Sửa Luật Thủ đô: Cơ hội lịch sử để Hà Nội bứt phá, đóng góp vào sự phát triển đất nước

Khuôn khổ pháp lý để Hà Nội là trung tâm lan tỏa sự phát triển

Phát biểu đề dẫn Tọa đàm, Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội Nguyễn Tiến Thiết nhấn mạnh, với vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm kiến tạo phát triển, có vai trò dẫn dắt, định hướng các mô hình phát triển mới, tư duy mới của quốc gia, từng bước nâng cao vai trò của Thủ đô trong khu vực và quốc tế, trung tâm kinh tế tổng hợp có giá trị gia tăng cao, giữ vững vai trò hạt nhân của Vùng, dẫn đầu cả nước trong một số lĩnh vực then chốt về văn hóa, khoa học, giáo dục, đổi mới sáng tạo, từng bước trở thành Thủ đô kết nối toàn cầu, Trung ương đã cho phép TP Hà Nội thực hiện đồng bộ việc xây dựng các văn kiện quan trọng. Bao gồm Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới là căn cứ chính trị, Luật Thủ đô (sửa đổi) là căn cứ pháp lý và Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm là đích đến của Thủ đô trước mắt và lâu dài.

Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội nhắc lại, sau quá trình hết sức tích cực của các cơ quan Trung ương và TP Hà Nội, ngày 17/3/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đã xác định rõ yêu cầu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, ổn định theo không gian phát triển mở, mô hình đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, gắn với Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng thể chế đặc thù, vượt trội; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện về phát triển.

Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội Nguyễn Tiến Thiết phát biểu tại Tọa đàm.

TP Hà Nội đang xây dựng Quy hoạch chung Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, định hướng phát triển Hà Nội theo tinh thần “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, xanh, thông minh, hội nhập quốc tế sâu rộng; từng bước trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ của cả nước và khu vực.

Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội khẳng định, để hiện thực hóa các mục tiêu đó, yêu cầu đặt ra là phải có một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt, cho phép Hà Nội chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, từ mô hình chính quyền đô thị, cơ chế tài chính - ngân sách, quản lý quy hoạch, đất đai và thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực nội sinh thay vì cạnh tranh, thu hút nguồn lực ở bên ngoài, để Hà Nội là trung tâm lan tỏa sự phát triển.

“Thực tiễn phát triển của Hà Nội thời gian qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, Thủ đô đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, đặc biệt trong quản lý và phát triển đô thị. Áp lực về hạ tầng, giao thông, môi trường, quy hoạch và chất lượng sống ngày càng gia tăng, trong khi một số cơ chế, chính sách hiện hành chưa thực sự theo kịp yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt”, ông Nguyễn Tiến Thiết nói.

Từ cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn nêu trên, Chánh Văn phòng UBND TP Hà Nội nêu rõ, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là yêu cầu mang tính chất khách quan, là bước đi, là đích đến để hiện thực hóa định hướng chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện hơn, trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn, đúng với yêu cầu "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm", đảm bảo tạo dư địa thể chế để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số liên tục, để thực hiện tầm nhìn dài hạn và sứ mệnh dẫn dắt trong bối cảnh mới.

Trong phát biểu khai mạc Tọa đàm, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Nguyễn Ngọc Tiến cũng khẳng định, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt, mà còn hướng tới xây dựng một thể chế, cơ chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn; phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất đặc biệt của Thủ đô.

Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Nguyễn Ngọc Tiến phát biểu tại Tọa đàm.

Qua đó, tạo nền tảng để Hà Nội biến thể chế, pháp luật thành lợi thế cạnh tranh, tạo dư địa thúc đẩy liên tục tăng trưởng kinh tế “hai con số”, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước.

Đảm bảo kiểm soát quyền lực hiệu quả khi phân cấp, phân quyền mạnh mẽ

Tại tọa đàm, đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia đã trao đổi, làm rõ một số nội dung liên quan đến dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), tập trung vào các cơ chế, chính sách đặc thù trong dự thảo Luật; thiết kế việc phân cấp, phân quyền cho Hà Nội để vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo, vừa bảo đảm kiểm soát quyền lực hiệu quả; các giải pháp để cụ thể hóa các quy định về huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng, bảo vệ môi trường, chỉnh trang đô thị tại dự thảo Luật bảo đảm tính khả thi; các cơ chế để cho phép Hà Nội khai thác, mở rộng các không gian phát triển mới theo định hướng Quy hoạch chung Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Đồng thời, các ý kiến cũng gợi mở những giải pháp để Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sống của người dân; để Luật đi vào cuộc sống nhanh nhất, hiệu quả nhất.

Nêu các căn cứ chính trị và thực tiễn làm cơ sở để sửa đổi Luật Thủ đô, ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) đảm bảo giữ được giá trị ổn định lâu dài, giải quyết được các điểm nghẽn lớn của Hà Nội như ùn tắc giao thông cục bộ, ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm.

Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp Lê Tuấn Phong thông tin về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) tại Tọa đàm.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp, trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động khó lường, tác động mạnh đến hoạt động kinh tế, xã hội; cùng với sự phát triển khoa học công nghệ, trong đó có nhiều nội dung không thể quy định hết trong Luật, dự thảo Luật được xây dựng đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng TP Hà Nội không chỉ thực thi chính sách mà còn thiết kế chính sách ở vai trò cao hơn, để đáp ứng mục tiêu, kỳ vọng phát triển của Thủ đô trong thời kỳ mới.

Luật cũng hướng đến phân quyền cho Thủ đô để ban hành, áp dụng các văn bản quy phạm pháp luật để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm, đạt mục tiêu đề ra.

Ông Lê Tuấn Phong nhấn mạnh, đây là một đạo luật khung nhằm phân cấp, trao quyền cho Hà Nội tự chủ quyết định các vấn đề mang tính đặc thù. Theo đó, các nội dung sẽ được phân loại ưu tiên: những vấn đề đã rõ sẽ quy định chi tiết ngay, còn những vấn đề cần thêm thời gian nghiên cứu sẽ được xem xét khi đủ điều kiện "chín muồi".

Cơ chế này tạo ra các "dư địa pháp lý" cho phép TP Hà Nội chủ động điều chỉnh các quy định chưa phù hợp với thực tiễn mà không cần xin ý kiến cấp trên.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần chọn vấn đề trọng tâm, là điểm nghẽn, nút thắt để tháo gỡ, tạo sự đột phá.

Cùng với việc quy định để Hà Nội chủ động, linh hoạt, cần phải thiết kế “khung” và nguyên tắc trong việc trao quyền.

Về phía TP Hà Nội, chính quyền TP phải chuẩn bị lực lượng để xây dựng chính sách, triển khai chính sách, đảm bảo để đảm bảo chính sách đặc thù phát huy hiệu quả. Đặc biệt, quá trình triển khai phải rõ ràng, minh bạch, công khai.

Cũng nhấn mạnh việc theo dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), TP Hà Nội được phân quyền triệt để, toàn diện để phát triển theo điều kiện mới để tạo sự linh hoạt, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hà Nội Nguyễn Công Anh cũng lưu ý nội dung trao quyền phải đi liền với trách nhiệm giải trình, minh bạch hoạt động.

Tọa đàm góp phần làm rõ hơn các nội dung của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), tạo sự thống nhất về nhận thức và đồng thuận trong xã hội, qua đó phục vụ hiệu quả quá trình hoàn thiện và triển khai Luật trong thời gian tới.

Minh Khôi