Tạo lập khuôn khổ pháp lý quan trọng cho quản lý kiến trúc

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi Đinh Thị Hồng Minh điều hành phiên thảo luận tại Tổ 11

Thể hiện rõ nét hơn các chính sách định hướng phát triển kiến trúc quốc gia

Sau hơn 6 năm thi hành, Luật Kiến trúc đã tạo lập khuôn khổ pháp lý quan trọng cho quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao chất lượng không gian sống. Tuy nhiên, thực tiễn cũng phát sinh những vướng mắc liên quan đến quy chế quản lý kiến trúc, quản lý công trình kiến trúc có giá trị, thi tuyển phương án kiến trúc, điều kiện hành nghề và chuyển đổi số.

Xuất phát từ thực tế đó, các đại biểu cho rằng, việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện hệ thống pháp luật; bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; thực hiện phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phát triển văn hóa và xây dựng nền kiến trúc Việt Nam hiện đại, giàu bản sắc.

ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) nhấn mạnh yêu cầu sửa đổi Luật lần này không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thủ tục hành chính hay phân cấp thẩm quyền mà phải kiến thiết lại diện mạo không gian sống của người Việt Nam.

ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (TP. Hải Phòng) phát biểu

Kiến trúc Việt Nam phải dựa trên hai trụ cột song trùng “di sản và tương lai”: vừa bảo tồn, phát huy di sản, kế thừa và đặc trưng hóa bản sắc văn hóa, tri thức không gian, nghệ thuật kiến trúc của 54 dân tộc anh em theo từng vùng miền, địa phương với tầm nhìn dài hạn; đồng thời vừa phải hiện đại hóa, hội nhập, ứng dụng công nghệ số (BIM), phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu mới và lấy con người làm trung tâm.

Đặt vấn đề trên, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị, dự thảo Luật cần phản ánh được tính đa dạng văn hóa của 54 dân tộc, coi tri thức kiến trúc truyền thống là di sản quốc gia mang tính chiến lược. Theo đó, bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc phải bảo đảm tầm nhìn chiến lược dài hạn, tôn trọng và bảo tồn sự đa dạng văn hóa kiến trúc của 54 dân tộc anh em; phản ánh đặc trưng không gian sống, tri thức bản địa, kỹ thuật xây dựng truyền thống của từng vùng, miền, địa phương; kết hợp hài hòa với tính hiện đại, hội nhập và phát triển.

Đại biểu cũng đề nghị, cần có sự kết nối liên thông giữa Luật Kiến trúc và Luật Di sản văn hóa. Theo đó, sửa đổi khoản 1, Điều 13 dự thảo Luật quy định công trình kiến trúc có giá trị đã xếp hạng di tích hoặc thuộc danh mục kiểm kê được quản lý theo Luật Di sản văn hóa là hoàn toàn phù hợp, giải quyết chồng chéo thẩm quyền. Đối với các công trình kiến trúc chưa xếp hạng di tích (nhà cổ, nhà sàn, biệt thự cũ...), trách nhiệm bảo tồn hoàn toàn thuộc về Danh mục công trình kiến trúc có giá trị trong Quy chế quản lý kiến trúc địa phương.

ĐBQH Đinh Thị Phương Lan (Quảng Ngãi) phát biểu

Chia sẻ quan điểm trên, ĐBQH Đinh Thị Phương Lan (Quảng Ngãi) cũng cho rằng, dự thảo Luật đang thiên về quản lý mà chưa thể hiện rõ nét các chính sách định hướng phát triển kiến trúc quốc gia, điều này có thể làm phân mảnh trong quản lý kiến trúc. Đại biểu đề nghị, rà soát lại các quy định liên quan đến định hướng phát triển kiến trúc quốc gia theo hướng rõ nét hơn và đúng tầm vóc hơn, phản ánh được đặc trưng của sự đa dạng văn hóa của 54 dân tộc cũng như đặc trưng của từng vùng, miền.

Cần quy định cụ thể điều kiện phân cấp, ủy quyền

Tán thành với chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý kiến trúc, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) nhấn mạnh, chính quyền địa phương là cấp gần dân và sát thực tiễn nhất, hiểu rõ đặc điểm địa hình, cảnh quan, lịch sử, văn hóa và nhu cầu phát triển của địa phương mình.

Dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng UBND cấp tỉnh tổ chức lập và ban hành quy chế quản lý kiến trúc; đồng thời có thể phân cấp hoặc ủy quyền cho UBND cấp xã đối với quy chế có phạm vi hoàn toàn trong địa giới cấp xã, nếu đáp ứng điều kiện về tổ chức bộ máy, cán bộ và năng lực chuyên môn.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) phát biểu

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhận xét, quy định như trên bảo đảm thận trọng hơn so với phương án giao đồng loạt thẩm quyền cho cấp xã. Tuy nhiên, cần tiếp tục làm rõ phân cấp và ủy quyền. Đại biểu cho rằng, nếu chỉ quy định chung là “phân cấp hoặc ủy quyền” mà không xác định nguyên tắc áp dụng, có thể dẫn đến cách hiểu và cách làm khác nhau giữa các địa phương.

Đại biểu đề nghị, dự thảo Luật nên giao Chính phủ quy định cụ thể điều kiện phân cấp, ủy quyền, trong đó tối thiểu phải có tiêu chí về nhân lực chuyên môn, nguồn kinh phí, dữ liệu nền, khả năng tổ chức lấy ý kiến và năng lực quản lý sau khi quy chế được ban hành.

"Cần xác định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn, bố trí nguồn lực, kiểm tra và xử lý khi quy chế do cấp xã ban hành có nội dung không phù hợp với quy hoạch hoặc phá vỡ tính thống nhất của không gian kiến trúc", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 11

Đối với khu vực liên quan từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên; khu vực ven sông, ven biển; khu vực có di sản, công trình kiến trúc có giá trị hoặc có vai trò đặc biệt đối với cảnh quan chung, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, nên giao cấp tỉnh chủ trì để bảo đảm tính đồng bộ.

Cùng với đó, cần rà soát lại mối quan hệ giữa khoản 4 và khoản 5 Điều 15 dự thảo Luật. Một mặt, dự thảo Luật cho phép cấp xã được phân cấp hoặc ủy quyền tổ chức điều chỉnh và ban hành quy chế; mặt khác lại quy định UBND cấp tỉnh quyết định nội dung điều chỉnh khi cần thiết.

“Nếu không phân định rõ phạm vi, có thể phát sinh chồng chéo về thẩm quyền”. Nhấn mạnh điều này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng lưu ý, phân cấp không chỉ là chuyển thẩm quyền xuống cấp dưới mà phải chuyển cả điều kiện, nguồn lực và trách nhiệm để cấp dưới thực hiện được thẩm quyền đó nhằm bảo đảm quy định về phân cấp đi vào cuộc sống.

Tin: Thanh Chi; Ảnh: Lâm Hiển