Thấy gì từ cuộc tổng tuyển cử sớm của Đan Mạch

Hôm nay (24/3), Đan Mạch chính thức bước vào cuộc tổng tuyển cử sớm thay vì chờ đến kỳ hạn vào tháng 10/2026.

Động thái này nhằm tận dụng thời điểm đảng Dân chủ - Xã hội đang lấy lại thế chủ động, sau những phản ứng quyết đoán của Thủ tướng Mette Frederiksen trước áp lực từ phía Mỹ liên quan đến khu tự trị Greenland. Làn sóng ủng hộ từ dư luận sau sự kiện này đã giúp chính phủ đương nhiệm vực dậy uy tín sau thất bại lịch sử tại cuộc bầu cử địa phương vào tháng 10/2025.

Tuy nhiên, yếu tố đối ngoại khó có thể xoay chuyển được cục diện lần này, khi tâm điểm chú ý của cử tri đã quay về các vấn đề trong nước. Mặt khác, nội bộ liên minh cầm quyền đang rạn nứt, áp lực cạnh tranh từ các đảng đối thủ cũng ngày một lớn. Những bất đồng này khiến cuộc bỏ phiếu hôm nay trở nên kịch tính và khó đoán định.

Điều gì sẽ xoay chuyển cục diện?

Hiện nay, cử tri Đan Mạch đang dồn toàn bộ sự chú ý vào các vấn đề nội bộ. Trước giờ bỏ phiếu, các đảng phái vẫn tranh luận gay gắt về các chính sách, song chưa vấn đề nào thực sự tạo được bước ngoặt.

Theo khảo sát của Epinion công bố hôm 23/3, hiện vẫn còn gần 20% cử tri chưa quyết định sẽ bỏ phiếu cho ai. Các dự báo hiện tại cho thấy đảng Xã hội Dân chủ đang tạm dẫn trước.

Để lôi kéo nhóm cử tri cánh tả, Thủ tướng Frederiksen quyết định tung ra “quân bài” thuế tài sản - loại thuế đã bị xóa bỏ suốt 30 năm qua. Tuy nhiên, điều này vấp phải sự phản đối quyết liệt từ Phó Thủ tướng Troels Lund Poulsen. Ông cảnh báo việc khôi phục thuế sẽ đẩy giới nhà giàu ra khỏi đất nước và trực tiếp làm suy yếu năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Ngoài thuế phí, các chính đảng còn đối đầu trong nhiều vấn đề dân sinh khác. Các nội dung tranh luận trải dài từ việc khôi phục ngày lễ “Đại nguyện cầu” (Great Prayer Day), làm sạch nguồn nước, bảo vệ động vật…cho đến những vấn đề như dỡ bỏ lệnh cấm điện hạt nhân, tăng chi tiêu quốc phòng và siết chặt quy định về di cư.

Phe tả hay phe hữu?

Chính trường Đan Mạch từ lâu vốn chia thành hai khối: khối "Đỏ" (các đảng cánh tả) và khối "Xanh" (các đảng cánh hữu). Tuy nhiên, vào năm 2022, bà Frederiksen đã thay đổi cục diện này khi thành lập một chính phủ liên minh trung dung.

Liên minh hiện tại bao gồm đảng Xã hội Dân chủ của bà, đảng Venstre (bảo thủ) và đảng Moderates (tự do) của cựu Thủ tướng Lars Løkke Rasmussen.

Tuy nhiên, khả năng liên minh hiện tại tiếp tục cầm quyền là rất thấp, do Thủ Tướng Frederiksen và Phó Thủ Tướng Poulsen vẫn tồn tại nhiều bất đồng chính trị lớn. Hiện tại, cả phe cánh tả (83 ghế) và phe cánh hữu (80 ghế) đều chưa chạm ngưỡng 90 ghế để tự nắm quyền đa số. Trong thế trận này, đảng Moderates của ông Rasmussen chính là bên nắm quyền quyết định.

Điều này đồng nghĩa với việc cựu Thủ Tướng Rasmussen sẽ là người quyết định bên nào sẽ lên nắm quyền sau bầu cử. Bà Frederiksen cảnh báo, nếu ông không hợp tác, Đan Mạch khả năng cao sẽ hình thành một chính phủ cánh hữu. Hiện tại, ông Rasmussen xác nhận không tranh chức Thủ tướng mà chỉ đề nghị được đóng vai trò cầu nối trong việc thành lập chính phủ mới.

Bê bối chất cấm

Sát ngày bầu cử, việc ông Alex Vanopslagh, lãnh đạo đảng Liên minh Tự do, xác nhận từng sử dụng cocaine trong giai đoạn 2015-2016 đã trở thành tâm điểm của sự chú ý. Vụ việc khiến uy tín của chính trị gia 34 tuổi này sụt giảm đáng kể, với 42% cử tri cho biết họ không còn tin tưởng vào năng lực lãnh đạo quốc gia của ông.

Sự cố này đang gây khó cho phe cánh hữu trong cuộc đua giành quyền lực khi đa số các đảng trong phe này hiện đang ủng hộ ông Poulsen (đảng Venstre) lên nắm quyền.

Dù vậy, trong phát biểu ngày 22/3, ông Vanopslagh nhấn mạnh sẽ không để bản thân trở thành nguyên nhân khiến liên minh cánh hữu tan vỡ sau cuộc bầu cử.

Tuy nhiên, ông Vanopslagh vẫn cho rằng đảng Liên minh Tự do mới là bên xứng đáng dẫn dắt đất nước vì đảng này được dự đoán giành được nhiều phiếu bầu nhất trong cả khối.

“Biến số” quyết định cuộc bầu cử

Dù là khu tự trị, Greenland và Quần đảo Faroe vẫn có vai trò quan trọng khi mỗi bên nắm giữ 2 ghế tại Quốc hội Đan Mạch. Trong bối cảnh tỷ lệ bỏ phiếu sát sao như hiện nay, 4 ghế này hoàn toàn có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả.

Đây là rào cản lớn đối với phe cánh hữu. Các đại diện từ hai vùng này khó lòng ủng hộ một chính phủ có sự tham gia của đảng Nhân dân Đan Mạch bởi lãnh đạo đảng này từng có những phát ngôn thiếu tôn trọng về quyền độc lập của Greenland.

Đồng thời, giới chính trị tại Greenland và Faroe cũng đang cân nhắc việc không gửi đại diện tới Quốc hội Đan Mạch. Ông Beinir Johannesen, ứng cử viên đến từ tại Faroe cho rằng hai bên nên đàm phán dựa trên vị thế đối tác bình đẳng thay vì duy trì các ghế đại diện như hiện nay.

Quy trình bầu cử

Các điểm bỏ phiếu tại Đan Mạch sẽ mở cửa từ 8h sáng đến 8h tối hôm nay (ngày 24/3). Quốc gia này hiện áp dụng hệ thống đại diện tỷ lệ, nghĩa là số ghế tại Quốc hội của mỗi đảng sẽ tương ứng với tỷ lệ phiếu bầu mà họ nhận được trên toàn quốc. Kết quả bỏ phiếu sẽ được công bố ngay khi các điểm bầu cử đóng cửa.

Tuy nhiên, do tỷ lệ ủng hộ giữa các phe đang rất sát sao, kết quả cuối cùng có thể phải chờ đến đêm muộn hôm nay hoặc sáng sớm ngày mai khi toàn bộ phiếu bầu được kiểm xong.

Việc thành lập chính phủ mới dự kiến kéo dài nhiều tuần do tương quan lực lượng giữa hai phe quá cân bằng. Chắc chắn Đan Mạch sẽ có một chính phủ liên minh, nhưng liệu liên minh này chiếm đa số hay chỉ là thiểu số tại Quốc hội vẫn còn là câu hỏi ngỏ.

Trong nhiều thập kỷ qua, chính phủ thiểu số vốn là thực trạng phổ biến tại Đan Mạch. Tuy nhiên, việc này thường khiến vị thế của Thủ tướng bị hạn chế, khi họ liên tục phải thỏa hiệp để tranh thủ sự ủng hộ từ các đảng khác nhằm tránh nguy cơ bị bỏ phiếu bất tín nhiệm.

(theo Politico)

Thanh Vân