Tạo dựng hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh Việt Nam

Thế hệ trẻ là một trong những nền tảng quan trọng để truyện tranh Việt Nam mở rộng không gian sáng tạo và phát triển bền vững.

Chuẩn hóa năng lực sáng tạo

Trong những năm gần đây, truyện tranh Việt Nam đang cho thấy những tín hiệu phát triển tích cực với sự xuất hiện của nhiều tác giả trẻ và các tác phẩm được đầu tư bài bản hơn. Tuy nhiên, để hình thành một ngành công nghiệp truyện tranh thực sự vững mạnh, yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm hay sự phát triển của công nghệ, mà còn ở chất lượng nguồn nhân lực sáng tạo.

Để xây dựng một hệ sinh thái đủ mạnh, yếu tố tiên quyết phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa năng lực chuyên môn của đội ngũ tác giả. Trong cấu trúc của một tác phẩm truyện tranh, sự thành công không chỉ đến từ những khung hình rời rạc mà nằm ở nội dung của câu chuyện – nhân tố quan trọng nhất để níu chân độc giả. Nếu không có một nền tảng tư duy kịch bản vững chắc, mọi nỗ lực trau chuốt về mặt hình ảnh sẽ chỉ dừng lại ở những giá trị minh họa bề nổi, thiếu đi sức sống nội tại để tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh.

Họa sĩ Nguyễn Duy Hải - giảng viên tại Học viện đào tạo truyện tranh Comicola cho rằng, nhiều bạn trẻ hiện nay đang dành quá nhiều thời gian cho những nét vẽ mà quên đi sự quan trọng của yếu tố nội dung. Nếu một cuốn truyện tranh mà chỉ đầu tư vào nét vẽ chứ không phải nội dung thì không khác gì một cuốn sách minh họa.

Xếp sau yếu tố kể chuyện, hình ảnh cần được thể hiện “vừa vặn” và giản lược để tối ưu hóa khả năng truyền tải mạch cảm xúc. Vẽ làm sao để vừa tải được hồn cốt câu chuyện, vừa phù hợp với tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Đặc biệt, ông Hải nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống giáo dục truyện tranh đạt chuẩn quốc tế. Do độc giả Việt Nam đã quá quen thuộc với các sản phẩm truyện tranh nước ngoài như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… nên tiêu chuẩn đánh giá của họ vô hình trung cũng được nâng lên rất cao. Việc đào tạo bài bản không chỉ giúp các họa sĩ nâng cấp kỹ năng “kể chuyện bằng hình ảnh”, mà quan trọng hơn là định hình tác phong làm việc chuyên nghiệp – điều kiện bắt buộc để các tác giả trẻ có thể bước ra khỏi “ốc đảo” cá nhân và hợp tác với các đơn vị xuất bản lớn.

Có thể thấy, sự phát triển của truyện tranh Việt Nam cũng cần một môi trường sáng tạo chuyên nghiệp với sự tham gia đồng bộ của các nhà xuất bản, đơn vị phát hành và doanh nghiệp đầu tư nội dung. Khi tác giả có cơ hội được làm việc trong những dự án dài hơi, được tiếp cận quy trình sản xuất hiện đại và nhận phản hồi từ thị trường, họ sẽ từng bước hoàn thiện năng lực nghề nghiệp. Đây cũng là tiền đề để hình thành một thế hệ họa sĩ, biên kịch truyện tranh có khả năng tạo ra những tác phẩm vừa mang bản sắc văn hóa Việt Nam, vừa đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Truyện tranh Việt Nam đang cho thấy nguồn lực sáng tạo phong phú và diện mạo ngày càng đa dạng.

Kết nối bền vững từ quy trình sản xuất tới xuất bản

Khi cá nhân đã làm chủ được kỹ năng, bài toán tiếp theo nằm ở khả năng cộng tác. Mối quan hệ giữa biên kịch và họa sĩ minh họa chính là “linh hồn” của quy trình sáng tạo, nhưng đây cũng là khâu dễ xảy ra xung đột nhất do sự khác biệt trong tư duy ngôn ngữ và tư duy hình ảnh. Một quy trình chuyên nghiệp đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc và tôn trọng giới hạn sáng tạo của nhau để chuyển hóa những dòng chữ kịch bản khô khan thành những khung hình đầy cảm xúc.

Nhìn nhận về vấn đề này, họa sĩ Nguyễn Duy Hải cho rằng, mỗi người đều có cái tôi là điều dễ hiểu vì họ đều kỳ vọng tác phẩm đạt kết quả tốt nhất, biên kịch và họa sĩ thường nhìn nhận tiêu chuẩn dưới những góc độ khác nhau vì tư duy kể chuyện bằng từ ngữ và hình ảnh là hai phạm trù khác biệt hoàn toàn”. Chính vì vậy, sự tôn trọng đối phương và điều chỉnh “cái tôi” chính là nguyên tắc để quy trình sản xuất không bị đứt gãy. Sự kết nối giữa biên kịch và họa sĩ chính là mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất để tạo ra một sản phẩm chuyên nghiệp trước khi đưa tới tay nhà xuất bản.

Sau khi khâu sản xuất nội bộ được tối ưu, sản phẩm truyện tranh cần một “bệ phóng” đủ lớn từ các đơn vị phát hành và cơ quan quản lý. Một hệ sinh thái bền vững không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của tác giả, mà phải là một chuỗi cung ứng khép kín từ đào tạo, sáng tác cho đến phân phối và bảo hộ bản quyền. Khi tất cả các mắt xích cùng vận hành nhịp nhàng, truyện tranh Việt mới có thể trở thành một ngành công nghiệp thực thụ.

Còn theo nhà sáng lập công ty xuất bản và phát triển truyện tranh Comicola Nguyễn Khánh Dương, với tư cách đơn vị sản xuất và phân phối, anh luôn tin rằng Việt Nam có những tác giả đủ khả năng đưa truyện tranh ra thế giới. Tuy nhiên, một đơn vị riêng lẻ không thể làm nên thay đổi lớn. “Cần sự chung tay của những đơn vị đi đầu trong xuất bản, sự ủng hộ của các cơ quan quản lý nhà nước thì chắc chắn truyện tranh Việt Nam sẽ phát triển”, anh Dương khẳng định. Việc tạo ra cơ hội việc làm và thu nhập ổn định từ nghề vẽ truyện tranh chính là cách thực tế nhất để giữ chân các tài năng.

Đồng hành với định hướng này, họa sĩ Vũ Xuân Hoàn, phụ trách mỹ thuật của NXB Kim Đồng cho biết, phía nhà xuất bản luôn nỗ lực tạo ra các sân chơi, cuộc thi và dự án để tìm kiếm những tài năng mới.

Việc xây dựng hệ sinh thái truyện tranh chuyên nghiệp không thể là nỗ lực đơn lẻ, mà cần sự cộng hưởng đồng bộ từ đào tạo, sáng tác đến phát hành. Khi mỗi thành tố từ biên kịch, họa sĩ đến đơn vị xuất bản cùng vận hành nhịp nhàng, truyện tranh Việt Nam sẽ có thể tự tin khẳng định bản sắc trên bản đồ sáng tạo quốc tế.

Hồng Mai