Thế giới thời đàm: Phép thử vị thế

Theo tuyên bố được Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đưa ra, lý do chính thức dẫn tới việc 3 nước đặt bút ký Hiệp ước Mecca là tăng cường khả năng răn đe tập thể chống lại bất kỳ hành động gây hấn nào và tiếp tục tăng cường tất cả các khía cạnh hợp tác quốc phòng ba bên. Mặc dù vậy, nhiều nguồn tin đều có chung nhận định rằng mục tiêu của Hiệp ước này là củng cố mối quan hệ an ninh lâu dài của họ thành một liên minh phòng thủ tập thể tương tự như NATO, trong đó quy định rằng một cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ nước nào trong số 3 nước sẽ được coi là cuộc tấn công vào tất cả các bên.

Như những gì mà truyền thông thế giới thống kê và mô tả, Thổ Nhĩ Kỳ có lực lượng quân sự hùng mạnh thứ hai trong NATO, cùng ngành công nghiệp quốc phòng phát triển và năng lực đáng kể trong các lĩnh vực như máy bay không người lái và các công nghệ quân sự tiên tiến khác. Trong khi đó, Saudi Arabia sở hữu nguồn tài chính được coi là dồi dào nhất vùng Vịnh, tầm quan trọng về năng lượng và ảnh hưởng chính trị trong thế giới Arab và Hồi giáo. Còn Pakistan đóng góp một lực lượng vũ trang mạnh, giàu kinh nghiệm chiến đấu và đặc biệt là kho vũ khí hạt nhân duy nhất trong thế giới Hồi giáo. Ba quốc gia này cũng nắm giữ các vị trí chiến lược quan trọng, kết nối vùng Vịnh, Trung Đông, Nam Á và khu vực Địa Trung Hải rộng lớn hơn. Dù chưa rõ Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ chuyển hóa những cam kết chính trị về phòng thủ tập thể thành hợp tác quân sự thực tiễn đến mức nào, nhưng trên lý thuyết, sự kết hợp giữa những thế mạnh nói trên quả thực rất đáng gờm.

Nói cách khác, Hiệp ước Mecca tạo thành một chiếc ô an ninh rộng hơn bao quanh 3 quốc gia có lợi ích không phải lúc nào cũng trùng khớp, nhưng đều có lợi ích chung trong việc bảo vệ lãnh thổ, cơ sở hạ tầng và tài sản chiến lược của họ trước các áp lực quân sự từ bên ngoài.

Lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan ký hiệp ước phòng thủ chung tại Mecca, Saudi Arabia. Ảnh: Daily Sabah 

Thực tế cho thấy, trong nhiều thập kỷ, vùng Vịnh đã được che chắn bởi chiếc ô an ninh của Mỹ. Song những gì diễn ra suốt từ khi xung đột Trung Đông nổ ra đến nay đã đặt ra câu hỏi về mức độ tin cậy mà chiếc ô an ninh đó tạo ra, nhất là sau khi các mục tiêu và cơ sở hạ tầng của Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hứng chịu hỏa lực của Iran. Chính vì vậy, việc Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký Hiệp ước Mecca phù hợp với xu hướng đang diễn ra ở vùng Vịnh, nơi các quốc gia ngày càng tìm cách đa dạng hóa các mối quan hệ an ninh mới song song với việc tăng cường năng lực của chính mình, nơi mà các liên minh truyền thống và quan hệ đối tác an ninh không còn nghiễm nhiên phụ thuộc tuyệt đối vào sức mạnh của nước Mỹ.

Thế nhưng, nên nhớ rằng Thổ Nhĩ Kỳ vẫn là thành viên NATO, trong khi Saudi Arabia và Pakistan vẫn là những quốc gia có quan hệ quân sự và an ninh lâu dài với Washington. Không mối quan hệ nào trong số này có thể dễ dàng biến mất vì một thỏa thuận ký chưa ráo mực. Hiệp ước Mecca do đó không phải là dấu chấm hết cho trật tự do nước Mỹ dẫn đầu ở vùng Vịnh, mà chỉ là sự khởi đầu của quá trình tự tạo ra an ninh thay vì nhập khẩu nó của các quốc gia trong khu vực.

Hơn thế nữa, biết đâu trong góc nhìn của người Mỹ, Hiệp ước Mecca có thể mang lại lợi ích. Bởi, nếu khả năng răn đe và năng lực phòng thủ tập thể của các quốc gia trong khu vực được nâng lên, nước Mỹ sẽ phần nào trút bỏ được gánh nặng và áp lực trong việc phải trực tiếp ứng phó với các cuộc khủng hoảng nảy sinh tại đây.

Nhìn chung, sự ra đời của Hiệp ước Mecca có thể được coi là phép thử cho vị thế, ảnh hưởng và vị trí trung tâm của Mỹ đối với cấu trúc an ninh Trung Đông, nhưng chưa chắc là thứ khiến người Mỹ phiền lòng.

ANH VŨ