Thành phần Hội đồng thi Luật sư có nên bao gồm cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan nhà nước?

Vừa qua, Bộ Tư pháp đã ban hành Dự thảo Tờ trình Chính sách của Luật Luật sư (sửa đổi), trong đó có đề xuất bổ sung quy định về kỳ thi luật sư quốc gia để cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư. Theo đó, Hội đồng thi luật sư sẽ được thành lập với sự tham gia của Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở đào tạo nghề luật sư.

Trong khi đó, hiện nay, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đang chịu trách nhiệm tổ chức Kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư với Hội đồng kiểm tra gồm: Chủ tịch hoặc một Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam là Chủ tịch Hội đồng kiểm tra, đại diện Ban chủ nhiệm của một số Đoàn Luật sư và luật sư là thành viên Hội đồng kiểm tra, Ban giúp việc do Hội đồng kiểm tra thành lập.

Từ đó, một số vấn đề được đặt ra về việc quy định thành phần Hội đồng thi luật sư theo Dự thảo Tờ trình sẽ ảnh hưởng như thế nào đến quá trình đào tạo, hoạt động hành nghề của luật sư; có cần thiết đưa cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan Nhà nước vào Hội đồng thi hay không?

Phẩm chất chính trị, đạo đức của luật sư được hun đúc, trau dồi qua giao tiếp, nhận thức, tiếp cận thông tin trong cuộc sống cũng như trong quá trình tập sự, hành nghề. Ảnh minh họa: SONG MAI

PLO ghi nhận nhiều ý kiến chuyên gia xoay quanh nội dung nêu trên:

Thẩm phán CAO THỊ THỚI, Phó Chánh án TAND khu vực 4 - tỉnh Tây Ninh:

Rủi ro “định hướng” kỹ năng của nghề luật sư

Trên thực tiễn xét xử, đôi lúc không có sự thống nhất về quy định pháp luật cũng như khác biệt về các quan điểm áp dụng pháp luật hoặc tập quán hay án lệ khi chưa có văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ xã hội phát sinh tranh chấp.

Thẩm phán Cao Thị Thới

Do đó, việc đưa cơ quan tiến hành tố tụng tham gia quá sâu vào việc đánh giá năng lực luật sư có thể tạo áp lực tâm lý, rủi ro về sự khách quan hoặc khuynh hướng "định hướng" kỹ năng luật sư theo góc nhìn của cơ quan tiến hành tố tụng.

Hiện nay, quy trình đào tạo hành nghề luật sư tại Việt Nam bao gồm 6 giai đoạn cốt lõi là tốt nghiệp cử nhân luật, trải qua đào tạo nghề luật sư tại Học viện Tư pháp, tập sự hành nghề tại tổ chức hành nghề, kiểm tra kết quả tập sự, cấp Chứng chỉ hành nghề, và gia nhập Đoàn Luật sư. Quá trình này đòi hỏi kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực tế (tranh tụng, đàm phán) và tuân thủ chặt chẽ Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp.

Trong quá trình đào đạo luật sư, nếu học viên cần rèn luyện thêm các kỹ năng tranh tụng, đàm phán và nghiên cứu, phân tích vụ việc cụ thể thì có thể tăng cường thực tập, diễn án và trực tiếp đến các TAND khu vực các cấp của các tỉnh, thành để cọ sát với thực tiễn. Từ đó, chất lượng của việc đào tạo luật sư vẫn được đảm bảo mà không cần thiết phải đưa cơ quan tiến hành tố tụng tham gia vào Hội đồng thi luật sư.

Ngoài ra, TAND hoặc VKSND không cần thiết tham gia Hội đồng thi luật sư để đánh giá kỹ năng thực hành, đạo đức ứng xử của người thi. Bởi vì, việc tuyển chọn luật sư tại Việt Nam phải qua đào tạo, tập sự và vượt qua Kỳ kiểm tra kết quả tập sự. Đặc biệt, luật sư phải có đạo đức nghề nghiệp, bắt buộc tuân thủ Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam (độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật). Do đó, nếu luật sư vi phạm đạo đức nghề nghiệp thì tùy theo mức độ sẽ bị xử lý kỷ luật theo Bộ Quy tắc.

Luật sư ĐẬU ĐỨC NINH, Đoàn Luật sư TP.HCM:

Cần giữ ranh giới độc lập của luật sư

Theo tôi, đề xuất đưa các cơ quan tiến hành tố tụng vào thành phần Hội đồng thi chưa phù hợp với bản chất và nguyên tắc hoạt động của nghề luật sư. Các cơ quan này thực hiện quyền lực nhà nước trong điều tra, truy tố, xét xử, trong khi luật sư là chủ thể độc lập, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Luật sư Đậu Đức Ninh

Sự khác biệt về chức năng và vị trí pháp lý đòi hỏi phải duy trì ranh giới rõ ràng. Việc tham gia trực tiếp vào quá trình đánh giá, cấp chứng chỉ hành nghề có thể dẫn đến chồng chéo vai trò, ảnh hưởng đến nhận thức về tính độc lập của luật sư và, về lâu dài, tác động đến niềm tin xã hội đối với nghề.

Trong trường hợp vẫn xem xét áp dụng kỳ thi chứng chỉ luật sư, cần thiết kế nội dung và phạm vi đánh giá để tránh trùng lặp với cơ chế kiểm tra tập sự hiện hành. Theo đó, nên giữ vai trò trung tâm của kỳ kiểm tra tập sự trong đánh giá năng lực hành nghề thực tiễn, gồm kỹ năng tư vấn, tranh tụng và đạo đức nghề nghiệp. Nếu bổ sung kỳ thi mới, có thể định hướng đánh giá ở giai đoạn trước tập sự, tập trung vào kiến thức pháp lý nền tảng, nhận thức chính trị - pháp lý và chuẩn mực đạo đức ban đầu, bảo đảm tính logic từ lý thuyết đến thực tiễn, đồng thời tránh chồng chéo.

Tóm lại, theo tôi cần xem xét lại tính cần thiết và việc phù hợp thực tiễn của đề xuất Hội đồng thi luật sư liên ngành. Thay vì mở rộng đầu mối, cần ưu tiên hoàn thiện cơ chế kiểm tra tập sự theo hướng nâng cao chất lượng, minh bạch, đồng thời bảo đảm tính độc lập và tự quản của nghề luật sư. Mọi cải cách cần được thực hiện thận trọng, trên cơ sở kế thừa những giá trị đã được kiểm chứng.

Luật sư VÕ HỒNG NAM, Phó ban đạo đức Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Gia Lai:

Hội đồng thi tuyển các chức danh tư pháp khác không có sự hiện diện của luật sư

Đề xuất thay đổi thành kỳ thi luật sư và thành lập Hội đồng kiểm tra, siết chặt tiêu chuẩn đầu vào của luật sư để đảm bảo chất lượng kỳ thi kiểm tra tập sự hành nghề luật sư với lý do là đảm bảo tương đồng với cách thức lựa chọn, bổ nhiệm các chức danh tư pháp khác (Kiểm sát viên, Điều tra viên…) cần được xem xét, đánh giá kỹ lưỡng.

Luật sư Võ Hồng Nam

Thực tế cho thấy Hội đồng thi tuyển các chức danh tư pháp khác không có sự tham gia của đại diện đội ngũ luật sư mà chủ yếu là Cơ quan cấp trên theo ngành của các cơ quan đó tổ chức kỳ thi, kiểm tra. Bởi lẽ, các cơ quan tiến hành tố tụng với chức năng chủ yếu là khởi tố, điều tra, truy tố, buộc tội… không liên quan gì tới chức năng của luật sư với thiên hướng về bào chữa gỡ tội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và tư vấn pháp lý… Vì vậy, việc luật sư không tham gia Hội đồng thi tuyển các chức danh tư pháp là phù hợp.

Ngoài ra tôi cho rằng phẩm chất chính trị, đạo đức của luật sư không phải qua một kỳ thi kiểm tra sẽ được nâng cao, mà phải được hun đúc, trau dồi qua giao tiếp, nhận thức, tiếp cận thông tin trong cuộc sống cũng như trong quá trình tập sự, hành nghề, dưới sự quan tâm và giám sát của Đoàn Luật sư. Cụ thể, hiện nay, luật sư bắt buộc phải tham gia lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ hàng năm theo Thông tư số 10/2021/TT-BTP, và luôn gắn với 1 chuyên đề Bộ Quy tắc Đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam.

Do đó, nếu muốn tổ chức kỳ thi quốc gia để cấp chứng chỉ hành nghề luật sư với sự tham gia của Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở đào tạo nghề luật sư thì cần phải rà soát, đánh giá kỹ lưỡng về sự cần thiết, mục đích của việc tổ chức kỳ thi quốc gia.

THÙY DƯƠNG

THẢO HIỀN