Thổ Nhĩ Kỳ: Quân đội lớn thứ hai NATO và vai trò 'đứng ngoài chiến tuyến'

Binh sĩ tham gia cuộc tập trận quân sự quốc tế tại Keyseri, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: THX/TTXVN

Phát biểu gây tranh cãi

Trả lời phỏng vấn Fox News, ông Trump đặt nghi vấn về mức độ sẵn sàng hỗ trợ Mỹ của các đồng minh NATO nếu Washington rơi vào khủng hoảng. Theo Tổng thống Mỹ, dù các nước đồng minh thường viện dẫn việc triển khai quân tới Afghanistan như minh chứng cho tinh thần liên minh, nhưng thực tế nhiều lực lượng “đứng lùi lại, không trực tiếp tham chiến”.

Theo tờ The EurAsian Times, những phát biểu này nhanh chóng bị Anh, Pháp, Italy, Ba Lan, Đan Mạch và cả Australia - quốc gia không thuộc NATO nhưng tham gia chiến dịch Afghanistan - lên án là xúc phạm và không thể chấp nhận. Trước làn sóng phản ứng dữ dội, ông Trump sau đó buộc phải rút lại một phần phát ngôn.

Đáng chú ý, giữa lúc nhiều đồng minh công khai phản bác, Thổ Nhĩ Kỳ lại giữ im lặng. Tổng thống Recep Tayyip Erdogan, người vốn không ít lần căng thẳng với Washington, đã không tham gia chỉ trích ông Trump. Sự im lặng này được cho là có tính toán, xuất phát từ vai trò rất đặc thù của nước này tại Afghanistan.

Chiến lược “phi chiến đấu”

Trong gần 20 năm hiện diện tại Afghanistan, Thổ Nhĩ Kỳ chỉ mất 15 binh sĩ - con số thấp đáng kể so với hơn 2.450 quân nhân Mỹ, 457 binh sĩ Anh hay 159 người Canada thiệt mạng. Đáng chú ý hơn, toàn bộ các ca tử vong của Thổ Nhĩ Kỳ đều không xảy ra trong giao tranh.

Phần lớn thương vong đến từ tai nạn. Năm 2009, hai binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng trong một vụ tai nạn xe. Năm 2012, một trực thăng NATO rơi gần Kabul do trục trặc kỹ thuật khiến 12 quân nhân Thổ Nhĩ Kỳ tử nạn, sự cố được coi là tổn thất lớn nhất trong suốt quá trình tham gia chiến dịch Afghanistan.

Ngay từ khi tham gia Lực lượng Hỗ trợ An ninh Quốc tế (ISAF) năm 2001, Thổ Nhĩ Kỳ đã đặt điều kiện không tham gia các chiến dịch chống khủng bố hay chống nổi dậy quy mô lớn. Nhiệm vụ của binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ chủ yếu là tuần tra, bảo vệ và hỗ trợ an ninh, khác biệt rõ rệt với vai trò tác chiến của quân đội Mỹ, Anh hay Canada tại các điểm nóng như Helmand hay Kandahar.

Nước này từng hai lần giữ vai trò chỉ huy ISAF và chịu trách nhiệm vận hành, bảo đảm an ninh cho sân bay quốc tế Kabul. Phần lớn lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ đóng quân tại thủ đô - khu vực tương đối yên bình nhờ sự hiện diện dày đặc của các tổ chức quốc tế và hệ thống an ninh chặt chẽ.

Cách tiếp cận này giúp quân đội Thổ Nhĩ Kỳ hạn chế tối đa nguy cơ đối mặt với phục kích, bom ven đường và giao tranh, những mối đe dọa thường trực với các lực lượng NATO hoạt động ở vùng chiến sự ác liệt.

Yếu tố văn hóa và chính trị

Bên cạnh tính toán quân sự, Ankara còn chịu tác động mạnh từ yếu tố chính trị trong nước. Dư luận Thổ Nhĩ Kỳ vốn thận trọng với việc đưa binh sĩ tham chiến ở nước ngoài, do ký ức về những cuộc khủng hoảng trước đây như Cyprus. Vì vậy, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ luôn mô tả vai trò của mình tại Afghanistan mang tính hỗ trợ và tái thiết hơn là chiếm đóng.

Là quốc gia Hồi giáo với mối liên hệ lịch sử và văn hóa lâu đời với Trung Á, Thổ Nhĩ Kỳ cũng xây dựng được hình ảnh khác biệt trong mắt người dân Afghanistan. Nhiều người Afghanistan gọi binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ là “anh em”, thay vì “lực lượng nước ngoài”. Sự gần gũi này, cùng quan hệ với Pakistan - quốc gia bị xem là có ảnh hưởng tới Taliban - được cho là đã góp phần khiến lực lượng nổi dậy tránh đối đầu trực tiếp với quân đội Thổ Nhĩ Kỳ.

Kết cục của một vai trò đặc biệt

Thổ Nhĩ Kỳ duy trì lập trường không tăng thêm quân, ngay cả khi Mỹ kêu gọi các đồng minh đóng góp nhiều hơn. Trước khi NATO rút quân năm 2021, nước này từng đề xuất tiếp tục bảo đảm an ninh cho sân bay Kabul, song Taliban kiên quyết yêu cầu mọi lực lượng nước ngoài rút đi hoàn toàn. Điều này khép lại gần hai thập kỷ hiện diện của Thổ Nhĩ Kỳ tại Afghanistan.

Nhìn từ thực tế này, nhận xét gây tranh cãi của ông Trump, dù bị nhiều đồng minh phản đối, lại phần nào phản ánh đúng vai trò “ngoài tiền tuyến” mà Thổ Nhĩ Kỳ chủ động lựa chọn suốt cuộc chiến Afghanistan.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc