Thảo luận tại Tổ 3 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Thanh Hóa và Tây Ninh): Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo - Chìa khóa cho mô hình tăng trưởng bền vững

Tạo đột phá trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số

Thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội và định hướng giai đoạn 2026 - 2030, các ĐBQH nhận định, nhiệm kỳ vừa qua là một giai đoạn đặc biệt, khi đất nước phải đối mặt liên tiếp với nhiều thách thức lớn. Trong bối cảnh khó khăn đó, nền kinh tế không chỉ trụ vững mà còn phục hồi rõ nét và tăng tốc vào cuối nhiệm kỳ. Tăng trưởng bình quân giai đoạn 2021 - 2025 đạt khoảng 6,2%/năm, riêng năm 2025 đạt 8,02%, hoàn thành và vượt các chỉ tiêu chủ yếu. Nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn trong lĩnh vực giao thông, năng lượng được hoàn thành, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển lâu dài. Đặc biệt, người dân ngày càng cảm nhận rõ điều hành linh hoạt, quyết liệt, sát thực tiễn và gần dân.

Toàn cảnh buổi thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: Phạm Thắng

Bên cạnh những kết quả tích cực đó, các ĐBQH cũng nhìn nhận thẳng thắn và phân tích kỹ lưỡng những vấn đề còn hạn chế, như: chất lượng tăng trưởng chưa thực sự bền vững, còn phụ thuộc nhiều vào vốn, lao động và khu vực đầu tư nước ngoài; năng lực nội tại của doanh nghiệp trong nước còn yếu; công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm; ba đột phá chiến lược chưa đạt được chuyển biến rõ nét; thị trường tài chính tiềm ẩn rủi ro và mức độ tự chủ của nền kinh tế chưa cao. Những tồn tại này đã tích tụ qua nhiều năm, đòi hỏi cách tiếp cận mới, quyết liệt và căn cơ hơn trong giai đoạn tới.

Đề xuất giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao và bền vững trong giai đoạn mới, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đưa ra 3 kiến nghị cụ thể.

Đối với lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu đánh giá cao việc Chính phủ xác định đây là lĩnh vực trọng tâm với nhiều bước đi mạnh mẽ, như bố trí khoảng 3% tổng chi ngân sách nhà nước, hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế số và định hướng các sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn chủ yếu dừng ở chuyển hóa từ chủ trương sang thực tiễn, chưa trở thành động lực rõ nét cho tăng trưởng và nâng cao năng suất.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu . Ảnh: Phạm Thắng

Do đó, cần lượng hóa rõ các kết quả đầu ra trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, điển hình như: mức độ thương mại hóa sản phẩm công nghệ, năng lực làm chủ của doanh nghiệp, đóng góp thực chất của kinh tế số và tác động đến năng suất lao động. Đại biểu nhấn mạnh, cần chuyển trọng tâm từ số lượng chính sách sang chất lượng kết quả, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo.

Đối với lĩnh vực môi trường, đại biểu đề nghị bổ sung bộ chỉ tiêu phản ánh đúng thực trạng, như: số ngày chất lượng không khí ở mức xấu, các điểm nóng ô nhiễm kéo dài, tỷ lệ xử lý nước thải theo lưu lượng thực, số vụ vi phạm tái diễn và tiến độ xử lý ô nhiễm. Theo đại biểu, chỉ khi đo lường đúng mới có thể đưa ra giải pháp hiệu quả, cải thiện cuộc sống của người dân.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề “sức khỏe” của các doanh nghiệp trong nước. Đại biểu khẳng định, khu vực tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế, song cần đánh giá đầy đủ hơn về thực trạng hoạt động. Bên cạnh số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại thị trường, vẫn có số lượng lớn doanh nghiệp rút lui. Xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước giảm, nền kinh tế có xu hướng nhập siêu kéo dài. Vì vậy, cần xây dựng bộ chỉ tiêu phản ánh chất lượng hoạt động doanh nghiệp, như tỷ lệ doanh nghiệp có doanh thu, có lãi, khả năng tiếp cận tín dụng, tỷ lệ tồn tại sau 1 - 3 năm và mức độ tham gia chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở xây dựng chính sách phù hợp, phát huy hiệu quả khu vực kinh tế tư nhân.

ĐBQH Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Thảo luận về mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới, ĐBQH Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) nhấn mạnh, Việt Nam sẽ không thể duy trì tăng trưởng kinh tế ổn định 2 con số nếu không có những đột phá mạnh mẽ trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời, phải huy động nguồn lực lớn và chấp nhận những rủi ro mang tính vĩ mô.

Đề xuất các giải pháp thiết thực, đại biểu cho rằng, Chính phủ cần xây dựng 2 - 3 kịch bản tăng trưởng rõ ràng, trong đó xác định các nguồn lực mới và các động lực đột phá thay vì tiếp tục phụ thuộc vào vốn và lao động truyền thống. Bên cạnh đó, cần triển khai các giải pháp mang tính “liệu pháp sốc”, đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy công nghiệp hóa sâu và cải cách thể chế mạnh mẽ. Đồng thời, tổ chức phát triển theo các trục trọng tâm gắn với lợi thế vùng, gồm: bán dẫn - điện tử; nông nghiệp công nghệ cao; năng lượng tái tạo; công nghiệp sinh học, y sinh; và kinh tế số, AI.

“Trung ương cần giao nhiệm vụ rõ ràng, phân bổ nguồn lực và thiết lập hệ thống chỉ số (KPI) để theo dõi, đánh giá” - đại biểu Lê Công Đỉnh nhấn mạnh.

ĐBQH Lê Tấn Tới (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Nhận diện rõ những khó khăn, thách thức mà đất nước sẽ phải đối mặt trên chặng đường chinh phục mục tiêu tăng trưởng 2 con số, ĐBQH Lê Tấn Tới (Tây Ninh) cũng đề xuất, cần nâng tầm kinh tế cửa khẩu bằng cách đầu tư đồng bộ hạ tầng và ứng dụng khoa học công nghệ, từng bước hiện đại hóa hoạt động logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh so với các quốc gia trong khu vực. Đồng thời, chú trọng giải quyết các vấn đề môi trường theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt trong xử lý rác thải, quản lý và khai thác bền vững nguồn nước ngầm; khuyến khích các giải pháp tiết kiệm tài nguyên đất, góp phần phát triển bền vững.

Đặc biệt, cần khẩn trương tháo gỡ các vướng mắc về đất đai và pháp lý đối với các dự án đang bị đình trệ, qua đó khơi thông nguồn lực lớn cho nền kinh tế. Đại biểu nhấn mạnh: “Đây là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao”.

Làm rõ cơ chế đặc thù, tháo gỡ "điểm nghẽn" về giải quyết tranh chấp

Góp ý vào Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) cho rằng, dự thảo nghị quyết hiện chưa làm rõ được các cơ chế, chính sách đặc thù mang tính đột phá. Theo đại biểu, các nội dung đặc thù chủ yếu mới tập trung vào nguồn nhân lực và chế độ, chính sách, trong khi bản chất của cơ chế đặc thù phải là giải quyết được những vấn đề vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật hiện hành, nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn", khó khăn trong thực tiễn.

ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu chỉ ra rằng, trong lĩnh vực hợp tác đầu tư quốc tế, khi xảy ra tranh chấp, Việt Nam còn gặp nhiều bất lợi do hệ thống pháp luật chưa đủ mạnh và chưa phù hợp. Các nhà đầu tư nước ngoài thường tham chiếu pháp luật của bên thứ ba, khiến quá trình giải quyết tranh chấp phát sinh nhiều bất lợi cho phía Việt Nam. Vì vậy, nghị quyết cần xác định rõ những "điểm nghẽn" của hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời đề xuất giải pháp cụ thể để khắc phục.

Đại biểu nhận định, dự thảo mới dừng ở mức nêu nguyên tắc và định hướng chung, chưa làm rõ quy trình cụ thể. Do đó, cần xây dựng quy trình rõ ràng trong việc thẩm định, đánh giá dự án đầu tư, rà soát các yếu tố pháp lý liên quan, cũng như xác định cơ chế xử lý khi phát sinh tranh chấp, bao gồm việc lựa chọn cơ quan tài phán phù hợp.

Theo đó, ngay từ giai đoạn triển khai dự án, các rủi ro cần được nhận diện đầy đủ và có phương án xử lý cụ thể, thay vì quy định chung chung như hiện nay. Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị bổ sung các chính sách pháp lý mang tính đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro trong lĩnh vực này, bởi nội dung này trong dự thảo vẫn còn thiếu rõ ràng.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: Phạm Thắng

Liên quan đến cơ chế phối hợp giải quyết tranh chấp, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải bảo đảm hài hòa giữa lợi ích quốc gia, dân tộc với các yếu tố an ninh, quốc phòng. Trong nhiều trường hợp, thông tin phục vụ giải quyết tranh chấp có thể thuộc danh mục bí mật nhà nước, do đó cần quy định rõ nguyên tắc cung cấp, trao đổi thông tin phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

Theo đó, đại biểu cũng đề nghị làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân trong việc quản lý, sử dụng, giải mật các tài liệu nhạy cảm, tránh nguy cơ lộ lọt thông tin. Đồng thời, cần quy định cụ thể ai có thẩm quyền giải mật, trong trường hợp nào và theo cơ chế nào để phục vụ quá trình giải quyết tranh chấp quốc tế.

Cũng theo đại biểu, tại Điều 15 của dự thảo nghị quyết, việc yêu cầu giải mật thông tin theo thời hạn cứng để phục vụ tố tụng là chưa phù hợp với thực tiễn. Trên thực tế, có những thông tin không thể giải mật hoặc chỉ được giải mật sau thời gian rất dài, thậm chí không bao giờ giải mật. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định theo hướng linh hoạt hơn, bảo đảm tính khả thi khi áp dụng.

Từ các phân tích trên, đại biểu Phạm Công Nguyên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo nghị quyết, đặc biệt là làm rõ các cơ chế pháp lý đặc thù, rõ ràng và có tính khả thi cao nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn" trong giải quyết tranh chấp quốc tế, thay vì chỉ tập trung vào các chính sách về chế độ, đãi ngộ như hiện nay.

ĐBQH Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đồng tình với quan điểm, đề xuất của ĐBQH Phạm Công Nguyên, ĐBQH Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) cũng cho rằng, dự thảo hiện nay chưa thể hiện rõ tính “đặc thù” như mục tiêu đặt ra.

Theo đại biểu, nội dung nghị quyết vẫn còn thiên về các quy định mang tính nguyên tắc, chưa làm rõ được cơ chế phòng ngừa và xử lý tranh chấp từ sớm, từ xa - yếu tố then chốt để hạn chế rủi ro phải đưa vụ việc ra trọng tài quốc tế. Trong khi đó, dự thảo lại dành nhiều dung lượng cho chính sách tiền lương, chế độ đãi ngộ, nhưng chưa gắn chặt với yêu cầu nâng cao hiệu quả thực chất trong phòng ngừa và giải quyết tranh chấp.

Đại biểu cũng lưu ý vấn đề tổ chức Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp khi nội dung này chưa được làm rõ trong nghị quyết mà chủ yếu giao cho Chính phủ quy định. Điều này khiến Quốc hội thiếu cơ sở để đánh giá đầy đủ về mô hình tổ chức, nguồn lực và chi phí vận hành, trong khi thực tế mỗi vụ tranh chấp quốc tế có thể tiêu tốn nguồn lực rất lớn.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ. Ảnh: Phạm Thắng

Bên cạnh đó, đại biểu chỉ ra tình trạng chồng chéo khi nhiều nội dung của dự thảo còn lặp lại các quy định đã có trong quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành trước đây, nhưng chưa khắc phục được những bất cập đã bộc lộ trong quá trình thực hiện. Vì vậy, việc đưa các nội dung thuộc thẩm quyền điều hành của Chính phủ vào nghị quyết của Quốc hội là chưa thực sự phù hợp.

Theo đó, đại biểu Nguyễn Duy Tiến đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát toàn diện dự thảo, tập trung xác định rõ các cơ chế đột phá thực sự, đặc biệt là cơ chế phòng ngừa tranh chấp hiệu quả; đồng thời, loại bỏ những nội dung không thuộc thẩm quyền của Quốc hội, bảo đảm nghị quyết có tính khả thi và tạo chuyển biến thực chất trong thực tiễn.

Đào Cảnh