Tàu ngầm Nga dựng 'lồng thép' chống UAV: Chiến tranh hải quân bước sang một giai đoạn mới?

Ảnh vệ tinh cho thấy các tàu ngầm lớp Kilo ở tại căn cứ hải quân Novorossiysk trên Biển Đen lắp đặt các "lồng thép" và kết cấu chống UAV. Ảnh: Guancha.

Theo trang thông tin quốc phòng Army Recognition, Nga đã bắt đầu lắp đặt các kết cấu "lồng thép chống UAV" trên tàu ngầm của Hạm đội Biển Đen nhằm bảo vệ những thiết bị quan trọng nằm trên tháp chỉ huy khi tàu nổi trên mặt nước.

Theo bài viết, các ảnh vệ tinh chụp từ 6-9/6 cho thấy trên các tàu ngầm diesel-điện Đề án 636.3 và Đề án 877 (đều thuộc lớp Kilo theo cách gọi của NATO) đang neo đậu tại căn cứ Novorossiysk đã xuất hiện các kết cấu dạng lưới thép bao phủ phía trên tháp chỉ huy. Đây là khu vực tập trung nhiều thiết bị tối quan trọng như kính tiềm vọng quang học, ăng-ten điện tử, cột thông tin liên lạc và các cảm biến khác.

Các "mái che" này xuất hiện sau hàng loạt cuộc tập kích bằng UAV và xuồng không người lái (USV) của Ukraine nhằm vào các mục tiêu của Nga trên Biển Đen. Dựa trên ảnh vệ tinh, Bộ Quốc phòng Anh xác nhận ít nhất 3 trong số 4 tàu ngầm đang hoạt động của Hạm đội Biển Đen đã được lắp "lồng chống UAV", đồng thời nhận định chiếc còn lại nhiều khả năng cũng sẽ sớm được cải hoán tương tự.

Một số vị trí nhạy cảm trên tàu ngầm được lắp kết cấu chống UAV. Ảnh: QQnews.

Động thái này phản ánh một thực tế đáng chú ý của chiến tranh hiện đại: ngay cả những phương tiện tác chiến vốn nổi tiếng về khả năng ẩn mình như tàu ngầm cũng đang trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng UAV.

Từ Sevastopol đến Novorossiysk

Trong nhiều năm gần đây, Sevastopol tại bán đảo Crimea là căn cứ chủ lực của Hạm đội Biển Đen. Tuy nhiên, kể từ khi Ukraine liên tục sử dụng tên lửa hành trình, xuồng không người lái (USV) và máy bay không người lái (UAV) tấn công các mục tiêu quân sự ở Crimea, Nga đã phải phân tán lực lượng, chuyển nhiều tàu chiến và tàu ngầm đến Novorossiysk - nơi được đánh giá an toàn hơn.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của UAV tầm xa đã khiến khoảng cách địa lý không còn là "lá chắn" tuyệt đối. Các cuộc tập kích của Ukraine ngày càng mở rộng phạm vi, buộc Nga phải xem xét lại toàn bộ hệ thống bảo vệ căn cứ hải quân.

Điểm đáng chú ý là các tàu ngầm Kilo thường phải nổi trên mặt nước khi neo đậu, thực hiện bảo dưỡng hoặc nạp vật tư. Đây chính là thời điểm chúng dễ bị UAV phát hiện và tấn công nhất.

Mái thép chống UAV bảo vệ tháp chỉ huy. Ảnh: QQnews.

Theo Army Recognition, mục đích của biện pháp này là giảm nguy cơ tàu ngầm bị UAV tấn công khi đang neo đậu, rời hoặc cập cảng, di chuyển trên mặt nước hay đi qua các luồng hẹp. Điều này cho thấy Nga hiện đã coi UAV tầm xa của Ukraine là mối đe dọa thực sự đối với lực lượng tàu ngầm, đặc biệt khi các cảm biến và thiết bị điện tử trên tháp chỉ huy lộ lên khỏi mặt nước.

Vì sao tàu ngầm cần "lồng thép"?

Khác với thân tàu có lớp vỏ chịu áp lực rất dày, khu vực tháp chỉ huy lại tập trung nhiều thiết bị nhạy cảm như kính tiềm vọng, ăng-ten thông tin liên lạc, cảm biến quang điện tử, radar và cửa ra vào tàu.

Một UAV cảm tử mang đầu đạn chỉ vài kilôgam nếu đánh trúng các vị trí này dù không đánh chìm được con tàu vẫn có thể khiến tàu ngầm mất khả năng tác chiến trong thời gian dài.

Các "lồng thép" được lắp phía trên tháp chỉ huy có nhiệm vụ tạo khoảng cách giữa đầu đạn UAV và mục tiêu thực sự. Nếu UAV va chạm vào khung kim loại, đầu đạn sẽ phát nổ trước khi tiếp xúc với thân tàu, làm giảm đáng kể sức công phá.

Ảnh vệ tinh chụp các tàu ngầm hạt nhân ở Kamchatka cũng đã lắp đặt lưới thép chống UAV. Ảnh: QQnews.

Biện pháp này khá giống với các "lồng thép chống UAV" mà Nga từng lắp trên xe tăng từ năm 2022. Ban đầu nhiều chuyên gia hoài nghi hiệu quả, nhưng khi UAV FPV trở thành mối đe dọa phổ biến trên chiến trường, cả Ukraine và nhiều quốc gia cũng bắt đầu áp dụng các kết cấu bảo vệ tương tự.

Phòng thủ nhiều lớp, bảo vệ nhiều tầng

Theo giới quan sát quân sự, "lồng thép" chỉ là lớp phòng thủ cuối cùng cho tàu ngầm.

Nga được cho là đang xây dựng một hệ thống bảo vệ nhiều tầng đối với các căn cứ tàu ngầm, bao gồm radar phát hiện mục tiêu cỡ nhỏ, thiết bị quang điện tử giám sát liên tục, hệ thống tác chiến điện tử gây nhiễu tín hiệu điều khiển UAV, các tổ hợp pháo phòng không tầm gần và lực lượng tuần tra trên biển nhằm phát hiện xuồng không người lái.

Ngoài ra, việc tăng cường ngụy trang, xây dựng công trình che chắn, bố trí tàu ngầm phân tán tại các cầu cảng khác nhau cũng giúp giảm nguy cơ thiệt hại nếu xảy ra tập kích.

Một số tin của truyền thông Nga còn cho biết Hải quân nước này đã thành lập các trung tâm chỉ huy chuyên trách điều phối hoạt động phòng chống UAV tại các căn cứ hải quân quan trọng, nhằm tích hợp dữ liệu từ radar, khí tài tác chiến điện tử và lực lượng phòng không vào một mạng lưới thống nhất.

Chiến tranh UAV đang làm thay đổi tư duy tác chiến hải quân

Trong nhiều thập niên, các căn cứ hải quân chủ yếu được thiết kế để đối phó tên lửa hành trình, máy bay chiến đấu hoặc biệt kích đường biển.

Sự xuất hiện của UAV giá rẻ đã làm thay đổi hoàn toàn tư duy phòng thủ. Một chiếc UAV FPV chỉ có giá vài trăm đến vài nghìn USD nhưng có thể gây hư hỏng cho những khí tài trị giá hàng trăm triệu USD. Không chỉ vậy, UAV còn có thể thực hiện nhiệm vụ trinh sát, truyền hình ảnh trực tiếp và dẫn đường cho các đòn tấn công tiếp theo.

Đối với tàu ngầm, nguy cơ càng lớn vì chúng thường ít được thiết kế để chống lại các cuộc tập kích từ trên cao khi neo đậu.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia nhận định việc Nga gia cố tàu ngầm Kilo không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy tác chiến của hải quân hiện đại.

Ảnh vệ tinh chụp một tàu ngầm Kilo 636.6 neo đậu ở căn cứ Novorossiysk. Ảnh: QQnews.

Xu hướng có thể lan rộng

Không chỉ Hạm đội Biển Đen, các biện pháp phòng vệ mới cũng đã xuất hiện ở Hạm đội Baltic. Tháng 4 năm nay, hai tàu ngầm Kilo là Mozhaisk (Đề án 636.3) và Dmitrov (Đề án 877) tại căn cứ hải quân Kronstadt gần St. Petersburg được ghi nhận đã lắp lồng chống UAV, đồng thời trang bị thêm đèn pha công suất lớn để phát hiện xuồng không người lái và súng máy hạng nặng nhằm đánh chặn mục tiêu trên không và trên mặt nước.

Đến tháng 6, các tàu ngầm Kilo còn lại của Hạm đội Biển Đen như Novorossiysk, Krasnodar và Veliky Novgorod cũng bắt đầu được trang bị các kết cấu phòng vệ tương tự.

Không chỉ tàu ngầm lớp Kilo, các hình ảnh vệ tinh công bố trong năm 2026 còn cho thấy Nga đã triển khai lưới chống UAV và nhiều biện pháp bảo vệ tương tự đối với tàu ngầm hạt nhân lớp Borei tại căn cứ Vilyuchinsk ở vùng Viễn Đông.

Điều này cho thấy Nga không còn coi mối đe dọa UAV chỉ xuất hiện gần tiền tuyến Ukraine, mà đã mở rộng các biện pháp phòng thủ tới cả những căn cứ chiến lược nằm cách chiến trường hàng nghìn kilômét.

Xu hướng này có thể sẽ được nhiều lực lượng hải quân khác nghiên cứu. Trong tương lai, các căn cứ tàu ngầm không chỉ cần hệ thống phòng không truyền thống mà còn phải tích hợp các giải pháp chống UAV, từ gây nhiễu điện tử, radar phát hiện mục tiêu siêu nhỏ, vũ khí laser cho tới trí tuệ nhân tạo hỗ trợ nhận diện và tiêu diệt mục tiêu.

Sự xuất hiện của các "lồng thép" trên tàu ngầm Kilo của Nga có thể khiến nhiều người liên tưởng đến những biện pháp ứng phó mang tính tình thế. Tuy nhiên, xét dưới góc độ quân sự, đây là minh chứng rõ nét cho tốc độ thay đổi của chiến tranh hiện đại.

Nếu trước đây ưu thế của tàu ngầm nằm ở khả năng ẩn mình dưới lòng biển thì hiện nay, chính những thời điểm nổi lên mặt nước để bảo dưỡng hoặc tiếp tế lại trở thành mắt xích dễ bị tổn thương nhất.

Cuộc đối đầu giữa UAV và các hệ thống phòng thủ vì thế không còn giới hạn trên chiến trường bộ binh, mà đã lan xuống cả các căn cứ hải quân và lực lượng tàu ngầm chiến lược. Những biện pháp bảo vệ mà Nga đang triển khai có thể chỉ là bước khởi đầu cho một cuộc chạy đua công nghệ mới, nơi bên nào thích nghi nhanh hơn với mối đe dọa từ UAV sẽ có lợi thế trong việc bảo vệ các tài sản quân sự có giá trị cao.

Theo Guancha, QQnews

Thu Thủy