Thiết kế chính sách mở triệt để có kiểm soát

Thủ đô Hà Nội sẽ có căn cứ pháp lý mới để phát triển vượt bậc trong giai đoạn mới của đất nước.

Phân quyền phải bảo đảm 6 rõ

Thứ trưởng Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, với tinh thần, cách tiếp cận mới, dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô 2024 theo hướng: Khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành. Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô 2024, dự thảo luật tập trung phân quyền cho thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Theo thống kê, dự thảo có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội, trong đó: 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Dự thảo cũng quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, trong đó giao Hội đồng nhân dân thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), về các nội dung phân quyền cho Thủ đô trong các lĩnh vực, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị rà soát dự thảo Luật theo các nguyên tắc bảo đảm 6 rõ: “rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả”.

Dự thảo Luật cũng cần làm rõ tiêu chí, nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa các chủ thể của chính quyền thành phố; cơ chế kiểm soát, giám sát trong việc thực hiện các quyền này như thế nào để bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”. Cần có sự phân biệt, làm rõ nội dung nào là giao quyền tự chủ cho thành phố tự quyết định các nội dung phù hợp với đặc điểm, yêu cầu phát triển đặc thù của thành phố (được phân quyền trong Luật Thủ đô) và nội dung nào là thí điểm cơ chế, chính sách khác quy định của luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên để áp dụng trình tự, thủ tục và các yêu cầu, giới hạn cụ thể khác nhau nhằm bảo đảm “rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm”.

Việc phân quyền phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phải gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi của chính quyền Thành phố. Phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Trong thiết kế các quy định cụ thể, cần thể hiện tinh thần chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả, hiệu quả công việc; gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan và phải bảo đảm công khai, minh bạch trong quá trình theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện.

Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này. Phải xác định rõ đây là cơ chế hết sức đặc thù, chỉ áp dụng riêng cho Thủ đô Hà Nội mà không áp dụng cho các địa phương khác.

Rà soát chính sách để bảo đảm tính khả thi

Góp ý vào dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho rằng, việc sửa đổi và cách tiếp cận phân cấp, phân quyền là yếu tố rất mạnh mẽ để tạo không gian, thẩm quyền cho Thủ đô Hà Nội phát triển là hoàn toàn phù hợp. Luật Thủ đô sẽ là một yếu tố rất quan trọng để tạo ra không gian thẩm quyền cho thủ đô tuy nhiên cần thiết kế để thấy rõ, những ưu đãi đối với Thủ đô sẽ phải đi kèm với những đóng góp mà Hà Nội mang lại cho đất nước.

Ông Phan Văn Mãi cho rằng: “Chúng ta sẽ có những cơ chế đặc thù, những cái thiết kế pháp lý thẩm quyền để thủ đô xứng tầm và phát triển, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước. nên chăng trong thiết kế các điều đặc thù, ưu đãi phải thể hiện được rằng Hà Nội sẽ thuận lợi hơn và tạo ra được giá trị lớn hơn, đóng góp lớn hơn chứ không phải là chúng ta điều tiết hết về cho Hà Nội. Thí dụ, trong 5 năm tới, trung bình thu ngân sách cả nước là hơn 3 triệu tỷ đồng/năm, thì Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đóng góp 2/3 thu ngân sách. Nếu thiết kế không khéo, không làm rõ thì các đại biểu Quốc hội, các địa phương không yên tâm”.

Cũng nhất trí với những quy định đặc thù riêng có dành cho Thủ đô, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đối soát các quy định về khoa học, công nghệ, môi trường với các luật hiện hành có liên quan.

Về quản lý sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, việc thiết kế các quy định khai thác không gian phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội trong bối cảnh gia tăng dân số là hoàn toàn cần thiết. Song hiện nay việc phát triển kinh tế tầm thấp là cận biên, kinh tế tầm cao đang trong giai đoạn nghiên cứu thử nghiệm.

“Với địa bàn mang yếu tố rất là đặc thù, nhạy cảm về kinh tế-xã hội, an ninh quốc phòng, tôn giáo như Hà Nội thì chúng tôi thấy rằng việc đưa ngay những quy định về kinh tế tầm thấp, tầm cao, không gian ngầm cần phải hết sức cân nhắc và cũng có những quy định khung. Đây là vấn đề rất mới, vượt trội đưa vào trong Luật Thủ đô nhưng mà trong các luật khác là hiện nay chưa có thì đề nghị hết sức là cân nhắc và quy định ở cái mức độ như thế nào đó”, bà Hải góp ý.

Đối với chính sách phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm rõ, bảo đảm được tính khả thi để có thể áp dụng được ngay sau khi thông qua.

Trong dự thảo luật hiện nay, thu nhập cá nhân từ nhiệm vụ khoa học, công nghệ đổi mới sáng tạo chuyển đổi số, tư vấn… là thu nhập không chịu thuế thu nhập cá nhân. Kết quả thương mại hóa về khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo cũng được áp dụng miễn và giảm thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, đối chiếu với Luật Thuế thu nhập cá nhân vừa được thông qua cuối năm 2025 thì chỉ quy định về thu nhập được miễn thuế thôi, miễn thuế thu nhập cá nhân đối với các thu nhập từ tiền lương, tiền công... tại quy định tại khoản 14 và 17 điều 4 và các trường hợp miễn thuế giảm thuế khác.

Ở đây, rõ ràng khi áp dụng và đối chiếu quy định của pháp luật là “vênh” nhau, do đó đại diện Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị rà soát các quy định về ưu đãi về thuế thu nhập cá nhân để bảo đảm tính khả thi, khi triển khai là thực hiện được ngay và thống nhất với các quy định của pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải.

Liên quan với tới việc quản lý, bảo vệ sử dụng tài nguyên, theo dự thảo, thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố đặc biệt vượt trội nhằm thực hiện việc tái thiết thủ đô trong việc giao đất, cho thuê đất, góp quyền sử dụng đất… đối với các diện tích sử dụng ở cả bãi sông, bãi nổi để thực hiện công trình nhà ở, xây dựng công trình công cộng ở khu vực bãi sông, bãi nổi.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải, việc bổ sung quy định giao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân để tăng cường tính chủ động của địa phương cũng rất cần thiết nhưng cơ quan chủ trì soạn thảo phải rà soát, cân nhắc thật kỹ lưỡng, đánh giá tác động của các quy định liên quan đến quản lý bảo vệ sử dụng diện tích bãi sông, bãi nổi để hạn chế tối đa việc cải tạo, tái thiết phát triển Thủ đô mà ảnh hưởng hoặc đi ngược với nguyên tắc về các yếu tố tự nhiên như mưa, bão, lũ, dòng chảy, lũ lụt, hạn hán..

Một số ý kiến đề nghị dự luật cần phải được đặt trong mối quan hệ tổng thể với việc điều chỉnh các luật sẽ sửa đổi, bổ sung trong nhiệm kỳ tới. Luật Thủ đô phải thể hiện tinh thần định hướng sửa các luật khác để hỗ trợ cho việc thực hiện luật này. Thí dụ như trách nhiệm của các cơ quan trung ương trong việc quản lý tài sản công trên địa bàn Thủ đô, một số chuyên gia cho rằng, đã nằm trên địa bàn Hà Nội thì phải theo quy hoạch chung, quy hoạch các khu hành chính tại đây. Việc chúng ta quản lý tài sản công hiện nay rất tản mạn, gây thất thoát nguồn lực. Do đó, các cơ quan trung ương, địa phương, thành phố sau khi đã sắp xếp lại bộ máy phải làm một bước nữa để những tài sản này biến thành nguồn lực và phải bảo đảm quy hoạch rất tốt cho Thủ đô trong tương lai.

Là một công dân sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, ông Nguyễn Xuân Long, phường Đống Đa, thành phố Hà Nội bày tỏ mong muốn Hà Nội có thêm nhiều chính sách ưu đãi để có thể phát triển nhanh như Thủ đô của nhiều quốc gia khác. "Tôi đọc báo thấy nói về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), không hiểu nhiều lắm nhưng mong là Hà Nội có cơ chế thuận tiện phát triển, dân Thủ đô cũng như cả nước có cơ hội hãnh diện hơn. Thủ đô đẹp, giàu có, thịnh vượng ai cũng vui", anh Long chia sẻ.

HƯƠNG NGUYÊN