Tập đoàn Đường sắt Quốc gia sẽ giữ vai trò gì trên tuyến Bắc - Nam?

Ảnh minh hoạ

Theo Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 27.3.2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình Tập đoàn.

Doanh nghiệp được xác định là lực lượng “then chốt, trọng yếu” trong quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì các tuyến đường sắt; đồng thời chủ trì, dẫn dắt và liên kết với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược của ngành đường sắt.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 172/2024/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã xác định Tổng công ty Đường sắt Việt Nam có trách nhiệm tiếp nhận quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng và tổ chức vận hành, khai thác tuyến đường sắt tốc độ cao; đồng thời huy động doanh nghiệp đầu tư phương tiện và tham gia phát triển công nghiệp đường sắt.

Như vậy, vai trò của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia trên tuyến Bắc - Nam không chỉ là chạy tàu. Doanh nghiệp được chuẩn bị để đảm nhiệm cả một chuỗi công việc từ quản lý, vận hành, bảo trì đến đào tạo nhân lực, phát triển công nghiệp và công nghệ đường sắt.

Tuy nhiên, cần phân biệt vai trò này với chủ đầu tư xây dựng toàn tuyến. Dự án được Quốc hội quyết định đầu tư theo hình thức đầu tư công; Chính phủ đang tổ chức triển khai theo nhiều dự án, dự án thành phần. Việc chuyển đổi Tổng công ty thành Tập đoàn không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ đứng tên đầu tư toàn bộ tuyến.

Nghị quyết 98/NQ-CP ngày 6.4.2026 của Chính phủ đã phân chia dự án thành 17 dự án độc lập, tạo cơ sở để triển khai các phần việc theo từng nhóm nhiệm vụ và địa bàn.

Với người dân, tác động rõ nhất của đường sắt tốc độ cao là rút ngắn thời gian di chuyển giữa các trung tâm lớn. Với du lịch, tác động có thể rộng hơn khi các điểm đến dọc hành lang Bắc - Nam được kết nối thuận tiện.

Những địa phương có di sản, danh thắng, lễ hội và sản phẩm du lịch đặc trưng sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường khách lớn. Các hành trình cũng có thể được thiết kế theo hướng kết nối nhiều đô thị, điểm đến thay vì chỉ tập trung vào một địa phương.

Đây là dư địa để ngành đường sắt và ngành Du lịch phối hợp phát triển các sản phẩm du lịch gắn với đường sắt. Mục tiêu của ngành Du lịch năm 2026 là đón khoảng 25 triệu lượt khách quốc tế và phục vụ 150 triệu lượt khách nội địa, trong đó yêu cầu tăng liên kết vùng và nâng chất lượng sản phẩm.

Vì vậy, theo các văn bản hiện hành, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia được định hướng trở thành lực lượng nòng cốt trong quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì tuyến đường sắt và phát triển công nghiệp đường sắt, chứ không phải chủ đầu tư toàn bộ dự án Bắc - Nam.

Việc chuẩn bị năng lực cho doanh nghiệp vì thế không chỉ phục vụ một dự án hạ tầng lớn mà còn có thể tạo nền tảng để đường sắt trở thành phương thức kết nối mới cho du lịch, thương mại và phát triển kinh tế dọc hành lang Bắc - Nam.

TUẤN ĐÔNG