Thủy sản ĐBSCL rầm rộ chuyển đổi số

Từng bước số hóa toàn chuỗi giá trị

Giai đoạn 2021–2025 ghi nhận những bước tiến rõ nét trong ứng dụng công nghệ số vào ngành thủy sản. Quá trình số hóa đã lan tỏa trên toàn chuỗi giá trị, từ nuôi trồng, khai thác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Chế biến thủy sản ở ĐBSCL -Ảnh: Internet

Trong nuôi trồng, đặc biệt là cá tra và tôm, các công nghệ như IoT, AI) và dữ liệu lớn đang được triển khai ngày càng rộng rãi. Nhiều vùng nuôi tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã áp dụng hệ thống quan trắc môi trường nước tự động, cho phép người nuôi theo dõi các chỉ số như pH, oxy hòa tan và nhiệt độ theo thời gian thực thông qua điện thoại thông minh. Tự động hóa trong cho ăn và cảnh báo dịch bệnh không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần nâng cao năng suất, giảm rủi ro và tối ưu hiệu quả sản xuất.

Một điểm nhấn quan trọng là hệ thống bản đồ số vùng nuôi cá tra (E-MAP), với dữ liệu hàng trăm vùng nuôi được cập nhật chi tiết về diện tích, sản lượng và các chứng nhận liên quan. Đây là nền tảng quan trọng phục vụ truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin, trở thành yếu tố then chốt khi xuất khẩu vào các thị trường khó tính.

Trong lĩnh vực khai thác, việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho 100% tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã giúp cơ quan quản lý theo dõi hoạt động tàu cá gần như theo thời gian thực, góp phần chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Nhật ký khai thác điện tử cũng đang dần thay thế phương thức ghi chép thủ công, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và minh bạch dữ liệu.

Ở khâu chế biến, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư hệ thống quản trị hiện đại, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, cảm biến giám sát kho lạnh và phần mềm quản lý chuỗi cung ứng. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được nâng cao, giảm thất thoát và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Nhà máy chế biến thủy sản của Tập đoàn Sao Mai - Ảnh: Văn Kim Khanh

Doanh nghiệp dẫn dắt cuộc chơi

Thực tế cho thấy doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong trong quá trình chuyển đổi số (CĐS) của ngành thủy sản hiện nay. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư mạnh mẽ để nâng cấp công nghệ và tái cấu trúc quy trình sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Kịch, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Cafatex, cho biết doanh nghiệp đã đầu tư khoảng 2 triệu USD cho chuyển đổi số và nâng cấp công nghệ từ năm 2015 đến nay. Việc số hóa quy trình giúp giảm sai sót, tiết kiệm chi phí và đặc biệt là hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác nhờ dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực.

Thu hoạch tôm sạch nuôi theo hình thức Lúa -Tôm ở Cà Mau - Ảnh: T.L

Tương tự, Công ty Sao Mai cũng đầu tư hàng triệu USD để nâng cấp hệ thống sản xuất, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp đang hướng đến xây dựng chuỗi sản xuất khép kín, minh bạch, có thể truy xuất toàn bộ hành trình sản phẩm từ ao nuôi đến bàn ăn của người tiêu dùng.

Theo lãnh đạo Hiệp hội Cá tra ĐBSCL, trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về minh bạch và phát triển bền vững, CĐS không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Truy xuất nguồn gốc giờ đây chính là “giấy thông hành” để sản phẩm thủy sản Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường lớn như châu Âu và Hoa Kỳ.

Động lực từ chính sách và thị trường

Quá trình CĐS của ngành thủy sản đang gặp nhiều thuận lợi từ các chủ trương, chính sách của Nhà nước. Nhiều chiến lược và chương trình hành động về chuyển đổi số quốc gia đã xác định rõ vai trò của công nghệ trong phát triển nông nghiệp bền vững và hiện đại.

Hạ tầng số của ngành từng bước được hoàn thiện với các cơ sở dữ liệu lớn như VNFishbase và hệ thống dịch vụ công trực tuyến, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động.

Bên cạnh đó, áp lực từ thị trường quốc tế cũng là một động lực quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi số. Các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ nếu không muốn bị loại khỏi cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Nuôi cá tra nguyên liệu ở ĐBSCL - Ảnh: Internet

Đòn bẩy cho tăng trưởng và xuất khẩu

Với định hướng đến năm 2030, ngành thủy sản đặt mục tiêu hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu, phát triển kinh tế số và xây dựng nền sản xuất hiện đại, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và yêu cầu của thị trường quốc tế.

Chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn gia tăng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế. Những “đồng USD công nghệ” được rót vào hôm nay chính là nền tảng quan trọng để thủy sản Việt Nam nâng tầm trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Dù còn nhiều thách thức, nhưng với quyết tâm của toàn ngành, chuyển đổi số chắc chắn sẽ trở thành “đòn bẩy” quan trọng, góp phần đưa thủy sản Việt Nam vươn xa hơn trên bản đồ kinh tế thế giới trong những năm tới.

Văn Kim Khanh