Thử nghiệm, tiến tới nhân rộng vận chuyển bằng UAV ở các tỉnh thành

Vì sao chọn Điện Biên là địa phương thử nghiệm UAV cho kinh tế tầm thấp?

Ngày 23/6/2026, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND cho phép triển khai cơ chế sandbox đối với các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế không gian tầm thấp sử dụng phương tiện UAV. Đây là mô hình sandbox đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV được triển khai tại địa phương, theo quy định của Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật KHCN&ĐMST cùng Nghị định số 33/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm sẽ được triển khai. Đề án hướng tới kiểm chứng từ ba đến năm mô hình ứng dụng UAV điển hình, nhằm giảm 20-30% thời gian hoặc chi phí so với cách làm truyền thống.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó vụ trưởng Kinh tế số và xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, đây không phải lựa chọn ngẫu nhiên. Điện Biên là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt, chi phí logistics cao, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa khó tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và vật tư sản xuất.

Khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm sẽ được triển khai tại Điện Biên. Ảnh: Bộ KH&CN

Tỉnh cũng có đường biên giới giáp Lào và Trung Quốc, diện tích rừng lớn, thường xuyên phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy chữa cháy rừng, cứu hộ cứu nạn và ứng phó thiên tai. Đó đều là những bài toán mà công nghệ không gian tầm thấp có thể tạo sự khác biệt rõ rệt so với phương thức quản lý truyền thống.

Các bên đã khảo sát thực địa, đánh giá địa hình, nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời phân tích các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay và những rủi ro có thể phát sinh. Từ đó, khu vực thử nghiệm, hành lang bay, lĩnh vực ứng dụng và cơ chế phối hợp liên ngành được xác định, theo nguyên tắc "vừa tạo không gian cho đổi mới, vừa kiểm soát chặt chẽ rủi ro.

Ông Thuật cho biết, kinh tế không gian tầm thấp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Nhiều quốc gia trên thế giới đã coi đây là một ngành kinh tế chiến lược, tích cực thử nghiệm các mô hình dịch vụ mới dựa trên công nghệ bay không người lái (UAV).

Đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Điện Biên hướng tới ba nhóm ứng dụng chính. Trong nông nghiệp, UAV được sử dụng để gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ, vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch.

Với logistics, phương tiện bay phục vụ vận chuyển thuốc, vật tư y tế, bệnh phẩm và hàng hóa thiết yếu đến vùng sâu, vùng xa. Nhóm còn lại hướng đến lập bản đồ số, giám sát địa hình, quản lý rừng, tài nguyên, cảnh báo thiên tai và hỗ trợ dịch vụ công.

Sandbox tại Điện Biên cho phép áp dụng cơ chế miễn trừ có kiểm soát, tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt các doanh nghiệp sản xuất UAV trong nước, nghiên cứu và hoàn thiện công nghệ trong điều kiện thực tế. Cụ thể, doanh nghiệp có thể được miễn trừ hoặc áp dụng linh hoạt đối với hai điều kiện bay tối thiểu, giảm 60 trong tổng số 69 yêu cầu thử nghiệm, đánh giá về tần số, tương thích điện từ, chống can nhiễu điện tử và một số yêu cầu đánh giá chất lượng khác.

Ông Thuật cho biết, đây là tỉnh đầu tiên xây dựng cơ chế sandbox về công nghệ số. Kết quả sẽ là cơ sở tham chiếu để hoàn thiện chính sách quốc gia về phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Kinh tế không gian tầm thấp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Nhìn ra thế giới, Trung Quốc xác định đây là ngành kinh tế chiến lược. Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia châu Âu cũng thử nghiệm các mô hình dịch vụ mới dựa trên phương tiện bay tầm thấp.

Các quốc gia này không chỉ phát triển phương tiện bay, mà còn xây dựng hệ sinh thái công nghiệp, dịch vụ. UAV chỉ là phương tiện, còn giá trị kinh tế nằm ở hệ sinh thái công nghệ, dữ liệu và các dịch vụ đi kèm. Đây cũng là cách tiếp cận của Bộ Khoa học và Công nghệ khi nghiên cứu phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam.

Cơ chế đã đầy đủ, chỉ chờ triển khai

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, ý nghĩa lớn nhất của Đề án là thay đổi tư duy quản lý nhà nước, từ quản lý dựa trên giả định sang quản lý dựa trên dữ liệu; từ chờ hoàn thiện thể chế mới triển khai sang cho phép thử nghiệm có kiểm soát để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa hoàn thiện chính sách trong quá trình thực tiễn. Đây cũng là những quan điểm rất mới trong quản lý đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hiện nay.

Kinh tế không gian tầm thấp sẽ được triển khai trên cả nước. Ảnh: Bộ KH&CN

Ông Thuật cho rằng, kinh tế không gian tầm thấp là một lĩnh vực còn rất mới. Nếu chậm chân, Việt Nam sẽ trở thành thị trường ứng dụng công nghệ của các quốc gia khác. Ngược lại, nếu đi đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.

Bộ KH&CN xác định phát triển kinh tế không gian tầm thấp không chỉ là câu chuyện về thiết bị bay hay công nghệ bay. Đó là câu chuyện về đổi mới thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và đưa các sản phẩm công nghệ vào thực tiễn để tạo ra giá trị cho nền kinh tế. Sandbox tại Điện Biên chính là bước đi đầu tiên trên hành trình đó.

Cách làm này cho thấy Bộ KH&CBN không coi công nghệ là điểm xuất phát của đổi mới sáng tạo. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được những bài toán phát triển của địa phương và tạo ra giá trị phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Kết quả đạt được tại Điện Biên, không chỉ là việc hoàn thành một Đề án thử nghiệm, điều quan trọng hơn là Việt Nam đã bắt đầu đưa cơ chế sandbox vào thực tiễn để thử nghiệm một lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới. Đồng thời sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn về hiệu quả kinh tế - xã hội, mức độ an toàn, khả năng vận hành và nhân rộng mô hình UAV tại khu vực miền núi. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong thời gian tới.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương cho biết Bộ đã thay đổi phương thức hỗ trợ địa phương theo hướng đồng hành trực tiếp. Thay vì chỉ hướng dẫn trên cơ sở các quy định pháp luật, Bộ đã giao Vụ Kinh tế số và Xã hội số phối hợp chặt chẽ với Sở KH&CN Điện Biên theo phương châm "cầm tay chỉ việc" để cùng xây dựng và hoàn thiện Đề án. Bộ KH&CN đã rất cố gắng thay đổi cách tiếp cận để hỗ trợ địa phương. Sau khi Điện Biên triển khai, hiện đã có gần 10 địa phương trên cả nước bày tỏ mong muốn áp dụng mô hình này.

Bộ KH&CN sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan để hoàn thiện mô hình này trong thực tiễn. Từ đó từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và hướng tới mục tiêu đưa KHCN,ĐMST&CĐS trở thành động lực chủ yếu cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

Tô Hội