Thái Lan tái sinh rác thải nhựa

Nguồn: chemcycle.co.th. Ảnh: Chemcycle

Trao đổi ngày 16/8, Văn phòng Thủ tướng Thái Lan, cho biết Chính phủ đang thúc đẩy việc ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để biến rác thải quanh các khu dân cư thành cơ hội việc làm và nguồn thu nhập cho các hộ gia đình, đồng thời giảm gánh nặng xử lý rác tại các bãi chôn lấp.

Trước đó, ngày 30/6/2026, Viện Nghiên cứu khoa học và công nghệ Thái Lan (TISTR), thuộc Bộ Giáo dục đại học, khoa học, nghiên cứu và đổi mới (MHESI), ký thỏa thuận với doanh nghiệp để nghiên cứu, phát triển công nghệ chuyển rác nhựa thành nhiên liệu bằng phương pháp nhiệt phân. Dự án hướng tới xây dựng và thử nghiệm hệ thống ở quy mô bán công nghiệp, với 3 yêu cầu được đặt lên hàng đầu là tính ổn định, an toàn và hiệu quả kinh tế.

Nói một cách dễ hiểu, nhiệt phân là quá trình dùng nhiệt phân hủy nhựa trong điều kiện thiếu hoặc không có oxy. Nhựa không bị đốt cháy hoàn toàn mà phân tách thành khí, chất rắn và phần chất lỏng có thể thu hồi làm dầu. Theo TISTR, công nghệ này có thể tạo ra nhiên liệu lỏng có tính chất tương đương một số loại nhiên liệu như diesel, xăng hoặc khí đốt, tùy nguyên liệu và quy trình xử lý.

Điểm quan trọng nằm ở chữ “xử lý”. Dầu thu được ngay sau nhiệt phân không nên hiểu đơn giản là có thể đổ thẳng vào bất kỳ động cơ nào. Bộ Năng lượng Thái Lan từng giải thích rằng dầu từ quá trình nhiệt phân cần được nâng cấp, lọc hoặc chưng cất để đáp ứng các tiêu chuẩn nhiên liệu trước khi sử dụng cho động cơ; dầu sau xử lý có thể được hướng tới các ứng dụng như máy móc nông nghiệp. Chẳng hạn, loại nhiên liệu này có thể sử dụng cho máy móc nông nghiệp, máy bơm nước, tàu cá hoặc máy phát điện của cộng đồng. Việc này giúp giảm chi phí năng lượng và mở ra cơ hội để các cộng đồng thành lập các trung tâm phân loại hoặc hệ thống thu mua rác thải.

Không phải chính sách “một sớm, một chiều”

Sự quan tâm của Thái Lan với công nghệ này không xuất hiện trong một sớm một chiều. Nó nằm trong một chính sách rộng hơn về quản lý rác nhựa và kinh tế tuần hoàn.

Theo Kế hoạch hành động quản lý rác thải nhựa giai đoạn 2023-2027 của Thái Lan, việc quản lý nhựa được đặt theo cách tiếp cận toàn vòng đời, từ sản xuất, phân phối, tiêu dùng cho tới xử lý sau sử dụng và rác nhựa trên biển. Kế hoạch này được xây dựng để các cơ quan và các khu vực liên quan cùng phối hợp thực hiện.

Trước đó, Lộ trình quốc gia về quản lý chất thải nhựa của Thái Lan giai đoạn 2018 - 2030 đã đặt mục tiêu đưa rác nhựa vào nền kinh tế tuần hoàn, đồng thời tăng cường tái chế, tái sử dụng và thực thi các biện pháp quản lý rác nhựa. Một trong những mục tiêu dài hạn của lộ trình là đưa 100% lượng nhựa thuộc diện quản lý vào hệ thống kinh tế tuần hoàn.

Điều này cũng giải thích vì sao Chính phủ Thái Lan ngày càng chú ý tới việc biến rác thành nhiên liệu. Nếu một loại nhựa không còn phù hợp để tái sử dụng hoặc tái chế cơ học, nhiệt phân có thể trở thành phương án thu hồi giá trị khác. TISTR không còn chỉ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm mà đang đưa công nghệ ra thử nghiệm thực tế, với mục tiêu sớm đưa vào sử dụng rộng rãi. Tại một sự kiện về năng lượng bền vững năm 2026, TISTR cũng giới thiệu công nghệ “biến rác thải thành nhiên liệu bằng nhiệt phân”, trong đó rác nhựa và một số loại sinh khối được chuyển thành nhiên liệu thay thế như pyro-diesel và pyro-gasoline.

Một quy định đáng chú ý khác cho thấy, Thái Lan đang muốn xử lý rác nhựa ngay trong nước thay vì phụ thuộc vào nguồn phế liệu nhập khẩu. Theo Cục Công nghiệp Thái Lan, Chính phủ từng quyết định cho phép nhập phế liệu nhựa trong giai đoạn 2023 - 2024 nhưng cấm nhập phế liệu nhựa từ năm 2025 trở đi. Cơ quan này cho biết mục tiêu là khuyến khích sử dụng nguồn tài nguyên tuần hoàn trong nước và nâng cao khả năng xử lý rác nhựa nội địa.

Như vậy, “ biến rác thành dầu” cần được đặt trong bức tranh lớn hơn: Thái Lan vừa muốn giảm lượng nhựa phải chôn lấp, vừa muốn tăng khả năng tái sử dụng nguồn tài nguyên trong nước, đồng thời thúc đẩy công nghệ và mô hình kinh tế tuần hoàn.

Ở cấp cộng đồng, cách làm này đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều địa phương. Tại tỉnh Khon Kaen, mô hình thí điểm chuyển rác nhựa thành nhiên liệu bằng công nghệ nhiệt phân được triển khai tại xã Phon Phek từ ngày 27/3/2026. Người dân của cả 15 làng trong xã được hướng dẫn phân loại rác và tham gia thử nghiệm; lượng nhiên liệu thu được sau đó được dùng thử cho máy cắt cỏ của chính quyền địa phương. Tại các địa phương khác như Chanthaburi, Trat, Chiang Mai và Chainat, các chương trình tương tự cũng được giới thiệu với những mục tiêu khá thực tế: giảm lượng rác, giảm chi phí nhiên liệu, đào tạo người dân và tạo thêm giá trị kinh tế từ thứ vốn được xem là phế thải.

Từ rác của hộ gia đình đến năng lượng của cộng đồng

Điểm hấp dẫn nhất của mô hình Thái Lan có lẽ nằm ở chỗ họ không chỉ nhìn rác nhựa dưới góc độ môi trường.

Một túi nhựa sau khi được thu gom và phân loại có thể trở thành nguyên liệu. Một cơ sở xử lý rác có thể trở thành nơi sản xuất nhiên liệu. Người dân có thể tham gia thu gom, phân loại và bán rác. Còn lượng nhiên liệu tạo ra có thể được dùng cho một số hoạt động sản xuất hoặc thiết bị phù hợp.

Đây là lý do các mô hình “rác đổi dầu” hoặc thu mua rác tại cộng đồng được quan tâm. Mục tiêu không chỉ là giảm lượng rác đưa đi chôn lấp mà còn tạo ra một động lực kinh tế để người dân không vứt bỏ nhựa một cách tùy tiện.

Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ quy định, đây cũng chính là khâu đòi hỏi sự thận trọng nhất. Thái Lan không coi việc có một chiếc máy nhiệt phân đồng nghĩa với việc có thể tự do sản xuất và bán nhiên liệu. Bộ Năng lượng từng kiểm tra một hệ thống chưng cất dầu từ rác của một nhóm doanh nghiệp cộng đồng và yêu cầu các cơ quan chuyên môn đánh giá thiết bị. Bộ này cũng nhấn mạnh rằng dầu thu được phải được cải thiện chất lượng để đạt tiêu chuẩn trước khi có thể sử dụng như nhiên liệu cho động cơ.

Nói cách khác, công nghệ phải đi cùng tiêu chuẩn. Đây là điểm rất đáng chú ý đối với các mô hình cộng đồng. Rác đầu vào phải được phân loại; hệ thống nhiệt phân phải được kiểm soát; sản phẩm dầu phải được kiểm tra; khí thải, chất cặn và các chất còn lại sau quá trình xử lý cũng phải được quản lý. Việc biến rác thành nhiên liệu vì thế không nên được hiểu là “đốt nhựa rồi lấy dầu”, mà là một quy trình kỹ thuật phải đáp ứng yêu cầu về môi trường, an toàn và chất lượng nhiên liệu.

Chính sách của Thái Lan cũng đang đi theo hướng đó. Kế hoạch quản lý rác nhựa giai đoạn 2023 - 2027 yêu cầu phối hợp giữa nhiều khu vực thay vì chỉ giao việc cho một cơ quan. Các mục tiêu bao gồm quản lý rác nhựa xuyên suốt vòng đời, thúc đẩy hệ thống tái chế và tăng vai trò của các bên liên quan. Về mặt công nghệ, TISTR cũng đang cố gắng giải quyết chính những câu hỏi này. Dự án năm 2026 không dừng ở việc chứng minh có thể tạo ra dầu mà hướng tới một hệ thống quy mô bán công nghiệp, trong đó tính ổn định, an toàn và hiệu quả kinh tế được xem là điều kiện để tiến tới thương mại hóa.

Một nghiên cứu công bố năm 2026 tại Thái Lan của một nhóm tác giả đến từ các trường đại học đã thử nghiệm chuyển rác nhựa LDPE và PE thành dầu bằng công nghệ nhiệt phân, sau đó đưa loại dầu này vào động cơ diesel nối với máy phát điện công suất 4kW. Kết quả cho thấy dầu nhiệt phân có thể được sử dụng để phát điện. Nghiên cứu này cho thấy hướng đi “rác nhựa - nhiên liệu - phát điện” đang được xem xét như giải pháp có thể hỗ trợ cung cấp điện ở quy mô nhỏ, thay vì chỉ dừng ở sản xuất nhiên liệu.

Ngọc Minh