Chiến hạm Iran IRIS Dena cực mạnh, tại sao vẫn trúng ngư lôi của tàu ngầm Mỹ?

Cú đánh bất ngờ trên Ấn Độ Dương

Rạng sáng 4/3, chiến hạm IRIS Dena của Iran bị đánh chìm ngoài khơi Sri Lanka sau một cuộc tấn công bằng ngư lôi từ tàu ngầm Mỹ. Vụ việc xảy ra khi con tàu đang di chuyển trên vùng biển quốc tế ở Ấn Độ Dương trong hành trình trở về Iran sau khi tham gia một sự kiện hải quân tại Ấn Độ.

Video chiến hạm IRIS Dena bị đánh chìm

Theo các báo cáo ban đầu, một tàu ngầm tấn công của Mỹ đã phóng ngư lôi đánh trúng chiến hạm Iran, gây ra vụ nổ lớn khiến con tàu nhanh chóng mất khả năng điều khiển và chìm xuống biển. Vụ tấn công khiến hàng chục thủy thủ thiệt mạng, trong khi nhiều người khác mất tích hoặc được lực lượng cứu hộ Sri Lanka cứu sống.

Sự kiện này lập tức gây chấn động trong giới quân sự quốc tế bởi đây là một trong những trường hợp hiếm hoi trong nhiều thập kỷ gần đây mà một tàu chiến hiện đại bị tàu ngầm đánh chìm bằng ngư lôi trong chiến đấu thực tế.

Tàu IRIS Dena, số hiệu 75, thuộc Hạm đội phía Nam của Hải quân Iran. Ảnh Bộ Quốc phòng Iran

Vì sao chiến hạm Iran không kịp phản ứng?

Việc IRIS Dena bị đánh chìm nhanh chóng đã khiến nhiều chuyên gia quân sự đặt câu hỏi về năng lực chống ngầm của hải quân Iran.

Dù được trang bị sonar và trực thăng chống ngầm, các tàu lớp Moudge vẫn bị đánh giá là không đủ khả năng đối phó với các tàu ngầm tấn công hiện đại. Những tàu ngầm này có thể di chuyển cực kỳ yên lặng, phát hiện mục tiêu từ khoảng cách xa và tấn công mà không bị phát hiện.

Ngoài ra, nhiều khả năng IRIS Dena không ở trong trạng thái cảnh giác cao nhất khi vụ tấn công xảy ra. Con tàu vừa tham gia một hoạt động ngoại giao quân sự tại Ấn Độ và đang trên đường trở về, nên có thể không triển khai đầy đủ các biện pháp phòng thủ chống ngầm.

Khi ngư lôi đã được phóng đi, cơ hội sống sót của mục tiêu gần như rất thấp. Một vụ nổ dưới thân tàu có thể phá vỡ kết cấu và khiến con tàu chìm chỉ trong vài phút.

Việc IRIS Dena bị đánh chìm không chỉ là tổn thất vật chất. Đây còn là một đòn giáng mạnh vào hải quân Iran, đặc biệt khi con tàu thuộc lớp chiến hạm do Tehran tự phát triển và từng được quảng bá là biểu tượng của sức mạnh hải quân quốc gia.

Sri Lanka vớt được 87 thi thể thủy thủ từ chiến hạm IRIS Dena

Niềm tự hào của hải quân Iran

IRIS Dena là một trong những chiến hạm hiện đại nhất do Iran tự phát triển. Con tàu thuộc lớp Moudge, dòng khinh hạm được Tehran chế tạo để thay thế các tàu chiến cũ có nguồn gốc phương Tây từ trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Tàu được đóng tại xưởng hải quân Bandar Abbas, hạ thủy năm 2015 và chính thức đưa vào biên chế năm 2021.

Với lượng giãn nước khoảng 1.500 tấn, chiều dài khoảng 95 m và thủy thủ đoàn khoảng 140 người, IRIS Dena được thiết kế để thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau như tuần tra xa bờ, hộ tống tàu thương mại và tham gia các chiến dịch hải quân tầm xa.

Động lực của tàu gồm bốn động cơ diesel nội địa cùng hệ thống máy phát điện, cho phép đạt tốc độ tối đa khoảng 30 hải lý/giờ (khoảng 55 km/h).

Ngoài ra, tàu còn có boong đáp trực thăng phía sau để vận hành một trực thăng chống ngầm Bell-212 hoặc Bell-214, giúp mở rộng đáng kể khả năng trinh sát và tác chiến trên biển.

Hỏa lực đáng gờm

Dù không phải tàu chiến cỡ lớn, IRIS Dena vẫn được trang bị khá đầy đủ vũ khí cho một khinh hạm hiện đại.

Vũ khí chính của tàu là pháo hạm Fajr-27 cỡ 76 mm, loại pháo đa năng có thể bắn vào mục tiêu trên biển, trên không và trên bờ. Tàu còn được trang bị pháo phòng không 40 mm hoặc hệ thống pháo phòng thủ tầm gần 30 mm, cùng các pháo Oerlikon 20 mm để chống mục tiêu ở cự ly gần.

Đối với tác chiến chống hạm, Dena mang theo các tên lửa hành trình Noor hoặc Qader, phiên bản do Iran phát triển từ dòng C-802 nổi tiếng. Những tên lửa này có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách hàng trăm km, tạo ra mối đe dọa đáng kể đối với tàu chiến đối phương.

Về phòng không, tàu được trang bị các tên lửa Sayyad-2 hoặc Mehrab, giúp bảo vệ con tàu trước các mối đe dọa từ máy bay và tên lửa. Bên cạnh đó, IRIS Dena còn có các ống phóng ngư lôi chống ngầm 324 mm và hệ thống sonar để phát hiện tàu ngầm đối phương.

Hệ thống cảm biến của tàu bao gồm radar mảng pha Asr 3D, có khả năng theo dõi nhiều mục tiêu trên không và trên biển cùng lúc. Nhờ những trang bị này, Tehran từng coi IRIS Dena là một bước tiến quan trọng trong chương trình hiện đại hóa hải quân nội địa.

Trước khi bị đánh chìm, IRIS Dena từng thực hiện một nhiệm vụ gây chú ý lớn. Trong giai đoạn 2022-2023, con tàu cùng tàu hỗ trợ Makran đã thực hiện chuyến hải trình vòng quanh thế giới kéo dài nhiều tháng, đi qua hơn 65.000 km đường biển và ghé thăm nhiều cảng quốc tế như Jakarta, Rio de Janeiro và Cape Town.

Chuyến đi này được Iran coi là biểu tượng cho khả năng hoạt động xa bờ ngày càng tăng của hải quân nước này. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau, chính con tàu từng được coi là niềm tự hào đó lại trở thành nạn nhân của một cuộc tấn công dưới nước.

Lê Hưng