nhập khẩu tiếp tục được tăng cường từ đầu tháng 3.

Thế Lâm