Xuất khẩu cá ngừ giữa áp lực rào cản kỹ thuật và chi phí

Xuất khẩu sang Mỹ giảm sâu

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, sau khi ghi nhận mức tăng trưởng 13% trong tháng 1, kim ngạch xuất khẩu (XK) cá ngừ tháng 2/2026 chỉ đạt hơn 53 triệu USD, sụt giảm gần 15% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung 2 tháng đầu năm, kim ngạch gần như đi ngang, phản ánh trạng thái giằng co của thị trường.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, Mỹ vẫn duy trì vị thế là thị trường nhập khẩu cá ngừ lớn nhất của Việt Nam với 42 triệu USD, chiếm gần 33% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, con số này lại giảm 15% so với cùng kỳ năm 2025. Sự sụt giảm tại thị trường chủ lực này đã gây áp lực lớn lên nhịp độ XK chung của toàn ngành.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt Nam đang cho thấy sự nhạy bén khi đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường để bù đắp khoảng trống. Những thị trường mới đang nổi lên với con số tăng trưởng ấn tượng: XK sang Nga tăng 27%, Đức tăng 10%, Mexico tăng 36% và đặc biệt là Israel tăng 61%, Chile tăng vọt 111%. Điều này cho thấy chiến lược khai phá các thị trường ngách và khu vực còn dư địa đang phát huy tác dụng tích cực.

Theo VASEP, xuất khẩu cá ngừ đang đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Xét theo cơ cấu sản phẩm, một sự chuyển dịch rõ rệt đang diễn ra. Nhóm sản phẩm cá ngừ tươi, sống, đông lạnh (mã HS03) vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất (hơn 55%) nhưng đã giảm gần 4% về giá trị.

Trong khi đó, dòng sản phẩm chế biến và đóng hộp (mã HS18) lại tăng 5%. Đây là xu hướng chung của thị trường cá ngừ thế giới khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và ưu tiên các sản phẩm có giá thành hợp lý, thời gian bảo quản lâu và tính tiện lợi cao.

Áp lực chính sách và chi phí logistics

Theo đánh giá của VASEP, tăng trưởng của ngành cá ngừ hiện đang đối mặt với ba thách thức lớn. Thứ nhất, rào cản kỹ thuật từ Mỹ. Từ ngày 1/1/2026, các quy định khắt khe của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) từ NOAA bắt đầu gây tác động trực tiếp. Việc Việt Nam bị từ chối kết quả tương đương đối với một phần nghề cá khiến nhiều lô hàng phải kèm theo giấy chứng nhận thủy sản đạt yêu cầu (COA). Điều này không chỉ làm tăng chi phí hồ sơ mà còn kéo dài thời gian thông quan, khiến các nhà nhập khẩu Mỹ trở nên thận trọng hơn khi lựa chọn nguồn cung từ Việt Nam.

Thứ 2, chi phí logistics gia tăng. Xung đột tại khu vực Trung Đông đã khiến phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho vận tải biển tăng phi mã, có trường hợp tăng hơn 1.000%. Kết hợp với giá xăng dầu leo thang, biên lợi nhuận của doanh nghiệp đang bị bào mòn đáng kể do cước vận tải và phụ phí tăng cao, đặc biệt là các tuyến đi châu Âu và Bắc Phi.

Thứ 3, áp lực nguyên liệu. Sản lượng khai thác suy giảm tại các ngư trường lớn trong quý đầu năm khiến giá cá ngừ vằn nguyên liệu duy trì ở mức cao (1.600–1.700 USD/tấn). Điều này đặt các nhà máy chế biến vào thế khó khi chi phí đầu vào cao nhưng nhu cầu đầu ra chưa phục hồi đồng đều.

Ngoài ra, trong dài hạn, một biến số cần được lưu tâm là sự kiện EU và Ấn Độ hoàn tất hiệp định thương mại vào cuối tháng 1/2026. Lộ trình đưa thuế về 0% trong 7 năm tới đối với thủy sản Ấn Độ sẽ trực tiếp đe dọa lợi thế thuế quan mà Việt Nam đang có tại EU. Khi khoảng cách về thuế bị thu hẹp, áp lực cạnh tranh về giá sẽ trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết.

"Nhìn tổng thể, 2 tháng đầu năm 2026 cho thấy thị trường cá ngừ Việt Nam đang ở trạng thái giằng co. Đà tăng trong tháng 1 cho thấy thị trường vẫn còn dư địa, nhưng nhịp chững lại trong tháng 2 là lời nhắc rằng tăng trưởng của ngành cá ngừ năm nay sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực thích ứng chính sách, kiểm soát chi phí và tái cơ cấu thị trường của doanh nghiệp, hơn là vào sự phục hồi đơn thuần của nhu cầu", VASEP đánh giá.

Nguyệt Minh