Luật Thủ đô (sửa đổi): Đề xuất cơ chế đặc thù phát triển nông nghiệp sinh thái

Một điểm đáng chú ý của Luật Thủ đô (sửa đổi) là việc trao quyền cho HĐND thành phố Hà Nội quy định cụ thể việc khai thác, sử dụng quỹ đất nông nghiệp tại các bãi sông, bãi nổi thuộc các tuyến sông có đê. Ảnh: Trung Nguyên/Báo Tin tức và Dân tộc

Một điểm đáng chú ý của Luật Thủ đô (sửa đổi) là việc trao quyền cho HĐND thành phố Hà Nội quy định cụ thể việc khai thác, sử dụng quỹ đất nông nghiệp tại các bãi sông, bãi nổi thuộc các tuyến sông có đê. Đây là nội dung chưa được quy định rõ trong Luật Đê điều và Luật Đất đai hiện hành, vốn chủ yếu giới hạn các hoạt động xây dựng nhằm đảm bảo an toàn phòng chống lũ.

Theo dự thảo, các khu vực này có thể được tổ chức sản xuất nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao, kết hợp du lịch trải nghiệm và giáo dục. Tuy nhiên, các hoạt động xây dựng phải tuân thủ quy hoạch đê điều và quy định phòng chống thiên tai. So với quy định hiện hành của Luật Đất đai 2013 (đang được sửa đổi), việc cho phép linh hoạt hơn trong sử dụng đất nông nghiệp tại khu vực bãi sông được xem là bước mở, song cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh lạm dụng hoặc vi phạm hành lang thoát lũ.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép thành phố ban hành quy định cụ thể về điều kiện, thủ tục cấp phép xây dựng công trình phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp như khu sơ chế, bảo quản, trưng bày sản phẩm hoặc không gian trải nghiệm. Đây là điểm mới so với thực tế hiện nay khi nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao còn gặp khó khăn về pháp lý trong xây dựng hạ tầng phụ trợ.

Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất các chính sách ưu đãi nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và môi trường. Các dự án xử lý chất thải, nước thải, ứng phó biến đổi khí hậu hoặc phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao sẽ được hưởng ưu đãi về đất đai, khoa học công nghệ và đầu tư. Nội dung này phù hợp với định hướng tại Nghị quyết của Trung ương về phát triển nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã phát huy hiệu quả rõ rệt.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, đại diện Trung tâm Khuyến nông (thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội), năm 2025 đã xây dựng 14 mô hình thuộc 4 nhóm mô hình khuyến khích nhân rộng, triển khai theo hướng đa dạng, phù hợp với đặc điểm từng địa phương., ứng dụng công nghệ cao và thích ứng biến đổi khí hậu.

Trong nhóm liên kết sản xuất, mô hình lúa VietGAP đạt năng suất 55–65 tạ/ha, hiệu quả kinh tế cao hơn khoảng 20%. Mô hình khoai tây chế biến cho lợi nhuận từ 110 triệu đồng/ha, trong khi gừng đạt năng suất khoảng 13 tấn/ha. Ở nhóm rau, hoa, quả, mô hình trồng dưa trên giá thể đạt hiệu quả 260–330 triệu đồng/ha/vụ, kết hợp du lịch trải nghiệm với hàng chục tour tham quan. Mô hình nấm công nghiệp mang lại lợi nhuận đến 286 triệu đồng mỗi chu kỳ.

Ngoài ra, các mô hình thích ứng biến đổi khí hậu như trồng sen giống mới cho doanh thu trên 210 triệu đồng/ha hay các giống lúa, đậu tương mới cho năng suất vượt trội, đang góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị sử dụng đất. Đối chiếu thực tế, các mô hình này tương đồng với định hướng trong chương trình phát triển nông nghiệp đô thị của Hà Nội giai đoạn 2021–2025, trong đó nhấn mạnh liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao và giảm phát thải.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng việc linh hoạt mở rộng xây dựng trên đất nông nghiệp cần được kiểm soát chặt, tránh biến tướng, dẫn đến tình trạng “núp bóng” sản xuất để phát triển dịch vụ, thương mại hoặc du lịch. Bởi nếu thiếu quy chuẩn rõ ràng, không chỉ làm sai lệch mục tiêu chính sách mà còn gây áp lực lên hạ tầng, môi trường và quản lý đất đai.

Thực tế tại một số địa phương đã ghi nhận hiện tượng các mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch phát triển nhanh, nhưng chưa được kiểm soát đầy đủ về quy hoạch và mục đích sử dụng đất. Đây là bài học cần được tính đến khi xây dựng cơ chế mới cho Thủ đô.

Từ thực tiễn sản xuất, người dân cũng bày tỏ quan điểm thận trọng. Ông Nguyễn Văn Hòa (xã Ba Vì) cho biết: Người dân rất mong có cơ chế để đầu tư bài bản hơn, như làm nhà màng, kho bảo quản nhưng nếu không quy định rõ thì có thể xảy ra tình trạng xây dựng tràn lan.

Theo bà Phạm Thị Thu (xã Sóc Sơn), hiện có mô hình vừa sản xuất vừa đón khách tham quan, mang lại hiệu quả tốt, tuy nhiên cần phân định rõ ràng để không biến thành kinh doanh dịch vụ thuần túy trên đất nông nghiệp.

Một số kiến nghị của người dân từ phường Sơn Tây, xã Kim Anh, Trung Giã... cho rằng, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có mở cơ chế hay không, mà là cách thiết kế hệ thống kiểm soát đi kèm. Người dân kiến nghị các cơ quan chức năng cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể về tỷ lệ diện tích xây dựng, loại công trình được phép triển khai, cũng như cơ chế giám sát, xử lý vi phạm. Đồng thời, cần đảm bảo sự đồng bộ với Luật Đất đai, Luật Đê điều và các quy hoạch liên quan để tránh chồng chéo và lỗ hổng pháp lý.

Trong bối cảnh Hà Nội định hướng phát triển nông nghiệp đô thị xanh, hiện đại, việc cân bằng giữa “mở” và “kiểm soát” sẽ là yếu tố quyết định để chính sách phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Trung Nguyên (TTXVN)