Đề xuất giao cấp xã kiểm tra luật sư: Tính toán kỹ để tránh chồng chéo thẩm quyền

Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo với nhiều đề xuất mới đang thu hút sự quan tâm của giới hành nghề. Trong đó, quy định giao UBND cấp xã kiểm tra tổ chức và hoạt động của luật sư trên địa bàn là điểm đáng chú ý, bởi đây là nội dung hoàn toàn mới so với các lần sửa đổi trước.

Tuy nhiên, đề xuất này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục làm rõ, từ tính phù hợp với đặc thù hành nghề luật sư, nguy cơ chồng chéo trong cơ chế quản lý đến yêu cầu bảo đảm tính độc lập nghề nghiệp.

Đề xuất giao cấp xã kiểm tra hoạt động luật sư đang thu hút nhiều ý kiến góp ý từ giới chuyên môn. Ảnh minh họa: TRẦN LINH

Trao đổi với PLO, các chuyên gia đều cho rằng vấn đề này cần được phân tích, đánh giá thấu đáo trước khi hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội thông qua.

ThS LIÊN ĐĂNG PHƯỚC HẢI, giảng viên Khoa Luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM:

Cân nhắc giữa yêu cầu quản lý và tính độc lập nghề nghiệp

Luật sư là thiết chế bổ trợ tư pháp gắn với việc bảo vệ công lý và quyền con người. Vì vậy, việc đặt hoạt động luật sư dưới cơ chế kiểm tra của chính quyền hành chính cấp cơ sở có thể dẫn đến xu hướng “hành chính hóa” một lĩnh vực đòi hỏi tính độc lập cao.

Hoạt động của luật sư không bị giới hạn theo địa bàn, trong khi quản lý cấp xã lại mang tính lãnh thổ. Việc sử dụng cơ chế quản lý địa phương để kiểm soát một chủ thể có phạm vi hoạt động trên toàn quốc dễ dẫn đến bất cập, chồng chéo trong hệ thống quản lý.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quản lý nghề luật sư không vận hành theo địa giới hành chính, mà dựa trên nguyên tắc nghề nghiệp và tư pháp. Các chuẩn mực của Liên Hợp Quốc cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính độc lập của luật sư, hạn chế sự can thiệp không phù hợp từ cơ quan công quyền; đồng thời việc quản lý, kỷ luật chủ yếu do các tổ chức nghề nghiệp thực hiện (Nguyên tắc 16, 24, 25 của Bộ Nguyên tắc cơ bản về vai trò của luật sư). Thực tiễn tại Anh, Hoa Kỳ và Nhật Bản cho thấy mô hình này được áp dụng phổ biến, trong đó quản lý chuyên môn thuộc về các đoàn luật sư, còn giám sát pháp lý gắn với hệ thống tư pháp, không đặt dưới chính quyền hành chính cơ sở.

Từ đó có thể thấy, việc phân cấp quản lý là cần thiết, nhưng phải phù hợp với tính chất của đối tượng quản lý.

Luật sư TRƯƠNG VĂN TUẤN, Đoàn Luật sư TP.HCM:

Luật sư Trương Văn Tuấn

Phải rõ phạm vi, quy trình và giám sát

Theo Điều 83 Luật Luật sư hiện hành, cơ chế quản lý nhà nước đối với luật sư được thiết kế theo hướng thống nhất từ trung ương đến địa phương: Chính phủ thống nhất quản lý; Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trước Chính phủ; UBND cấp tỉnh thực hiện tại địa phương thông qua Sở Tư pháp. Với cấu trúc này, việc đề xuất giao UBND cấp xã kiểm tra tổ chức và hoạt động luật sư được cho là chưa phù hợp với nguyên tắc quản lý hiện hành.

Ở góc độ thực tiễn, trong các vụ việc nhạy cảm như tranh chấp đất đai, khiếu kiện hành chính, nguy cơ xung đột lợi ích là vấn đề đáng lưu ý. Luật sư thường tham gia bảo vệ quyền lợi cho người dân trong các vụ việc mà cơ quan hành chính địa phương có thể là bên bị khiếu kiện.

Nếu UBND cấp xã - chủ thể có khả năng liên quan trực tiếp đến tranh chấp, đồng thời có thẩm quyền kiểm tra hoạt động luật sư trên địa bàn, dễ phát sinh tâm lý e ngại, áp lực trong quá trình hành nghề. Dù hoạt động kiểm tra được thực hiện đúng quy định, việc này vẫn có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của luật sư và niềm tin của người dân vào sự công bằng của môi trường pháp lý.

Trong trường hợp vẫn giữ quy định, cần thiết lập các giới hạn chặt chẽ để tránh lạm quyền. Trước hết, phải phân định rõ phạm vi kiểm tra của UBND cấp xã chỉ dừng ở các nội dung hành chính gắn với địa bàn như an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, điều kiện trụ sở, biển hiệu… và không can thiệp vào hoạt động chuyên môn. Đồng thời, cần quy định nghiêm cấm việc yêu cầu cung cấp hồ sơ vụ việc, hợp đồng dịch vụ pháp lý hoặc thông tin khách hàng, những nội dung thuộc bí mật nghề nghiệp được pháp luật bảo vệ.

Bên cạnh đó, hoạt động kiểm tra cần tuân thủ trình tự, thủ tục chặt chẽ, tránh tùy tiện. Việc kiểm tra định kỳ phải có kế hoạch, thông báo trước; trường hợp kiểm tra đột xuất phải có căn cứ rõ ràng. Đồng thời, nên thiết lập cơ chế phối hợp, trong đó có sự tham gia hoặc giám sát của Sở Tư pháp hoặc tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư, nhằm bảo đảm việc kiểm tra đúng phạm vi, tôn trọng đặc thù nghề nghiệp và hạn chế phát sinh xung đột không cần thiết.

Thạc sĩ Lê Bá Đức

ThS LÊ BÁ ĐỨC

THẢO HIỀN