Bất ngờ ê-kíp đứng sau MV triệu view 'Thiên đường với người thương'

Ca sĩ Phương Mỹ Chi và Achar Sơn Tịch (người thứ 3 từ trái sang); Ths Thạch Thị Út Linh và Ths Kim Chanh Thon.

4 phút với không gian thấm đẫm văn hóa Khmer Nam Bộ

MV (video âm nhạc) 'Thiên đường với người thương' của Phương Mỹ Chi phát hành ngày 12/8 nhanh chóng tạo hiệu ứng trên mạng xã hội. Nhưng điều khiến sản phẩm gây chú ý không chỉ nằm ở câu chuyện tình yêu “thanh mai trúc mã” giữa Chi và Định, mà còn ở cách một không gian văn hóa vốn quen thuộc với cộng đồng Khmer Nam Bộ được đưa vào một sản phẩm âm nhạc dành cho khán giả.

Trong hơn 4 phút, khán giả bắt gặp một miền văn hóa với phum sóc, những cánh đồng thốt nốt, những ngôi chùa Khmer, các điệu múa truyền thống, nhạc cụ ngũ âm, nghi lễ cưới… Câu chuyện của hai nhân vật vì thế không tồn tại tách rời khỏi cộng đồng, mà lớn lên cùng những giá trị văn hóa bao quanh họ.

Đáng chú ý, để những hình ảnh ấy không trở thành lớp “trang trí” bên ngoài, ê-kíp đã tìm đến những người am hiểu văn hóa Khmer Nam Bộ.

Hai cố vấn văn hóa chuyên môn của dự án là Ths Thạch Thị Út Linh, Phó Trưởng Ban Giới và Dân tộc, Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn, Đại học Trà Vinh; cùng Ths Kim Chanh Thon, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ, thuộc cùng trường.

Ths Thạch Thị Út hướng dẫn Phương Mỹ Chi múa.

Vai trò của các giảng viên không dừng ở việc cung cấp tư liệu. Họ đồng hành trong quá trình phát triển ý tưởng hình ảnh và âm nhạc, tư vấn về hoa văn, họa tiết, trang phục, các loại hình múa, nhạc cụ, âm thanh và những đặc trưng trong đời sống của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Đặc biệt, Ths Thạch Thị Út Linh trực tiếp hướng dẫn Phương Mỹ Chi các điệu múa truyền thống Khmer. Những động tác tay, dáng người và cách chuyển động mềm mại xuất hiện trên màn ảnh vì thế không đơn thuần là một màn trình diễn được dựng cho đẹp mắt, mà được hình thành từ quá trình học hỏi và thực hành.

Theo Ths Thạch Thị Út Linh, điều đáng ghi nhận là ê-kíp không chỉ tìm hiểu văn hóa qua những thông tin có sẵn, mà chủ động đến địa phương khảo sát, trải nghiệm thực tế, trao đổi với người có chuyên môn và tìm hiểu kỹ không gian văn hóa cũng như các loại hình nghệ thuật truyền thống. Sự nghiêm túc và cầu thị góp phần giúp sản phẩm có độ tin cậy cao hơn khi đưa văn hóa Khmer vào một sản phẩm đại chúng.

Có thể nói, đây chính là một trong những “phần chìm” làm nên sức hút của MV. Người xem nhìn thấy vẻ đẹp trước tiên, nhưng phía sau vẻ đẹp ấy là quá trình nghiên cứu để từng chi tiết có lý do tồn tại.

Những điệu múa kể chuyện

Một trong những hình ảnh gây ấn tượng mạnh nhất trong MV là Phương Mỹ Chi trong những điệu múa Khmer.

Khán giả có thể bắt gặp Rom Vong và Robam – hai hình thức nghệ thuật có vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa Khmer Nam Bộ. Trong MV, múa không được đặt vào một tiết mục tách biệt mà đi cùng hành trình trưởng thành của nhân vật Chi: Từ một cô bé tập múa đến khi trở thành người biểu diễn và truyền dạy múa cho trẻ em.

Poster MV Thiên đường với người thương.

Rom Vong, còn gọi là Lâm Thôn, là điệu múa dân gian quen thuộc của người Khmer, thường xuất hiện trong sinh hoạt cộng đồng và các lễ hội như Chôl Chnăm Thmây, Sen Dolta, Ok Om Bok. Điệu múa có tính cộng đồng cao, người tham gia có thể múa thành vòng tròn hoặc thành hàng theo nhịp nhạc. Những động tác tay uyển chuyển kết hợp với bước chân nhịp nhàng tạo nên vẻ mềm mại rất riêng.

Chính vì gần với đời sống nên Rom Vong không chỉ là nghệ thuật biểu diễn. Nó còn là một cách giao tiếp, vui chơi và kết nối cộng đồng. Trong những dịp lễ hội, người Khmer cùng người Kinh, người Hoa và các cộng đồng khác cũng có thể hòa vào vòng múa.

Nếu Rom Vong mang tinh thần cộng đồng, gần gũi, vui tươi thì Robam lại mở ra một thế giới sân khấu cổ truyền giàu tính ước lệ. Đây là loại hình kịch múa gắn với những câu chuyện mang màu sắc sử thi, sử dụng múa, âm nhạc, lời thoại và mặt nạ. Ở Nam Bộ, Robam đã được cộng đồng Khmer tiếp nhận, biến đổi và bản địa hóa trong môi trường văn hóa riêng của vùng đất này.

Đưa văn hóa Khmer bước ra đời sống

Cùng với điệu múa, trang phục Khmer là một trong những yếu tố giúp MV tạo nên nhận diện thị giác rất rõ.

Trang phục, hoa văn, kiểu tóc và phụ kiện được ê-kíp nghiên cứu để tạo nên hình ảnh người phụ nữ Khmer Nam Bộ vừa truyền thống vừa phù hợp với ngôn ngữ hình ảnh hiện đại. Điều đáng chú ý là trang phục không đứng riêng mà hòa vào bối cảnh lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và câu chuyện tình yêu.

Trong văn hóa Khmer Nam Bộ, vẻ đẹp của trang phục thường gắn với những dịp sinh hoạt, lễ hội và nghi lễ. Khi bước vào những không gian trang trọng như lễ cưới, sắc màu, chất liệu và cách mặc càng góp phần thể hiện sự chỉn chu, trang trọng của sự kiện.

MV cũng dành sự chú ý cho nghi lễ cưới. Phân cảnh buộc chỉ đỏ được Achar Sơn Tịch trực tiếp thực hiện, giúp nghi thức không chỉ tạo hiệu ứng hình ảnh mà còn gắn với ý nghĩa văn hóa.

Ths Sơn Kim Hà, ca sĩ Phương Mỹ Chi và Achar Sơn Tịch.

Nhưng có lẽ thứ khiến người xem nhớ lâu nhất sau những bộ trang phục rực rỡ lại là những ngôi chùa Khmer.

Trong MV, chùa không đơn thuần là bối cảnh. Đó là một phần của không gian sống. Bởi với cộng đồng Khmer Nam Bộ, chùa từ lâu không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi diễn ra nhiều lễ hội, hoạt động giáo dục và bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật truyền thống.

Ở Trà Vinh, hệ thống chùa Khmer tạo nên một dấu ấn văn hóa đặc biệt. Chùa Âng là một trong những công trình tiêu biểu với nghệ thuật trang trí mang đậm ảnh hưởng văn hóa Khmer, nổi bật bởi những hình tượng Naga, chim thần, tiên nữ cùng hệ thống mái cong nhiều tầng.

Chùa Vàm Ray lại gây ấn tượng bởi quy mô và vẻ rực rỡ. Công trình mang dáng dấp kiến trúc Khmer đặc trưng, nổi bật với màu vàng, các mảng phù điêu và những chi tiết trang trí công phu. Chùa cũng là một điểm tựa tâm linh quan trọng của cộng đồng Khmer.

Cùng với chùa Cò, Ao Bà Om, những cánh đồng thốt nốt ở Nam Bộ… các địa điểm xuất hiện trong MV tạo nên một “bản đồ văn hóa” thu nhỏ. Người xem không chỉ nghe một ca khúc mà còn có thể bắt đầu tò mò: những nơi ấy ở đâu, vì sao chùa Khmer có kiến trúc như vậy, điệu múa kia có ý nghĩa gì, trang phục ấy được mặc trong dịp nào?

Đó cũng là lúc văn hóa bắt đầu bước ra khỏi màn hình.

Hàng nghìn sinh viên Đại học Trà Vinh trình diễn điệu múa Saravan truyền thống của đồng bào Khmer.

Sau gần 24 giờ phát hành, MV đã vượt 1 triệu lượt xem và hơn 6.000 bình luận. Một MV ca nhạc không thể thay thế công tác bảo tồn văn hóa. Nhưng một sản phẩm đại chúng có hàng triệu người xem có thể làm được một điều rất quan trọng: Gợi sự tò mò.

Từ một điệu múa, người trẻ có thể muốn tìm hiểu về Rom Vong. Từ một bộ trang phục, họ có thể muốn biết thêm về đời sống đồng bào Khmer. Từ một mái chùa vàng rực trên màn hình, họ có thể muốn một lần đặt chân đến vùng đất Trà Vinh (cũ), nay là Vĩnh Long. Từ những âm thanh của nhạc cụ truyền thống, họ có thể bắt đầu nhận ra rằng văn hóa dân tộc không phải thứ nằm yên trong bảo tàng.

Và đây cũng là nơi vai trò của những người làm công tác nghiên cứu, giảng dạy văn hóa trở nên đặc biệt.

Nếu nghệ sĩ là người đưa văn hóa đến với công chúng bằng ngôn ngữ của âm nhạc, thì các nhà nghiên cứu, giảng viên và nghệ nhân chính là những người giúp hành trình ấy đi đúng đường.

Sự tham gia của các giảng viên Đại học Trà Vinh trong “Thiên đường với người thương” vì thế không chỉ góp phần tạo nên một MV đẹp và thuyết phục hơn. Nó còn cho thấy một hướng kết nối đáng chú ý giữa nhà trường – nghệ thuật – cộng đồng: tri thức về văn hóa được đưa ra khỏi giảng đường, đi vào một sản phẩm đại chúng; còn nghệ thuật trở thành cây cầu đưa những giá trị tưởng như xa lạ đến gần hơn với công chúng trẻ.

Nguyên Việt