Thỏa thuận thương mại với Mỹ đẩy Thủ tướng Modi vào thế khó

Tổng thống Donald Trump bắt tay Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng, ngày 13-2-2025, tại Washington. Ảnh: AP

Ngày 21-7, hàng nghìn nông dân từ bang Punjab đã tuần hành về phía thủ đô New Delhi nhằm phản đối khả năng chính phủ ký kết một thỏa thuận thương mại với Mỹ. Những người biểu tình lo ngại New Delhi sẽ nhượng bộ bằng cách mở cửa thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ như dầu đậu nành, ngũ cốc làm thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm sữa. Theo họ, điều này có thể khiến hàng triệu hộ nông dân trong nước mất khả năng cạnh tranh trước nguồn hàng nhập khẩu có giá rẻ hơn. Lo ngại về bất ổn, chính quyền đã phong tỏa nhiều tuyến đường lớn dẫn vào thủ đô để ngăn đoàn biểu tình. Các cuộc tuần hành tiếp tục cho thấy lĩnh vực nông nghiệp vẫn là vấn đề chính trị đặc biệt nhạy cảm tại Ấn Độ, nơi hàng trăm triệu người còn phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào sản xuất nông nghiệp để mưu sinh.

Sức ép đối với chính phủ của Thủ tướng Modi không chỉ đến từ trong nước mà còn từ phía Washington. Sau khi Trung Quốc cắt giảm đáng kể việc nhập khẩu đậu nành Mỹ nhằm đáp trả các chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump, Washington đang tích cực tìm kiếm các thị trường thay thế. Với quy mô dân số hơn 1,4 tỷ người và nhu cầu tiêu dùng khổng lồ, Ấn Độ được xem là một trong những thị trường quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc mở cửa thị trường nông sản lại là "lằn ranh đỏ" đối với New Delhi. Thuế nhập khẩu mà Ấn Độ áp dụng với nhiều mặt hàng nông sản Mỹ hiện cao gấp khoảng sáu lần mức thuế tương ứng của Washington. Bên cạnh đó, nước này vẫn duy trì các quy định nghiêm ngặt đối với sản phẩm biến đổi gene, bao gồm đậu nành và ngô của Mỹ, nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.

Theo ông Sadanand Dhume, chuyên gia về Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, ông Modi đang phải đối mặt với "một cơn bão hoàn hảo", khi bất ổn địa chính trị kết hợp với phản ứng chính trị trong nước. Ông cho rằng các động thái của chính quyền Trump đã thu hẹp đáng kể dư địa chính trị của New Delhi, trong khi một bộ phận dư luận Ấn Độ ngày càng bất bình trước những yêu cầu được xem là quá mức từ phía Mỹ. Một yếu tố khác làm thay đổi cục diện là việc Washington giảm mức độ đối đầu trực diện với Trung Quốc. Điều này khiến vai trò chiến lược của Ấn Độ trong tính toán của Mỹ không còn nổi bật như trước, qua đó tạo thêm không gian để Washington gây sức ép trong các cuộc đàm phán thương mại.

Bên cạnh yêu cầu mở cửa thị trường nông nghiệp, Mỹ còn muốn Ấn Độ giảm phụ thuộc vào dầu Nga và tham gia sâu hơn vào nỗ lực tái cấu trúc chuỗi cung ứng nhằm hạn chế vai trò của Trung Quốc. Chính quyền Trump cũng nhiều lần cảnh báo sẽ áp thuế cao đối với các quốc gia tiếp tục nhập khẩu năng lượng từ Nga, trong khi một số nghị sĩ Mỹ thậm chí đề xuất mức thuế lên tới 100%.

Các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước đã diễn ra từ đầu năm 2025 nhưng đến nay vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng. Đầu năm nay, hai bên từng công bố một khuôn khổ thương mại sau khi Mỹ dỡ bỏ mức thuế 25% đối với hàng hóa Ấn Độ liên quan đến việc New Delhi mua dầu Nga. Tuy nhiên, tiến trình này bị gián đoạn sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố các mức thuế toàn cầu của Tổng thống Trump là bất hợp pháp, khiến New Delhi tạm dừng hoàn tất thỏa thuận.

Trong cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar tại Manila ngày 21-7, hai bên tiếp tục khẳng định mong muốn sớm hoàn tất một thỏa thuận thương mại tạm thời. Ông Rubio cho biết văn kiện này gần như đã hoàn tất, cho thấy Washington vẫn coi đây là ưu tiên trong quan hệ song phương. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị gần đây cũng khiến New Delhi phải cân nhắc kỹ hơn. Các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào các mục tiêu tại Iran không chỉ làm giá năng lượng biến động mà còn ảnh hưởng đến lợi ích chiến lược của Ấn Độ tại khu vực, đặc biệt là dự án cảng Chabahar - cửa ngõ quan trọng giúp New Delhi tiếp cận Trung Á và giảm sự phụ thuộc vào các tuyến thương mại chịu ảnh hưởng của Trung Quốc.

Theo ông Sourabh Gupta, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc - Mỹ ở Washington, dù luôn nhấn mạnh chính sách tự chủ chiến lược, trên thực tế Ấn Độ đã tiến gần hơn tới Mỹ và phương Tây trong những năm gần đây. Tuy nhiên, các đề xuất áp thuế mới liên quan đến việc nhập khẩu dầu Nga có nguy cơ làm thay đổi những tính toán trước đây của New Delhi.

Trong khi đó, nền kinh tế Ấn Độ dù sở hữu lực lượng lao động trẻ đông đảo nhưng vẫn chưa tạo đủ việc làm trong lĩnh vực công nghiệp. Nông nghiệp vì thế tiếp tục đóng vai trò là "tấm đệm an sinh" đối với hàng triệu lao động, khiến bất kỳ quyết định mở cửa thị trường nào cũng có thể kéo theo những hệ lụy xã hội và chính trị lớn.

Sức ép từ ba hướng - thương mại, năng lượng và phản ứng trong nước - đang đặt Thủ tướng Modi trước một lựa chọn đầy thách thức. New Delhi cần duy trì quan hệ chiến lược với Washington trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, nhưng đồng thời cũng phải bảo vệ lợi ích của nông dân, duy trì quyền tự chủ trong chính sách đối ngoại và tránh những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế trong nước. Cách Ấn Độ xử lý bài toán cân bằng này sẽ không chỉ ảnh hưởng đến tương lai quan hệ Mỹ - Ấn mà còn tác động tới cục diện chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong thời gian tới.

AN BÌNH