Thanh thiếu niên uống nhiều nước ngọt dễ đối mặt rối loạn lo âu

Ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy chế độ ăn uống có thể đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tâm thần. Ảnh: Connect Image

Lo âu hiện là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến nhất ở thanh thiếu niên, với ước tính cứ 5 em thì có 1 em bị ảnh hưởng. Tình trạng này không chỉ tác động tiêu cực đến đời sống xã hội, kết quả học tập mà còn ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng sống khi bước vào tuổi trưởng thành. Đáng lưu ý, nhiều trường hợp rối loạn lo âu khởi phát trong giai đoạn vị thành niên có xu hướng kéo dài dai dẳng về sau.

Bên cạnh các yếu tố sinh học, di truyền và môi trường, ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy chế độ ăn uống có thể đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tâm thần. Trong bối cảnh đó, một nghiên cứu tổng hợp mới đây chỉ ra mối liên hệ đáng chú ý giữa việc tiêu thụ đồ uống có đường và nguy cơ lo âu ở thanh thiếu niên.

Mối liên hệ đáng quan tâm

Nghiên cứu được thực hiện dựa trên việc tổng hợp dữ liệu từ nhiều công trình công bố trong giai đoạn 2000 - 2025, tập trung vào nhóm trẻ từ 10 đến 19 tuổi. Tổng cộng có 9 nghiên cứu đủ tiêu chuẩn được đưa vào phân tích, trong đó 7 nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ rõ ràng giữa lượng đồ uống có đường tiêu thụ và mức độ lo âu.

Các loại đồ uống được xem xét bao gồm nước ngọt có ga, cola, nước trái cây có thêm đường, sữa pha đường, nước tăng lực, trà và cà phê có thêm đường. Lượng tiêu thụ thường được đo lường thông qua khảo sát tự báo cáo.

Kết quả cho thấy, những thanh thiếu niên uống nhiều đồ uống có đường có khả năng được chẩn đoán rối loạn lo âu cao hơn 34% so với nhóm tiêu thụ ít. Đây là một con số đáng chú ý trong bối cảnh tỷ lệ lo âu ở lứa tuổi học đường đang có xu hướng gia tăng tại nhiều quốc gia.

Không phải quan hệ nhân - quả

Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng đây là các nghiên cứu quan sát. Điều đó đồng nghĩa với việc chúng chỉ phản ánh mối liên hệ thống kê, chứ chưa thể khẳng định đồ uống có đường là nguyên nhân trực tiếp gây lo âu.

Khả năng ngược lại cũng có thể xảy ra: những thanh thiếu niên vốn đang trải qua căng thẳng hoặc lo âu có xu hướng tìm đến đồ uống có đường như một cách tự xoa dịu cảm xúc. Ngoài ra, nhiều yếu tố khác như điều kiện kinh tế gia đình, môi trường giáo dục, thói quen sinh hoạt, chất lượng giấc ngủ và mức độ căng thẳng cũng có thể đồng thời ảnh hưởng đến cả chế độ ăn và sức khỏe tâm thần.

Một giả thuyết được đặt ra là vai trò của “trục ruột - não” - hệ thống liên kết giữa não bộ và hệ tiêu hóa. Chế độ ăn nhiều đường có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột, từ đó tác động gián tiếp đến tâm trạng và hành vi. Tuy nhiên, sức khỏe đường ruột cũng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như tổng thể khẩu phần ăn, mức độ vận động, stress và giấc ngủ.

Thanh thiếu niên tiêu thụ đường vượt khuyến nghị

Theo khuyến nghị dinh dưỡng tại Anh, đường tự do - bao gồm đường thêm vào thực phẩm, đồ uống và đường tự nhiên trong mật ong, siro, nước ép - không nên vượt quá 5% tổng năng lượng hàng ngày. Với thanh thiếu niên và người trưởng thành, mức tối đa được khuyến nghị là khoảng 30 gram đường mỗi ngày (tương đương 7 thìa cà phê).

Trong khi đó, chỉ một lon nước ngọt có ga đã có thể chứa khoảng 35 gram đường - vượt quá toàn bộ mức khuyến nghị trong ngày. Thực tế cho thấy thanh thiếu niên là nhóm tiêu thụ nhiều đường tự do nhất, có khi chiếm tới 20% tổng năng lượng nạp vào mỗi ngày, phần lớn đến từ đồ uống có đường.

Chỉ một lon nước ngọt có ga đã có thể chứa khoảng 35 gram đường - vượt quá toàn bộ mức khuyến nghị trong ngày

Điều này đặt ra câu hỏi về vai trò của thói quen tiêu dùng trong trường học và gia đình, cũng như trách nhiệm của các chính sách y tế công cộng trong việc định hướng lựa chọn lành mạnh hơn cho giới trẻ.

Có thể làm gì?

Mặc dù cần thêm các nghiên cứu can thiệp để xác định liệu việc giảm đồ uống có đường có trực tiếp cải thiện sức khỏe tâm thần hay không, song các chuyên gia cho rằng việc cắt giảm loại đồ uống này vẫn mang lại nhiều lợi ích đã được chứng minh đối với sức khỏe thể chất, như giảm nguy cơ béo phì, tiểu đường và sâu răng.

Về mặt thực tiễn, thanh thiếu niên có thể thay thế nước ngọt bằng nước lọc, sữa hoặc các loại đồ uống không đường. Nước có ga kết hợp với lát chanh, dưa leo, quả mọng hoặc bạc hà là một lựa chọn giúp tăng hương vị mà không cần thêm đường.

Đối với nước tăng lực - loại đồ uống thường chứa nhiều đường và caffeine - các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế, do có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung và hành vi ở tuổi học đường. Trà hoặc cà phê ít đường, dùng ở mức độ phù hợp, có thể là phương án thay thế ít rủi ro hơn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

Trong bối cảnh lo âu ở thanh thiếu niên đang trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan ngại, việc xác định những yếu tố lối sống có thể điều chỉnh được là hướng đi quan trọng. Nếu các nghiên cứu trong tương lai xác nhận mối quan hệ nhân - quả giữa đồ uống có đường và rối loạn lo âu, đây có thể là cơ sở để xây dựng các chương trình can thiệp dinh dưỡng nhằm hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho giới trẻ.

Hiện tại, dù cơ chế tác động vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn, các bằng chứng bước đầu cho thấy việc giảm tiêu thụ đồ uống có đường không chỉ tốt cho thể chất mà còn có thể góp phần cải thiện trạng thái tinh thần. Trong một xã hội mà áp lực học tập và mạng xã hội ngày càng gia tăng, những thay đổi nhỏ trong thói quen hàng ngày có thể mang lại khác biệt lớn cho thế hệ trẻ.

Hồng Nhung