Dịch tin bằng AI và bài toán kiểm soát chất lượng trong tòa soạn

AI đang giúp các tòa soạn xử lý lượng tin đa ngôn ngữ lớn hơn nhiều so với trước đây. Nhưng theo ông George Nishihama, biên tập viên quản lý ấn bản Nhật Bản của tờ Wall Street Journal, sai lầm lớn nhất là nghĩ rằng chỉ cần chọn được một mô hình AI tốt, thiết lập hệ thống một lần rồi có thể để nó tự vận hành.

“Thực tế không phải vậy”, ông Nishihama chia sẻ tại Hội nghị thượng đỉnh truyền thông tin tức châu Á - Thái Bình Dương INMA 2026.

Với các tòa soạn đang đưa AI vào dịch tin quốc tế, kinh nghiệm của Tập đoàn truyền thông tài chính Dow Jones, đơn vị sở hữu Wall Street Journal, cho thấy điều quan trọng không phải tìm một công cụ “dịch chuẩn 100%”, mà là xây dựng quy trình để phát hiện và sửa lỗi AI trước khi thông tin đến độc giả.

AI giúp dịch tin nhanh hơn, nhưng tòa soạn vẫn phải giám sát để đảm bảo độ chính xác. Ảnh: INMA

AI dịch đúng từ nhưng có thể sai cả câu

Wall Street Journal từng dịch hoàn toàn thủ công khi ra mắt ấn bản tiếng Nhật năm 2009. Cách làm này đảm bảo chất lượng nhưng mất nhiều thời gian và nhân lực.

Đến năm 2024, Dow Jones triển khai hệ thống dịch tự động bằng AI tại Hàn Quốc để xử lý hàng nghìn tin ngắn theo thời gian thực. Đây là khối lượng mà đội ngũ dịch viên khó có thể đảm nhiệm bằng phương pháp thủ công.

Vấn đề xuất hiện khi AI phải xử lý những thứ vượt ra ngoài việc “dịch từng từ”. Theo ông Nishihama, AI có thể gặp khó với ngữ cảnh, cú pháp và thành ngữ. Một câu nói rằng công ty thông báo vào thứ Hai về kế hoạch ra mắt sản phẩm vào thứ Sáu có thể bị dịch theo cách khiến độc giả hiểu rằng sản phẩm được ra mắt ngay thứ Hai.

Với các ngôn ngữ như Nhật và Hàn, AI còn phải xử lý hệ thống kính ngữ phức tạp. Một bài viết có thể thay đổi giọng điệu giữa các đoạn nếu hệ thống không hiểu đúng ngữ cảnh.

Các thành ngữ cũng dễ trở thành “bẫy”. Nếu dịch một cụm từ theo nghĩa đen, bản dịch có thể đúng về mặt từ vựng nhưng lại vô nghĩa với độc giả.

Với báo chí tài chính, những sai lệch như vậy đặc biệt nguy hiểm bởi chỉ một thay đổi nhỏ về chủ thể, thời gian hoặc hành động cũng có thể làm thay đổi thông tin.

AI không thay thế quy trình biên tập

Dow Jones giải quyết vấn đề bằng cách không giao toàn bộ công việc cho một mô hình AI duy nhất.

Quy trình được chia thành nhiều lớp, trong đó chuyên gia báo chí tài chính đánh giá các mô hình AI, tòa soạn xây dựng câu lệnh và bảng thuật ngữ phù hợp, còn hệ thống tiếp tục kiểm tra tên riêng, định dạng và các lỗi bất thường sau khi dịch.

Nói đơn giản, AI làm phần việc nặng, nhưng con người vẫn kiểm soát chất lượng. Thay vì hỏi “AI nào dịch tốt nhất?”, nên hỏi: “Nếu AI dịch sai, ai sẽ phát hiện và phát hiện bằng cách nào?”

Một quy trình tốt cần có ít nhất ba lớp, gồm AI dịch, AI hoặc công cụ kiểm tra lại và biên tập viên chịu trách nhiệm cuối cùng.

Người dịch chuyển từ “làm” sang “giám sát”

Khi AI đảm nhận phần lớn công việc dịch, vai trò của các dịch giả tại Dow Jones cũng thay đổi. Họ không còn phải dịch từng câu mà chuyển sang giám sát hệ thống, kiểm tra những trường hợp bất thường và xử lý các lỗi mà AI không thể tự nhận ra.

Cách làm này giúp Dow Jones tăng đáng kể lượng tin tiếng Trung và tiếng Nhật được cập nhật theo thời gian thực so với phương thức dịch thủ công.

Điểm đáng chú ý là AI không chỉ giúp tòa soạn làm nhanh hơn, mà còn giúp tạo ra những sản phẩm trước đây không khả thi vì thiếu nhân lực.

Lỗi AI vẫn có thể rất khó đoán

Dù được kiểm soát nhiều lớp, AI vẫn có thể tạo ra những lỗi bất ngờ. Ông Nishihama kể về trường hợp bản dịch xuất hiện các đoạn văn bằng ngôn ngữ không liên quan, thậm chí từng có nội dung “suy nghĩ” của chatbot lọt vào phần bài viết.

Một trường hợp khác cho thấy lỗi không nhất thiết bắt nguồn từ AI. Chính câu tiếng Anh gốc quá khó hiểu đã khiến hệ thống dịch sai nghiêm trọng và tòa soạn phải đính chính.

Vì vậy, một nguyên tắc tưởng đơn giản nhưng rất quan trọng là bản gốc phải rõ ràng. “Bài viết tiếng Anh của bạn cần phải tốt. Nó cần phải rõ ràng. Nếu bạn không làm tốt điều đó, AI sẽ dịch sai”, ông Nishihama nói.

AI dịch thuật không phải một chiếc máy cài xong rồi bỏ mặc. Nó cần được giám sát, cập nhật và kiểm tra liên tục. Con người cũng không biến mất khỏi quy trình. Họ chuyển sang vị trí quan trọng hơn, đó là quyết định bản dịch nào có thể xuất bản, bản dịch nào cần sửa và cuối cùng, chịu trách nhiệm về thông tin đến với độc giả.

Hoài Phương (theo INMA)