Thủy đậu ở người lớn: Nguy cơ biến chứng nặng, tử vong cao nếu chủ quan

Ca bệnh mắc thủy đậu nằm điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đặc biệt phức tạp khi bệnh truyền nhiễm bùng phát đồng thời với biến chứng ngoại khoa và nhiễm trùng huyết.

Thủy đậu dễ gây biến chứng nặng ở người lớn

Thời gian gần đây, nhiều bệnh viện liên tục ghi nhận các ca thủy đậu nặng ở cả trẻ em và người lớn. Đáng chú ý, diễn biến bệnh ở người lớn thường nghiêm trọng hơn, với nhiều trường hợp phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch.

Mới đây, Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận một bệnh nhân 39 tuổi (Lạng Sơn) nhập viện trong tình trạng sốc nhiễm khuẩn, nhiễm trùng ổ bụng sau phẫu thuật tắc ruột, toàn thân xuất hiện dày đặc các tổn thương thủy đậu. Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 20 tuổi (Lào Cai) nhập viện với suy hô hấp, suy gan cấp trên nền hội chứng thận hư nặng, tiên lượng rất dè dặt.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và gia tăng theo mùa, đặc biệt từ tháng 2 đến tháng 6. Bệnh thường khởi phát với sốt và phát ban dạng mụn nước, đa số hồi phục sau khoảng 2 tuần, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não, viêm gan, nhiễm khuẩn huyết hoặc suy đa tạng.

Người có hệ miễn dịch yếu như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh lý nền (tim mạch, đái tháo đường, suy thận…) có nguy cơ trở nặng và biến chứng, tử vong cao hơn nếu mắc bệnh. Ngoài ra, virus có thể tồn tại trong tế bào thần kinh nhiều năm và diễn tiến thành bệnh zona thần kinh gây đau đớn, giảm chất lượng cuộc sống cho người bệnh sau này. Khi phát bệnh zona thần kinh, người bệnh vẫn có thể tiếp tục lây virus và gây bệnh thủy đậu cho người khác.

Ở phụ nữ mang thai, khoảng 20% trường hợp mắc thủy đậu có thể dẫn đến viêm phổi, trong đó tỷ lệ tử vong lên tới 40%. Nếu nhiễm bệnh trong giai đoạn 13-20 tuần thai, nguy cơ dị tật thai và thai chết lưu tăng cao; nếu mắc ở 3 tháng cuối, trẻ sơ sinh có nguy cơ tử vong tới 30% và khoảng 15% có thể mắc zona thần kinh trong những năm đầu đời.

“Người lớn có nguy cơ mắc thủy đậu diễn tiến nặng do nhiều yếu tố như phản ứng miễn dịch quá mức, bệnh nền, suy giảm miễn dịch, mang thai hoặc hút thuốc lá. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhập viện ở người lớn mắc thủy đậu cao gấp 13 lần và tỷ lệ tử vong cao hơn khoảng 25 lần so với trẻ em. Trong đó, viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất (5-15%) với tỷ lệ tử vong có thể lên đến 30%”, bác sĩ Chính cho biết.

Lý giải thêm về nguyên nhân, bác sĩ Chính cho biết cơ chế bệnh sinh ở người lớn liên quan đến phản ứng miễn dịch mạnh nhưng thiếu kiểm soát, dẫn đến tình trạng tăng giải phóng các cytokine tiền viêm, gây tổn thương nhu mô phổi, gan và hệ thần kinh trung ương.

Đồng thời, các yếu tố như bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc tổn thương phổi do hút thuốc lá làm suy giảm khả năng kiểm soát virus, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và biến chứng.

Bên cạnh đó, việc tự điều trị không đúng cách như nặn mụn nước, đắp lá hoặc dùng thuốc không theo chỉ định có thể phá vỡ hàng rào bảo vệ da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến bội nhiễm da hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Thủy đậu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp (giọt bắn) và tiếp xúc trực tiếp với dịch từ tổn thương da. Vì vậy, người lớn chưa có miễn dịch hoặc chưa tiêm vaccine có nguy cơ cao lây nhiễm khi tiếp xúc gần với trẻ em hoặc người bệnh trong gia đình và môi trường sinh hoạt chung.

Vaccine thủy đậu hiệu quả đến 98%

Qua rà soát thực tế điều trị, các bác sĩ nhận định điểm chung của hầu hết các ca nặng là bệnh nhân đều chưa từng tiêm vaccine phòng thủy đậu. So với trẻ em, thủy đậu ở người lớn thường có triệu chứng sốt cao hơn, đau cơ dữ dội và tỷ lệ biến chứng như viêm phổi gây suy hô hấp cấp tiến triển, viêm não hay nhiễm trùng huyết.

Vaccine thủy đậu hiệu quả đến 98% phòng bệnh.

Bác sĩ Bạch Thị Chính khuyến cáo trong bối cảnh thủy đậu có xu hướng gia tăng theo mùa, việc tiêm vaccine đầy đủ, đúng lịch là giải pháp quan trọng để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Trẻ em và người lớn chưa tiêm vaccine thủy đậu nhưng tiếp xúc với người bệnh, có thể tiêm phòng trong 3-5 ngày kể từ khi tiếp xúc. Trong trường hợp tiếp xúc quá năm ngày, việc tiêm ngừa vaccine vẫn có hiệu quả giảm nguy cơ bệnh nặng và nhiễm thủy đậu trong tương lai.

Tiêm đầy đủ hai mũi vaccine thủy đậu được chứng minh có thể phòng bệnh đến 98% và gần 100% phòng ngừa biến chứng thủy đậu nặng như viêm phổi, viêm não. Trên thế giới, nhiều quốc gia như Mỹ, Canada, Australia, Ý… đã đưa vaccine thủy đậu vào chương trình Tiêm chủng mở rộng, góp phần kiểm soát hiệu quả bệnh trong cộng đồng.

Ngoài ra, người chưa mắc thủy đậu có thể nhiễm virus gây thủy đậu có trong các bóng nước của người mắc zona thần kinh. Đây là bệnh hậu thủy đậu, xảy ra khi virus từng gây bệnh thủy đậu ẩn trong rễ hạch thần kinh tái hoạt động. Bệnh zona hiện có thể phòng ngừa bằng vaccine, dành cho người trên 50 tuổi và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao. Lịch tiêm gồm hai mũi cách nhau 1-2 tháng. Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, tái phát và hạn chế biến chứng đau thần kinh sau zona - tình trạng có thể kéo dài dai dẳng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, sử dụng đồ dùng riêng, vệ sinh và khử khuẩn môi trường sống, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tim mạch, đái tháo đường, hen suyễn… để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

Chăm sóc người bệnh thủy đậu đúng cách

Bác sĩ Bạch Thị Chính lưu ý khi bị thủy đậu, người bệnh cần được cách ly, điều trị đúng phác đồ, chăm sóc vệ sinh da đúng cách để mau khỏi bệnh, tránh các biến chứng và sẹo gây ảnh hưởng thẩm mỹ, giảm nguy cơ lây cho người khác.

Các quan niệm như mắc bệnh cần kiêng gió, kiêng nước, nặn mụn mủ thủy đậu để mau lành, đắp bằng các loại lá, tự mua thuốc mà không có hướng dẫn của bác sĩ… có thể dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng da và các biến chứng nghiêm trọng khác.

Thay vào đó, nguyên tắc quan trọng để điều trị thủy đậu là vệ sinh cá nhân sạch sẽ, nên tắm bằng nước ấm và các dung dịch vệ sinh dịu nhẹ. Điều này giúp giảm thiểu các cơn ngứa ngáy, khó chịu, tránh nhiễm trùng nặng và hạn chế mụn nước lây lan từ vùng da này sang vùng da khác, để lại sẹo xấu.

Đồ dùng cá nhân như quần áo, khăn mặt, chăn ga, gối, nệm, tã lót của trẻ em… cần được khử khuẩn sạch sẽ. Sau khi giặt sạch bằng xà phòng, những đồ dùng này cần được khử khuẩn qua nước sôi hoặc ngâm trực tiếp vào dung dịch Cloramin B pha loãng với nước. Tuyệt đối không được giặt chung quần áo của người mắc bệnh với những người khỏe mạnh. Môi trường cách ly cần được đảm bảo sạch sẽ, thông thoáng, có ánh nắng để hỗ trợ tiêu diệt virus hiệu quả hơn.

Ngoài ra người mắc bệnh cũng lưu ý mặc quần áo rộng rãi, thấm hút mồ hôi để các mụn mủ luôn được khô ráo, cắt móng tay, chân để tránh làm vỡ nốt thủy đậu khi vô tình cào, gãi.

Bệnh thủy đậu có thể điều trị được tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Trong quá trình theo dõi bệnh, nếu có những dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, uống thuốc không hạ, khó thở, ho dai dẳng, đau đầu dữ dội, lú lẫn, co giật, nôn, mụn nước nhiễm trùng lan rộng…, cần đến ngay cơ sở y tế để được điều trị kịp thời.

THIÊN LAM