Tháng Bảy bên Mẹ

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Khiết lau dọn bàn thờ chồng và người con trai đã hy sinh.

Còn đó những khoảng trống

Cuối giờ trưa 20/7, trong căn nhà ở phường Kim Long, Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân, thương binh hạng 1/4, ngồi trên chiếc xe lăn, chậm rãi sửa soạn bữa cơm trưa. Thấy chúng tôi, Mẹ vui vẻ kể, mấy ngày nay, Mẹ được lãnh đạo thành phố, phường cùng các cơ quan, đơn vị đến thăm, tặng quà.

Ban đầu, câu chuyện vẫn xen lẫn tiếng cười. Mẹ nhớ rành rọt năm mình vào du kích, nhớ những lần làm liên lạc, báo tin địch cho bộ đội. Nhưng khi nhắc đến người con trai, đến những đồng đội đã hy sinh, giọng Mẹ Xuân bỗng ngắt quãng. Nước mắt cứ thế lăn dài trên gương mặt đã in hằn năm tháng, nhưng trong ánh mắt Mẹ vẫn ánh lên niềm tự hào.

Mẹ Xuân sinh năm 1950 tại thôn Định Môn, xã Hương Thọ trước đây. Mới 14 tuổi, Mẹ đã tham gia du kích, làm nhiệm vụ liên lạc; 16 tuổi được kết nạp Đảng. Sau đó, Mẹ lần lượt làm công tác phụ nữ, thanh niên, binh địch vận. Năm 1967, Mẹ giữ nhiệm vụ Đội trưởng Đội công tác, kiêm Bí thư Chi bộ xã Hương Thọ. Cũng trong năm ấy, Mẹ bị thương nặng ở cột sống, phải điều trị nhiều năm. Trở về quê hương với thương tật nặng, Mẹ cùng người chồng cũng là thương binh, chắt chiu dựng lại cuộc sống, nuôi các con trưởng thành.

Chiến tranh lùi xa, nhưng mất mát lại tìm đến gia đình Mẹ giữa thời bình. Tháng 10/2020, mưa lũ gây sạt lở tại khu vực Nhà máy thủy điện Rào Trăng 3, khiến nhiều công nhân mất tích. Lúc đó, người con trai của Mẹ là Trung tá Trần Minh Hải, Phó Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, nay là Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế, cùng đoàn công tác lên đường tìm kiếm, cứu hộ. Rạng sáng 13/10, trên đường tiếp cận hiện trường, anh cùng 12 thành viên đoàn công tác hy sinh do sạt lở.

Nỗi đau mất con giữa thời bình khiến ký ức về những đồng đội đã nằm xuống trong chiến tranh càng day dứt trong Mẹ Xuân. Những ngày này, Mẹ thường dõi theo thông tin về công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, bởi phía sau mỗi hài cốt chưa được tìm thấy là một gia đình vẫn mòn mỏi chờ ngày đoàn tụ.

“Được Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành quan tâm, phụng dưỡng chu đáo, Mẹ càng thương con, thương những đồng đội đã hy sinh. Mình được sống trong hòa bình hôm nay là nhờ sự hy sinh của biết bao đồng chí. Giờ Mẹ chỉ mong sớm tìm được các đồng đội, để các anh được trở về với quê hương, với người thân”, giọng Mẹ Xuân chùng xuống, nghẹn ngào.

Tại thôn Tân Xuân Lai, xã Quảng Điền, từ đầu giờ chiều, ngôi nhà của Bà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Khiết đã được mở rộng cửa đón gió. Trong gian thờ, Mẹ Khiết, 84 tuổi, chậm rãi lau lại bàn thờ chồng và người con trai đã hy sinh. Mẹ bảo, lau dọn cho tươm tất để đến ngày 27/7, con trai, con dâu sửa soạn mâm cơm cúng cha và anh.

Chồng Mẹ hy sinh tháng 10/1974 tại Phong Điền, khi đang làm nhiệm vụ. Mãi sau ngày giải phóng, gia đình mới nhận được tin. Tưởng hòa bình sẽ khép lại những cuộc chia ly. Nhưng, người con trai lớn lên trong cảnh thiếu cha lại tiếp bước cha vào quân ngũ, rồi cũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ tại Campuchia...

Với Mẹ Khiết, mỗi tháng Bảy về không chỉ là dịp đón những đoàn đến thăm, mà còn là lúc Mẹ nhắc con cháu và thế hệ trẻ phải sống có trách nhiệm, làm việc xứng đáng với sự hy sinh của cha anh.

UVTV Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Huế Nguyễn Thị Ái Vân thăm, tặng quà Mẹ VNAH Nguyễn Thị Thanh Xuân ở phường Kim Long. Ảnh: Thái Bình

Nối dài mạch tri ân

Theo thống kê của Sở Nội vụ, đến tháng 7/2026, TP. Huế còn 16 Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Mỗi Mẹ một hoàn cảnh, một nỗi mất mát riêng. Có Mẹ đến nay vẫn đau đáu chờ ngày đón hài cốt người con trở về với gia đình. Với Bà mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Thiện ở tổ dân phố Giáp Thượng 2, phường Hương Trà, cuộc chờ đợi ấy đã kéo dài hơn nửa thế kỷ. Chồng Mẹ hy sinh trong Xuân Mậu Thân 1968; người con trai sau thời gian tham gia du kích đã vào bộ đội. Năm 1969, gia đình nhận giấy báo tử, nhưng đến nay hài cốt anh vẫn chưa được tìm thấy.

Tháng Bảy năm nay, niềm hy vọng của Mẹ Thiện như được kéo lại gần hơn khi cơ quan chức năng lấy mẫu ADN của Mẹ và người thân, phục vụ việc tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Không ai biết cuộc chờ đợi còn kéo dài bao lâu, nhưng sau hơn nửa thế kỷ, gia đình đã có thêm cơ sở để hy vọng người con đang nằm lại đâu đó sẽ được gọi đúng tên, trở về với gia đình và quê hương.

Ở tuổi cao, điều các Mẹ trân quý không chỉ là những phần quà trong dịp lễ, Tết, mà còn là sự quan tâm gần gũi, thường xuyên. Theo ông Lê Xuân Hải, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, ngoài các chế độ, chính sách của Nhà nước, cả 16 Bà mẹ Việt Nam anh hùng trên địa bàn thành phố đều được các cơ quan, đơn vị nhận phụng dưỡng, chăm sóc. Một cuộc trò chuyện, bữa cơm sum họp hay sự hỗ trợ khi đau ốm đều mang đến cho các Mẹ niềm ấm áp.

Tháng Bảy rồi sẽ qua, nhưng mạch tri ân vẫn được chính quyền, các cơ quan, đơn vị, đoàn thể và cộng đồng nối dài bằng sự thăm hỏi, phụng dưỡng, chăm sóc thường xuyên. Những việc làm bền bỉ ấy không chỉ góp phần làm ấm tuổi già của các Mẹ, mà còn tiếp tục gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, để lòng biết ơn được hiện diện bằng những việc làm thiết thực trong đời sống hằng ngày.

Bài, ảnh: Hải Thuận