Thượng viện Mỹ chặn nghị quyết ngừng chiến Iran

Ông Trump nói cuộc chiến có thể kéo dài 4-5 tuần hoặc "lâu hơn nhiều". Ảnh: Reuters.

Tại Washington, một nỗ lực lưỡng đảng nhằm ngăn chặn chiến dịch không kích và yêu cầu Quốc hội phê chuẩn các hành động quân sự đã thất bại. Thượng viện Mỹ bỏ phiếu với tỷ lệ 52-47.

Phe Cộng hòa tại Thượng viện đã bác bỏ nghị quyết yêu cầu Tổng thống phải có sự chấp thuận của Quốc hội cho các hành động quân sự tương lai. Trước đó, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân tuyên bố Mỹ sẽ bắt đầu "tấn công sâu dần" vào lãnh thổ Iran.

Dù vậy, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy sự chia rẽ sâu sắc: khoảng 60% người Mỹ (theo CNN) không ủng hộ quyết định sử dụng vũ lực và hoài nghi về một kế hoạch xử lý tình hình rõ ràng từ phía Nhà Trắng.

Nhà Trắng không phủ nhận khả năng quân đội Mỹ thực hiện vụ không kích trúng một trường tiểu học nữ sinh ở miền Nam Iran, nhưng khẳng định Mỹ "không nhắm mục tiêu vào dân thường".

Tranh luận về thẩm quyền hiến định

Trong phiên thảo luận kéo dài tại Thượng viện, các nhà lập pháp tập trung vào câu hỏi cốt lõi: liệu Tổng thống Trump có vượt quá thẩm quyền hiến định khi phát động chiến dịch quân sự cùng Israel hay không. Theo Điều II của Hiến pháp Mỹ, tổng thống có thể hành động quân sự trong trường hợp tự vệ trước mối đe dọa tức thời, còn quyền tuyên chiến thuộc về Quốc hội.

Thượng nghị sĩ Tim Kaine thuộc đảng Dân chủ là một trong những tiếng nói nổi bật ủng hộ nghị quyết. Ông cho rằng chính quyền đã không đưa ra được bằng chứng cho thấy Mỹ đối mặt với nguy cơ tấn công cận kề từ Iran.

"Ngay cả trong bối cảnh họp kín, chính quyền cũng không thể đưa ra bất kỳ bằng chứng nào rằng Mỹ đang đứng trước một mối đe dọa sắp xảy ra từ Iran", ông Kaine phát biểu tại Thượng viện.

Thượng nghị sĩ đến từ Virginia nhấn mạnh không thể coi chiến dịch hiện nay là một hành động hạn chế. "Bạn không thể đứng lên và nói đây chỉ là một cú chích nhỏ không đạt đến mức được coi là chiến tranh". ông nói. "Bạn cũng không thể nói đây là chuyện một lần là xong và không có binh sĩ nào tham gia vào các hoạt động thù địch chống lại Iran".

Thượng nghị sĩ Tim Kaine thuộc đảng Dân chủ. Ảnh: Reuters.

Những người ủng hộ nghị quyết cho rằng việc không có sự phê chuẩn của Quốc hội đã làm suy yếu vai trò lập pháp trong việc quyết định chiến tranh và hòa bình. Họ cảnh báo tiền lệ này có thể mở rộng quyền lực hành pháp trong tương lai.

Tuy nhiên, phe Cộng hòa phần lớn đứng về phía Tổng thống Trump. Họ lập luận rằng bối cảnh căng thẳng kéo dài suốt nhiều thập niên với Iran đủ để biện minh cho hành động quân sự.

"Hiến pháp trao cho tổng thống không chỉ quyền, mà còn là nghĩa vụ, phù hợp với lời tuyên thệ nhậm chức, để bảo vệ nước Mỹ", Thượng nghị sĩ James Risch nói. Ông cho rằng những hoạt động quân sự gần đây là phản ứng cần thiết trước việc Iran tìm cách khôi phục năng lực tên lửa và hạt nhân.

Lập luận về triển vọng xung đột

Chính quyền Tổng thống Trump đã đưa ra nhiều lý do để giải thích cho chiến dịch quân sự ở Iran. Người đứng đầu Nhà Trắng cho rằng Iran đang tìm cách tái thiết chương trình hạt nhân mà ông tuyên bố đã bị "xóa sổ" trong các cuộc không kích năm 2025, đồng thời phát triển tên lửa tầm xa có khả năng đe dọa Mỹ.

Ngoại trưởng Marco Rubio từng nói Israel có kế hoạch tấn công Iran, điều có thể kéo theo các đòn trả đũa nhằm vào lợi ích của Mỹ trong khu vực. Tuy nhiên, những tuyên bố này bị chỉ trích là thiếu nhất quán, khi Tổng thống Trump sau đó cho rằng chính Iran mới là bên chuẩn bị tấn công Israel.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Ảnh: Reuters.

Thượng nghị sĩ Risch bác bỏ các nỗ lực đàm phán hạt nhân trước đó giữa Mỹ và Iran, cho rằng đó chỉ là hình thức. "Suốt thời gian qua, họ để chúng ta ngồi vào bàn đàm phán, kéo dài và nói chuyện không đi đến đâu", ông phát biểu, kêu gọi các đồng nghiệp bỏ phiếu chống nghị quyết giới hạn quyền chiến tranh của Tổng thống Trump.

Dù nghị quyết thất bại, cuộc bỏ phiếu vẫn mang ý nghĩa chính trị quan trọng. Theo Đạo luật Quyền Chiến tranh năm 1973, tổng thống phải xin phê chuẩn của Quốc hội nếu triển khai quân đội tham chiến quá 60 ngày. Tuy nhiên, quá trình lập pháp để hạn chế quyền lực hành pháp thường đối mặt với nhiều rào cản, bao gồm cả nguy cơ bị tổng thống phủ quyết.

Thượng nghị sĩ James Risch thuộc đảng Cộng hòa. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết chiến dịch quân sự "mới chỉ bắt đầu", với việc Mỹ tiếp tục điều động thêm khí tài tới khu vực. Tổng thống Trump dự báo xung đột có thể kéo dài “bốn đến năm tuần”, trong khi Thượng nghị sĩ Risch bày tỏ lạc quan rằng "điều này sẽ kết thúc, và sẽ kết thúc nhanh chóng, đây không phải là một cuộc chiến vĩnh viễn".

Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố một tàu ngầm Hải quân Mỹ đã phóng ngư lôi đánh chìm khinh hạm Iris Dena của Iran ngoài khơi phía nam Sri Lanka. Đây được xem là cuộc tấn công đầu tiên của Mỹ nhằm vào lực lượng quân sự Iran bên ngoài khu vực Trung Đông kể từ khi xung đột bùng phát, theo Guardian.

"Một tàu ngầm Mỹ đã đánh chìm một chiến hạm Iran tưởng rằng họ an toàn trong vùng biển quốc tế", ông Hegseth phát biểu trước báo giới hôm 4/3 (giờ địa phương). Người đứng đầu Lầu Năm Góc cho biết vụ tấn công diễn ra vào tối muộn ngày 3/3 và con tàu "bị đánh chìm bằng một quả ngư lôi - một cái chết lặng lẽ". Theo lời Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, đây là "lần đầu tiên kể từ Thế chiến 2 một tàu đối phương bị đánh chìm bằng ngư lôi", đồng thời nhấn mạnh: "Giống như trong cuộc chiến đó, Mỹ chiến đấu để giành chiến thắng".

Theo Bộ trưởng Ngoại giao Sri Lanka Vijitha Herath, lực lượng bảo vệ bờ biển nước này nhận được tín hiệu cấp cứu từ tàu Iran lúc 5h08 sáng 4/3 (giờ địa phương). Thủy thủ đoàn thông báo xảy ra một vụ nổ trên tàu.

"Đến 6h chúng tôi điều động một tàu hải quân và đến 7h điều động thêm tàu thứ hai", ông Herath cho biết, đồng thời khẳng định Sri Lanka có nghĩa vụ phản ứng theo Công ước quốc tế về tìm kiếm và cứu nạn trên biển.

Xe cứu thương chở bệnh nhân đến một bệnh viện ở Sri Lanka sau vụ tấn công khinh hạm Iris Dena. Ảnh: Reuters.

Giới chức Sri Lanka xác nhận ít nhất 80 người đã thiệt mạng trong vụ tấn công. 32 thủy thủ được cứu sống và chuyển tới bệnh viện tại thành phố Galle để điều trị. Vị trí con tàu bị tấn công nằm cách bờ biển phía nam Sri Lanka khoảng 44 hải lý, thuộc vùng đặc quyền kinh tế của nước này nhưng ngoài lãnh hải quốc gia.

Một quan chức cấp cao Sri Lanka nói với Guardian rằng Đại sứ quán Iran tại Colombo thông qua các kênh không chính thức đã bày tỏ tin rằng chiến hạm của họ bị trúng đòn tấn công của Mỹ.

Cũng theo nguồn tin nói trên, phía Iran cho rằng hệ thống phòng thủ và phản công của tàu có thể đã bị vô hiệu hóa bằng biện pháp điện từ trước khi ngư lôi được phóng. Tuy nhiên, đến nay Tehran chưa đưa ra bình luận chính thức về sự việc.

Một nguồn tin quốc phòng Sri Lanka nhận định con tàu dường như bị trúng hai quả ngư lôi vào phần giữa thân tàu. Khinh hạm Iris Dena được xem là chiến hạm mới nhất của Hải quân Iran, trang bị tên lửa phòng không, tên lửa chống hạm, pháo, súng máy và bệ phóng ngư lôi. Con tàu được cho là đang trên đường trở về sau khi tham dự một cuộc duyệt binh hải quân quốc tế do Ấn Độ đăng cai tổ chức tuần trước.

Đại Hoàng