Thách thức sau lệnh hạn chế mạng xã hội với trẻ em ở Australia

Trẻ em tiếp tục quay lại mạng xã hội sau lệnh hạn chế, trong khi Australia tăng cường giám sát các nền tảng công nghệ. Ảnh: Reuters

Hiệu quả chưa dễ đo đếm

Theo Qustodio, trong tháng 7, khoảng 26% trẻ từ 13 đến 15 tuổi tại Australia sử dụng TikTok, chỉ thấp hơn một điểm phần trăm so với trước khi quy định có hiệu lực. Ở nhóm từ 10 đến 12 tuổi, tỷ lệ này thậm chí cao hơn trước đây, trong khi Instagram và Snapchat cũng ghi nhận xu hướng tăng trở lại.

Dữ liệu của cơ quan quản lý an toàn trực tuyến Australia (eSafety) cho thấy tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội giảm từ 85,9% xuống 81,5%, trong khi số trẻ có tài khoản giảm khoảng 20%. Quy định của Australia chủ yếu ngăn người dưới 16 tuổi có tài khoản trên các nền tảng thuộc diện hạn chế, chứ không cấm hoàn toàn việc tiếp cận nội dung.

Số tài khoản giảm khá rõ, nhưng tỷ lệ sử dụng chỉ giảm vài điểm phần trăm, khiến hiệu quả của chính sách chưa dễ xác định. Nghiên cứu của eSafety đến nay cũng chưa ghi nhận thay đổi đáng kể về hoạt động ngoại tuyến, tình trạng sử dụng Internet có vấn đề hay sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên.

Ở những dịch vụ nằm ngoài phạm vi hạn chế, tỷ lệ sử dụng lại có chiều hướng tăng. Khoảng 27% trẻ từ 13 đến 15 tuổi dùng WhatsApp trước khi quy định có hiệu lực, còn hiện nay con số này là 36%; eSafety cũng ghi nhận mức sử dụng các dịch vụ nhắn tin và trò chơi gia tăng.

Đáng chú ý, tỷ lệ phụ huynh không biết con mình vẫn sử dụng mạng xã hội tăng từ 23% lên 33%. Diễn biến này khá gần với những cảnh báo được đưa ra trước khi luật được thông qua. Một số chuyên gia khi đó cho rằng trẻ có thể chuyển sang những không gian trực tuyến khác, trong khi việc sử dụng mạng xã hội có nguy cơ trở nên kín đáo và khó phát hiện hơn.

Siết trách nhiệm các nền tảng

Trước những kết quả ban đầu, Chính phủ Australia đang tìm cách tăng khả năng thực thi thay vì thay đổi chính sách. Ngày 25-8, Ủy ban Môi trường và Truyền thông của Thượng viện kiến nghị thông qua đề xuất mở rộng quyền điều tra của eSafety Commissioner Julie Inman-Grant, đồng thời ủng hộ tăng mức phạt đối với các nền tảng lớn.

Mức phạt tối đa dự kiến được tăng gấp đôi lên 99 triệu AUD, tương đương khoảng 70 triệu USD. Đến nay chưa có nền tảng nào bị xử phạt vì vi phạm quy định, trong khi eSafety đang điều tra mức độ tuân thủ của một số công ty mạng xã hội.

Việc trẻ vẫn xuất hiện trên các nền tảng cũng chưa đủ để xác định doanh nghiệp đã vi phạm. Luật yêu cầu các công ty thực hiện những “biện pháp hợp lý” nhằm ngăn người dưới 16 tuổi có tài khoản, vì vậy cơ quan quản lý còn phải xác định họ đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hay chưa.

Trong lúc Canberra muốn tăng quyền cho eSafety, các biện pháp nhằm kiểm soát nguy cơ từ thiết kế và cách vận hành nền tảng cũng được đưa ra thảo luận. Chính phủ Australia đang xây dựng cơ chế “nghĩa vụ bảo đảm an toàn trên môi trường số” (Digital Duty of Care), theo đó các công ty công nghệ phải chủ động phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ gây hại cho người sử dụng. Được đề xuất từ cuối năm 2024, cơ chế này đến nay vẫn chưa được trình Quốc hội.

Một số ý kiến tại cuộc điều tra của Thượng viện cho rằng giới hạn độ tuổi cần đi cùng các quy định về thuật toán và thiết kế nền tảng. Theo hướng này, việc quản lý sẽ không dừng ở kiểm tra độ tuổi, mà còn xem xét trách nhiệm của các công ty đối với thuật toán, cách thiết kế dịch vụ và những nguy cơ đối với người dùng.

Kinh nghiệm của Australia càng được chú ý khi hơn hai chục chính phủ đã áp dụng hoặc cân nhắc các biện pháp tương tự. New Zealand mới đây cũng công bố kế hoạch hạn chế mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi.

Tám tháng chưa đủ để kết luận chính sách của Australia thành công hay thất bại. Số tài khoản của trẻ đã giảm, nhưng mức sử dụng mạng xã hội thay đổi không nhiều và một phần hoạt động trực tuyến đang chuyển sang những dịch vụ khác.

Những gì diễn ra cho thấy việc đặt ra mốc 16 tuổi mới chỉ là bước đầu, khó khăn lớn hơn nằm ở việc làm sao để giới hạn ấy thực sự có hiệu lực trên các nền tảng và trong thói quen sử dụng Internet của trẻ.

Ngọc Lâm