Tết Đoan ngọ ăn gì để 'diệt sâu bọ'? 6 món truyền thống không thể thiếu trên mâm cỗ của người Việt

Trong đời sống văn hóa dân gian, Tết Đoan ngọ còn được biết đến với tên gọi quen thuộc là "Tết diệt sâu bọ". Đây là dịp diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch hằng năm, thời điểm chuyển mùa khi thời tiết nắng nóng, sâu bệnh phát triển mạnh ảnh hưởng đến cây trồng và sức khỏe con người.

Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm thích hợp để thanh lọc cơ thể, cầu mong sức khỏe và một mùa vụ thuận lợi. Nhiều gia đình chuẩn bị mâm cúng dâng lên tổ tiên, sau đó quây quần thưởng thức những món ăn mang ý nghĩa đặc biệt.

Tương truyền, ngày lễ này bắt nguồn từ câu chuyện về một ông lão tên Đôi Truân đã giúp người dân tiêu diệt nạn sâu bọ bằng cách lập lễ cúng đơn giản với hoa quả, bánh trái và vận động cơ thể. Từ đó, tục lệ "diệt sâu bọ" được lưu truyền cho đến ngày nay.

Cơm rượu nếp

Nhắc đến Tết Đoan ngọ, cơm rượu nếp gần như là món ăn xuất hiện đầu tiên trong tâm trí nhiều người.

Theo quan niệm xưa, việc ăn cơm rượu vào sáng sớm ngày mùng 5 tháng 5 giúp tiêu diệt các loại ký sinh, "sâu bọ" tồn tại trong cơ thể. Dù đây chỉ là cách lý giải dân gian, cơm rượu vẫn được yêu thích nhờ hương vị đặc trưng và giá trị dinh dưỡng nhất định.

Món ăn được làm từ gạo nếp lên men cùng men rượu truyền thống, có vị ngọt nhẹ xen lẫn chút cay nồng. Đây cũng là nguồn cung cấp vitamin nhóm B, tinh bột và năng lượng cho cơ thể.

Bánh tro

Bánh tro là món ăn quen thuộc trong dịp Tết Đoan ngọ tại nhiều địa phương, đặc biệt ở miền Bắc và miền Nam.

Loại bánh này được làm từ gạo nếp ngâm nước tro rồi gói trong lá trước khi luộc chín. Thành phẩm có màu vàng trong đẹp mắt, vị thanh nhẹ, dễ ăn và thường được dùng kèm mật mía hoặc đường.

Trong những ngày hè oi bức, bánh tro được nhiều người yêu thích bởi cảm giác mát lành, dễ tiêu hóa và không gây ngán.

Mận, vải và các loại trái cây đầu mùa

Một nét đặc trưng khác của Tết Đoan ngọ là mâm hoa quả với những loại trái cây đang vào vụ như mận, vải, đào hay xoài.

Theo quan niệm dân gian, việc ăn các loại quả có vị chua, chát hoặc ngọt thanh vào ngày này giúp thanh lọc cơ thể và "diệt sâu bọ". Không chỉ mang ý nghĩa truyền thống, đây cũng là thời điểm các loại trái cây mùa hè đạt độ ngon nhất, giá thành hợp lý và giàu vitamin.

Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo không nên ăn quá nhiều trái cây chua khi bụng đang đói để tránh gây kích ứng dạ dày.

Thịt vịt

Ở nhiều địa phương, đặc biệt tại miền Trung và miền Nam, thịt vịt là món ăn không thể thiếu trong dịp Tết Đoan ngọ.

Người xưa quan niệm rằng thịt vịt có tính mát, giúp giải nhiệt cơ thể trong những ngày hè nóng bức. Đồng thời, trong cách phát âm Hán Việt, từ "vịt" mang ý nghĩa liên quan đến việc trấn áp, xua đuổi những điều không may mắn.

Dù là vịt luộc, vịt quay hay các món chế biến cầu kỳ hơn, đây vẫn là món ăn được nhiều gia đình lựa chọn để đãi khách và sum họp trong ngày lễ truyền thống.

Chè trôi nước

Tại khu vực Nam Bộ, chè trôi nước thường xuất hiện trên mâm cỗ Tết Đoan ngọ như một lời cầu chúc cho gia đình hòa thuận, cuộc sống đủ đầy.

Những viên bột nếp dẻo mềm bọc nhân đậu xanh được nấu trong nước đường và ăn kèm nước cốt dừa tạo nên hương vị thơm ngon đặc trưng.

Hình dáng tròn đầy của món chè cũng tượng trưng cho sự đoàn viên, hạnh phúc và viên mãn trong cuộc sống.

Bánh khúc

Bánh khúc là món ăn truyền thống quen thuộc với người dân miền Bắc mỗi dịp Tết Đoan ngọ.

Nguyên liệu chính gồm gạo nếp, rau khúc, đậu xanh và thịt mỡ. Sự kết hợp giữa lớp vỏ dẻo thơm và phần nhân đậm đà tạo nên hương vị đặc trưng khó quên.

Dù ngày nay không còn phổ biến ở mọi vùng miền, bánh khúc vẫn được xem là món ăn mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian trong ngày lễ đặc biệt này.

Tết Đoan ngọ không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn là cơ hội để các thành viên trong gia đình sum họp, cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống mang đậm bản sắc Việt.

Từ cơm rượu nếp, bánh tro, hoa quả đầu mùa cho đến thịt vịt hay chè trôi nước, mỗi món ăn đều chứa đựng những câu chuyện văn hóa và ước vọng về sức khỏe, bình an, mùa màng bội thu. Dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, những hương vị quen thuộc ấy vẫn góp phần giữ gìn nét đẹp của Tết Đoan ngọ trong đời sống người Việt.

Vi An