'Thần đồng văn chương' Trung Quốc bị thu hồi bằng thạc sĩ vì đạo văn

Nhà văn Jiang Fangzhou, 36 tuổi, từng được xem là một trong những “thần đồng văn chương” nổi bật nhất Trung Quốc, vừa bị Đại học Nhân dân Trung Quốc thu hồi bằng Thạc sĩ sau khi xác định cô có hành vi đạo văn trong luận văn tốt nghiệp.

Trước khi vụ bê bối vỡ lở, "thần đồng văn chương" Jiang Fangzhou được công chúng tôn sùng, được xem như một thiên tài văn chương tự thân lập nghiệp, vươn lên từ xuất thân bình thường. Ảnh: SCMP

Sinh ra tại tỉnh Hồ Bắc trong một gia đình bình thường, mẹ là giáo viên ngữ văn, còn bố là cảnh sát đường sắt, Jiang Fangzhou sớm nổi tiếng nhờ năng khiếu văn chương. Cô bắt đầu viết từ năm 7 tuổi và xuất bản cuốn sách đầu tiên “Mở cửa sổ trời” khi mới 9 tuổi. Tác phẩm, dựa trên trải nghiệm của cô với vai trò lớp trưởng, được ca ngợi là một cuốn sách thiếu nhi do chính một đứa trẻ sáng tác.

Hai năm sau, Jiang tiếp tục xuất bản một tiểu thuyết đề cập đến tuổi dậy thì, bạo lực học đường và các vấn đề xã hội dưới góc nhìn của một học sinh tiểu học.

Năm 2008, Jiang đạt 561/750 điểm trong kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia (gaokao) nhưng vẫn được nhận vào Khoa Báo chí của Đại học Thanh Hoa thông qua một chương trình tuyển sinh đặc biệt, tương đương được cộng thêm 60 điểm. Quyết định này từng gây tranh cãi khi nhiều người cho rằng nhà trường đã ưu ái cô vì danh tiếng và làm giảm tính công bằng của kỳ thi. Đại học Thanh Hoa khi đó khẳng định các chuyên gia đánh giá Jiang có năng lực viết lách và tiềm năng đặc biệt, đồng thời cho rằng việc chỉ dựa vào điểm số có thể khiến những tài năng nổi bật bị bỏ qua.

Trong thời gian học đại học, Jiang làm phóng viên cộng tác cho tạp chí New Weekly trước khi trở thành Phó Tổng biên tập sau khi tốt nghiệp. Cô cũng từng tháp tùng cựu Thủ tướng Lý Khắc Cường trong chuyến giao lưu văn học tại Colombia và đi nhiều nơi ở Trung Quốc để chia sẻ về hành trình trở thành nhà văn từ khi còn nhỏ.

Năm 2019, Jiang nhận bằng thạc sĩ của Đại học Nhân dân Trung Quốc.

Tận dụng danh tiếng của mình, Jiang Fangzhou thường xuyên tham dự các diễn đàn khắp Trung Quốc để chia sẻ về các sáng tác văn học và tuổi thơ của mình. Ảnh: SCMP

Tuy nhiên, tháng 8/2025, Giáo sư Triết học Xiao Ying của Đại học Thanh Hoa cáo buộc luận văn thạc sĩ của Jiang có hành vi đạo văn và gian lận nghiêm trọng, đồng thời tiếp tục công bố thêm các bằng chứng. Jiang phủ nhận toàn bộ cáo buộc và cho rằng đó là những lời “vu khống”.

Ngày 5/7 vừa qua, Đại học Nhân dân Trung Quốc kết luận Jiang không vi phạm quy định về học thuật, cho rằng luận văn chỉ có một số lỗi về diễn đạt. Người hướng dẫn luận văn của cô bị cấm tuyển nghiên cứu sinh mới trong một năm.

Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau, trường đảo ngược kết luận sau khi tiến hành điều tra lại. Theo thông báo, luận văn của Jiang có 9 đoạn trùng lặp với một công trình nghiên cứu ở nước ngoài nhưng không trích dẫn nguồn theo đúng quy định. Trên cơ sở đó, Đại học Nhân dân Trung Quốc quyết định thu hồi bằng Thạc sĩ của cô.

Ngày 13/7, Jiang tuyên bố chấp nhận quyết định của nhà trường và gửi lời xin lỗi tới người hướng dẫn cũng như độc giả.

Vụ việc nhanh chóng trở thành chủ đề được quan tâm trên mạng xã hội Trung Quốc với hơn 200 triệu lượt xem. Theo truyền thông địa phương, trước đây một số tác phẩm của Jiang cũng từng bị cư dân mạng cáo buộc có dấu hiệu vay mượn ý tưởng từ văn học thế giới.

Không ít cư dân mạng cho rằng đây là lời cảnh báo rằng ngay cả những người từng được tung hô là “thiên tài” cũng không thể đứng ngoài các chuẩn mực về sự trung thực và trách nhiệm trong học thuật. Một số khác nhận định xã hội cần nhìn nhận lại việc quá tôn sùng hình tượng “thần đồng”, trong khi có ý kiến đặt câu hỏi vì sao một luận văn bị cho là không đạt chuẩn lại có thể được thông qua ngay từ đầu.

Jiang Fangzhou không phải là nhân vật nổi tiếng duy nhất tại Trung Quốc vướng bê bối học thuật trong thời gian gần đây. Ngày 15/7, Đại học Tây Bắc cũng đã thu hồi bằng Thạc sĩ và chức danh Phó Giáo sư của nhà thơ Jia Qianqian, con gái nhà văn nổi tiếng Jia Pingwa, vì hành vi đạo văn. Trước đó, năm 2019, nam diễn viên Zhai Tianlin cũng bị tước bằng Tiến sĩ trong một vụ bê bối đạo văn, sự việc đã thúc đẩy các trường đại học Trung Quốc siết chặt quy trình kiểm tra luận văn và luận án.

Hồng Nhung