Thiếu nhân lực số, ĐBSCL cần lời giải kịp thời

Động lực mới cho tăng trưởng vùng

Tại Cần Thơ – trung tâm động lực của vùng, hệ thống chính quyền điện tử và chính quyền số được triển khai tương đối đồng bộ. Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC) đã kết nối dữ liệu đa lĩnh vực như y tế, giáo dục, giao thông, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân. Nhiều địa phương khác như Đồng Tháp, An Giang cũng đẩy mạnh số hóa trong quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Lãnh đạo TP.Cần Thơ tham quan gian hàng triển lãm công nghệ -Ảnh: Văn Kim Khanh

Trong lĩnh vực đào tạo, hệ thống các trường đại học trong vùng như Đại học Cần Thơ, Đại học Nam Cần Thơ, Đại học Tây Đô, Đại học Kỹ thuật – Công nghệ, Đại học Cửu Long, Đại học Trà Vinh… mỗi năm cung cấp hơn 20.000 sinh viên tốt nghiệp, trong đó phần lớn thuộc các ngành kinh tế, kỹ thuật và công nghệ. Đây được xem là nguồn lực quan trọng cho phát triển khoa học công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số (CĐS) của vùng.

Tuy nhiên, thực tế đặt ra là phần lớn sinh viên sau khi tốt nghiệp lại lựa chọn rời ĐBSCL để tìm kiếm cơ hội việc làm tại TP.HCM và các trung tâm kinh tế lớn khác. Nghịch lý “đào tạo nhiều nhưng vẫn thiếu nhân lực” đang trở thành câu hỏi lớn đối với các nhà quản lý và giới chuyên gia.

Theo bà Nguyễn Thị Thương Linh, mỗi năm riêng tại Cần Thơ có khoảng 8.000 sinh viên tốt nghiệp đại học. Trong đó, có nhiều sinh viên thuộc các lĩnh vực kinh tế và KHCN. Tuy nhiên, phần lớn lực lượng này không ở lại địa phương làm việc, dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám” ngày càng rõ rệt.

Lý giải nguyên nhân, GS.TS. Nguyễn Thanh Phương, Bí thư Đảng ủy Đại học Cần Thơ cho rằng: Ngoài nhu cầu cá nhân của người lao động, một nguyên nhân quan trọng là do doanh nghiệp và các cơ quan trong vùng chưa đủ khả năng “hấp thụ” nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu lại cơ chế sử dụng và phát triển nguồn nhân lực tại chỗ.

Điểm nghẽn nhân lực và hệ sinh thái gợi mở

Không chỉ thiếu về số lượng, chất lượng nguồn nhân lực cũng chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Nhiều sinh viên tốt nghiệp còn thiếu kỹ năng thực hành, khả năng thích ứng với môi trường công nghệ cao còn hạn chế. Sự kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ khiến quá trình đào tạo chưa gắn sát với nhu cầu thị trường.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của vùng vẫn còn nhiều hạn chế. Số lượng doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn còn ít, thiếu các khu công nghệ thông tin tập trung và các quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ khởi nghiệp. Điều này khiến ĐBSCL chưa đủ sức hấp dẫn để giữ chân và thu hút nhân lực chất lượng cao.

Đào tạo nhân lực số đang là xu hướng ở ĐBSCL - Ảnh: Trung Phạm

Một số chuyên gia cho rằng TP.Cần Thơ và toàn vùng vẫn thiếu những “thỏi nam châm” công nghệ – tức các doanh nghiệp lớn, khu công nghệ cao hoặc trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô vùng. Đây chính là yếu tố quan trọng để thu hút sinh viên ngành công nghệ ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp.

Theo PGS.TS. Trần Trung Tính, Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, ĐBSCL cần thay đổi tư duy phát triển theo hướng liên kết vùng và dựa trên nền tảng công nghệ. Việc phát triển riêng lẻ từng địa phương sẽ khó tạo ra sức bật, trong khi một chiến lược tổng thể, đồng bộ sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng đang tạo thêm áp lực đối với quá trình phát triển KHCN của vùng. Tình trạng xâm nhập mặn, sụt lún đất và thiếu nước ngọt không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn làm gia tăng chi phí ứng dụng công nghệ, đòi hỏi các giải pháp phải mang tính thích ứng cao và bền vững.

Nông nghiệp số và hướng đi đột phá

Trong bối cảnh đó, KHCN và CĐS vẫn được xem là chìa khóa để ĐBSCL vượt qua thách thức. Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Cần Thơ, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp đã chứng minh hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường.

Nông nghiệp số đang cần nhân lực rất lớn - Ảnh: Văn Kim Khanh

Trong sản xuất lúa, việc sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để phun thuốc, bón phân đang ngày càng phổ biến, giúp giảm chi phí lao động và hạn chế tác động tiêu cực đến sức khỏe người nông dân. Đồng thời, việc áp dụng nhật ký canh tác điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR góp phần nâng cao tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Ở lĩnh vực thủy sản, các địa phương như Cà Mau, Bạc Liêu đã triển khai nhiều mô hình nuôi tôm công nghệ cao. Việc ứng dụng cảm biến môi trường, hệ thống tự động hóa và phân tích dữ liệu giúp kiểm soát dịch bệnh, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao năng suất.

TS. Nguyễn Thanh Mỹ, Chủ tịch HĐQT Công ty CP RYNAN Technologies Vietnam, nhận định: ĐBSCL có lợi thế lớn về quy mô sản xuất nông nghiệp. Khi kết hợp với công nghệ số và dữ liệu lớn, vùng có thể chuyển sang mô hình nông nghiệp chính xác, tiết kiệm tài nguyên và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Song song đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong vùng đang từng bước hình thành. Các cơ sở đào tạo và nghiên cứu như Đại học Cần Thơ, Đại học Trà Vinh đã triển khai nhiều đề tài ứng dụng, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Theo PGS.TS. Lê Văn Vàng, để KHCN thực sự phát huy hiệu quả, cần gắn chặt hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thị trường. Chỉ khi các sản phẩm khoa học được ứng dụng rộng rãi vào sản xuất và đời sống, chúng mới tạo ra giá trị thực sự cho phát triển kinh tế – xã hội.

Để giải quyết bài toán nhân lực, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp. Trong đó, ưu tiên phát triển hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn phục vụ quản lý và sản xuất; đổi mới chương trình đào tạo theo hướng thực tiễn; tăng cường liên kết “3 nhà” gồm Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp.

Đặc biệt, cần có cơ chế đặc thù để thu hút doanh nghiệp công nghệ đầu tư vào ĐBSCL, từ đó tạo ra nhiều việc làm chất lượng cao và giữ chân nguồn nhân lực. Khi “bài toán việc làm” được giải quyết, dòng chảy nhân lực chất lượng cao sẽ có cơ hội quay trở lại phục vụ phát triển vùng.

Văn Kim Khanh