Tháng ngày long đong của nhà môi giới chứng khoán mộng thành họa sĩ

Tác giả: George Roddam, Sława Harasymowics

Đây là Gauguin

Sách kể về cuộc đời và sự nghiệp của họa sĩ Hậu Ấn tượng vĩ đại người Pháp Gauguin, từ cậu bé có thân thế đặc biệt đến chàng trai thích phiêu lưu, mạo hiểm rồi trở thành một viên chức môi giới chứng khoán và cuối cùng lựa chọn nghệ thuật là lối thoát giúp ông trốn khỏi cái cuộc sống tù hãm.

Tháng ngày long đong của nhà môi giới chứng khoán mộng thành họa sĩ

Gauguin rời công việc tài chính, theo Pissarro vẽ ngoài trời rồi chật vật mưu sinh ở Rouen và Copenhagen. Trong gian khó, ông dần thoát khỏi những nguyên lý của chủ nghĩa Ấn tượng.

Gauguin thích cảm giác tự do sau khi từ bỏ công việc tài chính. Ông tiếp tục thử nghiệm với chủ nghĩa Ấn tượng, vùi đầu vào vẽ tranh phong cảnh en plein air, tức vẽ ngoài trời, dưới sự chỉ dẫn của Pissarro.

Tuy vậy, sống đời nghệ sĩ không phải lúc nào cũng dễ dàng. Gauguin không tìm được khách mua tranh, mà Paris lại là một thành phố đắt đỏ. Khi Pissarro chuyển đến thành phố Rouen ở Normandy tìm kiếm đề tài mới cho tranh mình, Gauguin đã đi theo.

Chân dung tự họa của Paul Gauguin. Ảnh: Wkiart.

Ông đã có thể sống với chi phí thấp hơn: tiền thuê nhà ở Rouen rẻ hơn ở Paris rất nhiều. Ông cũng hy vọng rằng người dân Rouen, vì chưa tiếp cận nghệ thuật hiện đại nhiều, sẽ bị ấn tượng bởi tranh ông hơn là giới phê bình Paris.

Đây là hy vọng hão huyền. Thị hiếu ở vùng tỉnh lẻ Rouen, từng bị chế nhạo trong tiểu thuyết Bà Bovary của Gustave Flaubert, khiến họ có khuynh hướng ác cảm với bất kỳ loại hình nghệ thuật cấp tiến nào, mà chủ nghĩa Ấn tượng nói riêng lại quá hiện đại với hầu hết người mua tranh. Do không bán được, Gauguin bắt đầu cạn tiền, nhụt chí tang bồng mà sang Copenhagen sống cùng với Mette.

Thời kỳ ở Copenhagen là một thảm họa. Gauguin và Mette tranh cãi liên miên về vấn đề tiền bạc và về khát vọng khôn nguôi muốn làm họa sĩ của ông. Bị áp lực, Gauguin đành phải thử tìm việc khác.

Ông làm nghề chào bán vải dầu, hy vọng rằng có thể giải quyết được vấn đề tài chính của gia đình. Ông thậm chí lên kế hoạch phát triển kinh doanh ra quy mô quốc tế. Nhưng ông không giỏi bán vải dầu hơn bán tranh là bao, và những kế hoạch này trở thành công cốc.

Đứa trẻ đang ngủ

Bức tranh Đứa trẻ đang ngủ (Clovis ngủ) được họa sĩ Paul Gauguin vẽ năm 1884. Ảnh: wikiart.

Tuy đời tư gặp trắc trở và sự nghiệp hội họa không nhận được nhiều ủng hộ, Gauguin vẫn tiếp tục phát triển tay nghề.

Năm 1884, ông vẽ bức tranh con trai Clovis của mình đang ngủ. Một mặt, bức tranh là chân dung của đứa con yêu dấu, hệt như hình ảnh của bé trong đời thực, và những nét màu vỡ trên mặt và tay bé chính là kỹ thuật lên màu của phái Ấn tượng, thể hiện cách ánh sáng tương tác với bề mặt cơ thể.

Nhưng bức tranh cũng cho thấy rằng Gauguin đang bắt đầu thoát ly và vượt lên khỏi những nguyên lý của chủ nghĩa Ấn tượng. Chiếc vại Na Uy đặt trên bàn có tỷ lệ lớn - gấp khoảng ba lần nếu lấy Clovis làm chuẩn so với nó ở ngoài đời thực - mang đến cho bức tranh một bầu không khí bí ẩn, như thể chúng ta không phải đang nhìn vào thế giới thực mà là nhìn vào một giấc mơ.

Cường độ cao của màu sắc - màu xanh đậm trên giấy dán tường và màu đỏ mạnh nhấn trên chiếc vại - càng cho thấy rằng đây không phải hình ảnh của thế giới thực trần tục. Trên tường có những sinh vật nửa chim nửa cá, vậy giấy dán tường có thể hoặc là biển hoặc là bầu trời, một không gian không xác định, có thể là phóng chiếu của những giấc mơ trong đầu Clovis.

Là người xem, chúng ta bị đẩy vào trong thế giới kỳ lạ này, như thể chia sẻ cùng cậu bé những gì mà vô thức của cậu đang nhìn thấy. Trong những năm sau đó, Gauguin ngày càng hứng thú với ý tưởng rằng hội họa không chỉ nên ghi nhận cái hình ảnh bề mặt của sự vật, như những họa sĩ Ấn tượng vẫn đang theo đuổi, mà còn cần ghi nhận cả những cảm giác sâu kín nhất của người họa sĩ lẫn nhân vật trong tranh.

Vào giữa năm 1885, mối quan hệ của Gauguin với Mette và gia đình cô lên đến đỉnh điểm đổ vỡ. Ông trở về Paris, mang theo Clovis, để bốn đứa trẻ còn lại ở Copenhagen. Mọi việc ở Paris ban đầu không thuận lợi. Không bán được bức tranh nào, ông và Clovis bị đói và lạnh trong hầu hết thời gian.

Nhưng đến tháng 5, 1886, Gauguin tham gia triển lãm Ấn tượng cuối cùng. Tác phẩm của ông được đón nhận tích cực giúp ông lạc quan hơn. Với số tiền từ vài bức tranh bán được, ông khởi hành đi Brittany (Bretagne), để Clovis lại trong một nhà nội trú ở ngoại ô Paris.

George Roddam, Sława Harasymowics

Đông A và NXB Dân Trí