Say điệu hát Then

Chị Phương Thúy và các học viên trong lớp học tập đàn Tính, hát Then.

Duyên với nghề

Đó là tâm sự của chị Nguyễn Thị Cánh (Nghệ danh Phương Thúy), thôn 8, xã Tân Long khi nói về cái duyên đến với hát Then, đàn Tính. Chị bảo: “ Bà nội mình ngày xưa hát Cọi rất hay, nổi tiếng của xã Thúy Loa, huyện Na Hang (cũ). Nhưng bố, mẹ mình không ai biết hát Then, hát Cọi. Sau này, gia đình mình về xã Tân Long tái định cư theo dự án di dân Thủy điện Tuyên Quang, lần đầu tiên được nghe Nghệ nhân Nhân dân Hà Thuấn hát Then mình thực sự say mê”. Vậy là, chị tự tìm hiểu, hỏi mọi người về những nghệ nhân hát Then và biết được Nghệ nhân Thàm Ngọc Kiến có dạy hát Then, chị đã xin phép bố mẹ sang nhà thầy để học. Tranh thủ ngày nghỉ, chị tự đạp xe sang nhà thầy ở phường Tân Hà (cũ) để học, khi đó chưa có cầu Tân Hà, chị phải đi xe vòng xuống cầu Nông Tiến sang thành phố Tuyên Quang (cũ) để học, cả đi cả về mấy chục km, nhưng không thấy mệt, dù trời mưa, hay nắng chị vẫn đến học đầy đủ. Cùng với niềm đam mê sẵn có, sự tâm huyết, chỉ bảo tận tình của thầy đã giúp chị ngày càng tiến bộ.

Chị Phương Thúy hướng dẫn các em nhỏ cách đánh đàn Tính.

Sau 2 năm được Nghệ nhân Thàm Ngọc Kiến hướng dẫn, đến năm 2009, chị Thúy thi đỗ vào Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Việt Bắc khoa Trung cấp Âm nhạc, sau đó tiếp tục thi đỗ hệ Cao đẳng, Khoa Âm nhạc và chọn chuyên ngành hát Then để theo học. Đến năm 2014, sau khi tốt nghiệp chị được phân công về công tác tại Đoàn nghệ thuật Dân tộc tỉnh, nhưng vì lý do riêng sau này chị đã nghỉ công tác.

Năm 2023, chị Thúy được tín nhiệm bầu làm Chủ nhiệm CLB đàn Tính, hát Then của thôn 8, xã Tân Long. Thôn có 100% đồng bào Tày sinh sống. Chị Thúy chia sẻ, là thành viên trẻ lại được các bà, các ông, các chị tín nhiệm, chị luôn nỗ lực tập hợp những người yêu đàn Tính, hát Then của thôn tham gia CLB. Hiện CLB có 30 thành viên, duy trì luyện tập vào tối thứ 7 hằng tuần. CLB thường xuyên tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ của huyện Yên Sơn trước đây và của tỉnh hiện nay. Đặc biệt, CLB còn thu hút khoảng 10 thành viên trẻ là các em học sinh tiểu học, THCS tham gia, giúp các em hiểu hơn nét đẹp văn hóa dân tộc và cùng góp phần lan tỏa bản sắc dân tộc Tày trong cộng đồng.

Bà Hà Thị Phượng, học viên cao tuổi, phường Mỹ Lâm, tích cực tập luyện dưới sự hướng dẫn của chị Thúy.

Đưa điệu Then vang xa

Ngoài duy trì phong trào của CLB ở thôn, hiện chị Thúy tham gia dạy Hát Then tại Trung tâm Văn hóa – Thể thao thanh thiếu nhi và đi dạy cho các CLB ở các địa phương trong tỉnh như Lực Hành, Sơn Dương, Hàm Yên... Chị còn là thành viên tích cực của Câu lạc bộ hát Then Thành Tuyên, thuộc Trung tâm Văn hóa tỉnh, thường xuyên tham gia giao lưu, biểu diễn trong và ngoài tỉnh. Đặc biệt, vào dịp hè, chị nhận dạy đàn Tính, hát Then cho những người yêu văn hóa dân tộc, không kể lứa tuổi, chỉ cần có tình yêu với hát Then đều có thể tham gia.

Trong lớp học nhỏ của cô giáo Thúy ở phường Minh Xuân, tiếng đàn Tính, hát Then quyện vào nhau ngân vang. Bà Hà Thị Phượng, phường Mỹ Lâm chia sẻ: “Tôi thích đàn Tính, hát Then từ lâu, đã tự mua đàn về học, nhưng thấy rất khó, có điều gì chưa hiểu không biết hỏi ai. Khi biết cháu Thúy mở lớp, tôi đã đăng ký theo học, 2 năm nay cứ hằng tuần tôi đi xe máy từ Mỹ Lâm ra đây học. Cháu dạy dễ hiểu và hướng dẫn rất nhiệt tình. Biết được những nốt nhạc cơ bản, cách sử dụng ngón tay để đánh đàn và cách hát, nên giờ tôi có thể tự học thêm nhiều bài mới, có gì không hiểu lại hỏi thêm”.

Những bạn nhỏ trong lớp học tự tin biểu diễn sau một thời gian được chị Thúy hướng dẫn.

Không chỉ dạy kĩ thuật đánh đàn, cách hát, chị Thúy còn kể những câu chuyện “nghề” của chính mình hay của các nghệ nhân hát Then, đàn Tính ở các địa phương trong tỉnh. Qua đó, giúp các em thấy được từ tình yêu, sự đam mê với văn hóa dân tộc, cần có sự quyết tâm, nỗ lực, học hỏi không ngừng. Những điều đó đã tạo thêm động lực cho các học trò nhỏ chăm chỉ rèn luyện, học tập và tự tin hơn trong cuộc sống.

Em Triệu Hà Gia Huy, phường Mỹ Lâm nói, thấy bà ngoại đánh đàn Tính, hát Then em rất thích và muốn học để có thể vừa hát, vừa đánh đàn như bà. Được bố mẹ ủng hộ, nên em đã xin phép được đi học dịp nghỉ hè cùng bà tại lớp học của cô Thúy. Được cô hướng dẫn tận tình, đến nay sau 15 buổi học, em đã có thể hát và đánh được một số bài cơ bản như: Tuyên Quang quê em, đường về bản em...

Là học sinh lớp 5, trường Tiểu học An Tường, em Nguyễn Hoàng Gia Huy cũng có tình yêu đặc biệt với hát Then. Được tham gia lớp học của cô Thúy, em còn quen thêm nhiều bạn có cùng sở thích. Huy chia sẻ, hè em xin bố mẹ đi học hát Then, bố mẹ đồng ý ngay. Mẹ còn tranh thủ đưa đón em đi học và động viên mỗi khi em khoe thuộc thêm bài hát mới hay đánh đàn tốt hơn. Lớp học sẽ giúp em tự tin hơn khi tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ ở trường.

Bằng tình yêu, sự tâm huyết với văn hóa dân tộc, những lớp học nhỏ của cô giáo Phương Thúy đang từng ngày thổi vào tâm hồn thế hệ trẻ niềm tự hào về cội nguồn dân tộc. Để từ đây, các em sẽ là những sứ giả tích cực góp phần lan tỏa, đưa điệu Then, đàn Tính vang xa...

Huyền Linh