Đại dịch cô đơn trở thành cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng

Cô đơn đang trở thành vấn đề nổi bật ở người trẻ

Thực trạng cô đơn ở người trẻ

Thế giới liên tục cảnh báo về một "đại dịch cô đơn" trong bối cảnh Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ghi nhận cứ 6 người thì có 1 người thường xuyên trải qua cảm giác này. Thiếu kết nối xã hội thậm chí liên quan tới hơn 871.000 ca tử vong mỗi năm.

Một nghiên cứu dài hạn về sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên tại Đức (gồm 2 dự án BELLA và COPSY theo dõi hơn 5.000 trẻ trong suốt 20 năm) cho thấy, tỷ lệ cô đơn tăng đều theo thời gian. Trước đại dịch Covid-19, chỉ khoảng 9,5-14,3% trẻ cảm thấy cô đơn từ mức độ thỉnh thoảng đến thường xuyên. Khi đại dịch bùng phát, con số này tăng mạnh lên 34,6%, trong đó 41,2% nữ sinh và 28,1% nam sinh cho biết họ cảm thấy cô đơn. Hiện tỷ lệ có giảm nhưng vẫn giữ ở mức 20,5%, cao hơn rõ rệt so với trước đại dịch.

Khủng hoảng do cô đơn

Trong khi đó, tình trạng cô đơn và cô lập là một vấn đề nghiêm trọng tại Nhật Bản. Theo khảo sát của Văn phòng Nội các Nhật Bản, gần một nửa công dân nước này cho biết họ đã từng trải qua cảm giác cô đơn và bị cô lập. 60,2% cho rằng đây là vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất. 59,3% nhận định đây là trải nghiệm mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải ở nhiều giai đoạn khác nhau trong cuộc đời, và 45,5% cho rằng đây là vấn đề nên được chia sẻ, trò chuyện với người khác.

Hàn Quốc cũng đang đối mặt với cuộc khủng hoảng cô đơn ngày càng gia tăng, với Seoul là tâm điểm. Số người sống một mình hiện chiếm hơn 35% tổng số hộ gia đình ở thủ đô. Một cuộc khảo sát gần đây của Viện Seoul cho thấy 62% hộ gia đình độc thân cho biết họ cảm thấy cô đơn, trong khi 13,6% cho biết bị cô lập về mặt xã hội.

Kết nối kỹ thuật số ngày càng nhiều nhưng kết nối cảm xúc thật lại ngày càng ít. Áp lực học tập, sự so sánh liên tục trên mạng xã hội, giấc ngủ bị xáo trộn và việc giảm tiếp xúc trực tiếp đang đẩy nhiều bạn trẻ vào tình trạng cô đơn kéo dài.

Bác sĩ Tâm thần Neetu Tiwari (Bệnh viện và Trường Cao đẳng Y khoa NIIMS, Ấn Độ)

Còn ở Ấn Độ, các bác sĩ tâm thần ghi nhận khoảng 2/3 thanh niên cảm thấy cô đơn, và những người cô đơn có nguy cơ lo âu hoặc trầm cảm cao hơn 3,5 lần. Bác sĩ Tâm thần Neetu Tiwari (Bệnh viện và Trường Cao đẳng Y khoa NIIMS, Ấn Độ) cho biết, thanh thiếu niên hiện nay đang đối mặt với những áp lực chồng chất.

Theo báo cáo của WHO, châu Phi là châu lục cô đơn nhất trên trái đất. Gần 1/4 (24%) số người ở đây cho biết cảm thấy cô đơn, trong đó thanh, thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi là những người bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Tiếp theo là ở Đông Địa Trung Hải (21%), Đông Nam Á (18%), châu Âu có tỷ lệ thấp nhất (khoảng 10%).

Tại Nam Phi, nghiên cứu của Stein và cộng sự tại Khoa Tâm thần và Sức khỏe Tâm thần, Viện Thần kinh học, Đại học Cape Town (2025) ghi nhận, 92,6% người tham gia trải nghiệm cô đơn ở mức trung bình đến cao. cô đơn gắn chặt với trầm cảm, lo âu, rối loạn stress sau sang chấn và mức độ kháng chịu thấp.

Dữ liệu của tập đoàn Cigna cho thấy 52% người lao động Mỹ cảm thấy cô đơn vào năm 2025. Hơn 25% hộ gia đình chỉ có một người. 1/4 người Mỹ ở độ tuổi 40 chưa từng kết hôn, tăng mạnh từ 6% năm 1970.

Giải pháp toàn cầu trước khủng hoảng cô đơn

Theo các nghiên cứu, cách biệt xã hội dẫn đến sự suy sụp về sức khỏe tâm thần ở mọi lứa tuổi. Đối với nhiều người, đặc biệt là người trẻ và nam giới lớn tuổi, cô đơn là việc không có nơi nào rõ ràng để tìm đến. Sức tàn phá của cô đơn có tác hại tương đương việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày. Kim Samuel - Người sáng lập tổ chức Belonging Forum (Canada) - cảnh báo, sự cô lập xã hội có liên kết chặt chẽ với hệ miễn dịch suy yếu, phản ứng căng thẳng gia tăng và tỷ lệ tử vong cao hơn. Những người thiếu các mối quan hệ xã hội ý nghĩa có nguy cơ trầm cảm cao hơn.

Chúng ta không thể tiếp tục xem nhẹ sự thiếu kết nối xã hội. Đây là mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến mọi giai đoạn cuộc đời.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus

Trước tình trạng cô đơn gia tăng mạnh ở người trẻ, WHO kêu gọi các quốc gia xem sức khỏe xã hội, tức cảm giác được kết nối và thuộc về, quan trọng không kém sức khỏe thể chất và tinh thần. WHO đưa "tình trạng cô đơn" vào danh sách những mối đe dọa cấp bách với sức khỏe toàn cầu và thành lập một ủy ban chuyên trách để ứng phó vấn đề đó.

Năm 2018, Anh bổ nhiệm chức vụ Bộ trưởng chuyên giải quyết các vấn đề liên quan tới sự cô đơn của người dân "xứ sở sương mù". Nhật Bản cũng hình thành vị trí nội các này trong năm 2021. Tại Australia, các chuyên gia thúc đẩy xây dựng Chiến lược quốc gia về cô đơn, huy động nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, phúc lợi xã hội, doanh nghiệp và chính quyền địa phương cùng tham gia. Mục tiêu là nhận diện nhóm có nguy cơ cao, mở rộng các chương trình kết nối và giảm kỳ thị liên quan đến cô đơn. Trong khi đó, các nước Bắc Âu như Đan Mạch đã đầu tư mạnh vào các hoạt động cộng đồng, chiến dịch khuyến khích gặp gỡ trực tiếp và các mô hình nhóm nhỏ nhằm tăng sự gắn kết xã hội.

Bên trong một cửa hàng tiện lợi chống cô đơn ở Hàn Quốc, khách ghé thăm xem phim cùng nhau

Các chuyên gia khuyến nghị, cha mẹ lắng nghe con không phán xét, đồng hành cùng con trong việc sử dụng mạng xã hội và khuyến khích con tham gia các hoạt động ngoài màn hình như thể thao, nghệ thuật hoặc sinh hoạt cộng đồng. Việc nhận biết những dấu hiệu như thu mình lại, mất ngủ hoặc thay đổi cảm xúc bất thường giúp ngăn chặn cô đơn chuyển thành khủng hoảng tinh thần.

Ở cấp độ bạn bè, nghiên cứu tại Nam Phi cho thấy, hỗ trợ đồng trang lứa là một trong những biện pháp hiệu quả nhất. Khi 92,6% thanh niên trong nghiên cứu trải nghiệm cô đơn ở mức trung bình đến cao, các chuyên gia kêu gọi mở rộng các mô hình bạn bè hỗ trợ nhau thông qua nhóm chia sẻ, câu lạc bộ sở thích, nhóm kỹ năng sống hoặc trị liệu nhóm.

Nhiều quốc gia cũng đang thử nghiệm các mô hình can thiệp mới, điển hình như mô hình kết nối cộng đồng, đã triển khai tại Hàn Quốc, Anh và một số bang ở Mỹ. Theo đó, bác sĩ giới thiệu người trẻ tham gia các hoạt động cộng đồng như ca hát, kể chuyện, trồng cây, thể thao hoặc tình nguyện. WHO ghi nhận, mô hình này giúp tăng kết nối xã hội và giảm đáng kể cảm giác bị cô lập.

Tại Seoul (Hàn Quốc), chính quyền thành phố tuyên bố sẽ chi 451,3 tỷ won (gần 327 triệu USD) trong 5 năm tới để "xây dựng một thành phố không ai phải cô đơn".

Tháng 1/2025, Trung tâm Phòng ngừa cách ly Seoul đã được khai trương để giải quyết tình trạng cô lập xã hội ngày càng gia tăng và ngăn ngừa những cái chết cô đơn. Dự án chống cô đơn của thành phố Seoul còn bao gồm đường dây hỗ trợ 24/7 được tích hợp với Trung tâm cuộc gọi Dasan 120 (một chatbot dành cho những người không thoải mái với các cuộc gọi điện thoại). Ngoài ra, một nền tảng trực tuyến có tên Toktok24 để hướng dẫn người dùng đến các chương trình tư vấn và cộng đồng.

Nguồn: WHO, qz.com

Nhu Thụy