Tàu khu trục đắt nhất thế giới sắp gia nhập hạm đội Mỹ

USS Zumwalt là tàu khu trục tàng hình đầu tiên của Hải quân Mỹ, đang hoàn tất những bước chuẩn bị cuối cùng để tái gia nhập hạm đội sau chương trình nâng cấp kéo dài nhiều năm. Khi trở lại hoạt động, con tàu sẽ mang theo hệ thống vũ khí siêu thanh mới, mở ra năng lực tấn công tầm xa chưa từng có cho Hải quân Mỹ, đặc biệt tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Tàu khu trục USS Zumwalt của Hải quân Mỹ. (Ảnh: MW)

Được khởi đóng từ năm 2011 và hạ thủy vào năm 2013, USS Zumwalt đã trải qua hơn 15 năm phát triển với hàng loạt lần điều chỉnh thiết kế, vượt ngân sách và gặp nhiều khó khăn kỹ thuật trước khi sẵn sàng đảm nhận vai trò chiến đấu thực sự.

Loại bỏ pháo 155 mm để nhường chỗ cho tên lửa siêu thanh

Thay đổi lớn nhất trên USS Zumwalt là việc tháo bỏ hai khẩu pháo tiên tiến cỡ 155 mm. Ban đầu, các khẩu pháo này được thiết kế để sử dụng loại đạn tấn công tầm xa chuyên dụng. Chương trình phát triển loại đạn này đã bị hủy vì chi phí quá cao, khiến hệ thống pháo gần như không còn giá trị sử dụng.

Thay thế chúng là bốn mô-đun phóng cỡ lớn, đủ sức mang tổng cộng 12 tên lửa siêu thanh thuộc chương trình Conventional Prompt Strike (CPS).

Những tên lửa này có thể đạt tốc độ trên Mach 5, cho phép tấn công các mục tiêu chiến lược được bảo vệ nghiêm ngặt từ khoảng cách rất xa. Đây cũng là nền tảng thử nghiệm quan trọng trước khi Hải quân Mỹ triển khai loại vũ khí tương tự trên các tàu ngầm tấn công lớp Virginia Block V trong tương lai.

Vũ khí mới hướng đến các mục tiêu chiến lược

Tên lửa CPS được đánh giá sẽ trở thành một trong những vũ khí tấn công chiến lược thông thường quan trọng nhất của Hải quân Mỹ, đặc biệt trong các kịch bản tác chiến liên quan đến Trung Quốc và Triều Tiên.

Không giống tên lửa hành trình Tomahawk, phương tiện lượn siêu thanh của CPS vừa bay với tốc độ cực cao vừa liên tục cơ động, khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn rất nhiều đối với các hệ thống phòng không hiện nay.

Kết hợp với thiết kế tàng hình của USS Zumwalt, loại vũ khí này giúp Hải quân Mỹ có thêm lựa chọn để tấn công các sở chỉ huy, căn cứ tên lửa, trung tâm phòng không và nhiều mục tiêu chiến lược nằm sâu trong lãnh thổ đối phương.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng đã trang bị tên lửa đạn đạo chống hạm siêu thanh YJ-20 trên các tàu khu trục Type 055 và Type 052D, dù loại tên lửa này chủ yếu phục vụ nhiệm vụ chống hạm và có kích thước nhỏ hơn đáng kể.

Chương trình từng bị xem là 'hố đen' ngân sách

Lớp tàu Zumwalt từ lâu được xem là một trong những chương trình đóng tàu gặp nhiều khó khăn nhất trong lịch sử Hải quân Mỹ. Chi phí chế tạo tăng mạnh khiến giá mỗi tàu vượt mốc 8 tỷ USD, biến Zumwalt trở thành tàu khu trục đắt nhất thế giới.

Bên cạnh vấn đề tài chính, con tàu còn liên tục gặp trục trặc kỹ thuật. Hệ thống động cơ điện tích hợp, vốn được thiết kế để cung cấp nguồn điện cho các vũ khí tương lai như súng điện từ và vũ khí laser, hoạt động phức tạp hơn dự kiến và nhiều lần gặp sự cố trong quá trình thử nghiệm.

Ngoài ra, việc tích hợp phần mềm, hệ thống tác chiến và nhiều công nghệ hoàn toàn mới cũng khiến tiến độ bị kéo dài nhiều năm.

Không ít tính năng từng được kỳ vọng trên Zumwalt đã bị loại bỏ hoặc thu hẹp để giảm chi phí.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc hủy bỏ radar tìm kiếm SPY-4, khiến tàu chỉ còn sử dụng radar đa chức năng SPY-3 thay vì hệ thống radar băng tần kép như kế hoạch ban đầu.

Theo nhiều đánh giá, điều này khiến khả năng giám sát trên không của Zumwalt không đạt như kỳ vọng, trong khi Trung Quốc sau đó đã triển khai thành công hệ thống radar băng tần kép trên các tàu khu trục Type 055. Nhiều công nghệ khác cũng phải điều chỉnh hoặc hủy bỏ khi chương trình ngày càng vượt ngân sách.

Khi được lên ý tưởng vào thập niên 1990, Zumwalt được kỳ vọng sẽ là tàu khu trục chuyên hỗ trợ hỏa lực cho lực lượng đổ bộ trên bờ.

Sau khi số lượng đóng mới bị cắt giảm từ kế hoạch 32 chiếc xuống chỉ còn 3 chiếc, cùng với việc chương trình đạn pháo tầm xa thất bại, Hải quân Mỹ nhiều năm liền gặp khó trong việc xác định vai trò thực sự của lớp tàu này.

Dù sở hữu thiết kế tàng hình tiên tiến, hệ thống điện mạnh, mức độ tự động hóa cao và yêu cầu thủy thủ đoàn ít hơn các tàu khu trục truyền thống, Zumwalt vẫn chưa có nhiệm vụ phù hợp.

Việc chuyển đổi thành nền tảng mang tên lửa siêu thanh được xem là bước đi giúp lớp tàu này cuối cùng cũng phát huy được những lợi thế vốn có, đồng thời đáp ứng yêu cầu tác chiến trong bối cảnh cạnh tranh quân sự giữa các cường quốc ngày càng gia tăng.

Xuân Minh