Hành trình từ số vốn 500 USD đến đế chế nghìn tỷ USD của Elon Musk

Được truyền thông ví như “Iron Man Tony Stark ngoài đời thực”, Elon Musk đã dành hơn ba thập kỷ theo đuổi những ý tưởng kinh doanh táo bạo với tham vọng thay đổi các ngành công nghiệp truyền thống. Trên hành trình đó, không ít doanh nghiệp của ông từng đứng bên bờ vực phá sản trước khi vươn lên trở thành những công ty giá trị hàng đầu thế giới.

Ngày nay, Elon Musk - tỷ phú giàu nhất thế giới và cũng là người đầu tiên sở hữu khối tài sản vượt mốc 1.000 tỷ USD - đang điều hành một đế chế công nghệ rộng lớn, trải dài từ xe điện, Internet vệ tinh, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cấy ghép não cho đến các hệ thống đường hầm ngầm, nền tảng mạng xã hội cũng như cả một công ty chế tạo tên lửa vừa tạo nên thương vụ IPO lớn nhất lịch sử trên Phố Wall.

HÀNH TRÌNH XÂY DỰNG CƠ NGHIỆP

Tỷ phú Elon Musk sinh năm 1971 tại Pretoria, Nam Phi. Thành công đầu tiên của ông đến rất sớm vào năm 12 tuổi khi Elon Musk bán mã nguồn của trò chơi điện tử mang tên Blastar cho một tạp chí máy tính với giá khoảng 500 USD.

Vào năm 1995, Elon và em trai Kimbal Musk đã cùng nhau “nuôi dưỡng” một dự án kinh doanh lớn, đó là Zip2 - một công ty xuất bản trực tuyến và danh bạ doanh nghiệp. Công ty giúp các tờ báo đưa danh sách doanh nghiệp địa phương và bản đồ lên môi trường trực tuyến, trong đó Elon trực tiếp viết phần lớn phần mềm.

Năm 1999, Zip2 được bán với giá hơn 300 triệu USD, mang về cho Elon khoảng 22 triệu USD. Ông sử dụng số tiền này để thành lập X.com, một công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực ngân hàng trực tuyến. Sau đó, X.com trở thành một phần của PayPal. Năm 2002, PayPal được eBay mua lại với giá 1,5 tỷ USD, giúp Elon Musk thu về khoảng 176 triệu USD.

Đây chính là thương vụ đã cung cấp nguồn vốn cho những dự án định hình giai đoạn tiếp theo trong sự nghiệp của ông.

Năm 2002, Elon Musk thành lập SpaceX, đầu tư khoảng 100 triệu USD tiền cá nhân vào công ty và đảm nhiệm đồng thời vai trò giám đốc điều hành (CEO) cũng như kỹ sư trưởng. Năm 2004, ông gia nhập Tesla, khi đó là một công ty xe điện mới thành lập, đồng thời đầu tư khoảng 80 triệu USD vào doanh nghiệp này. Đến năm 2008, Elon Musk chính thức trở thành CEO của Tesla.

Tesla lên sàn chứng khoán vào năm 2010 và sau đó gia nhập nhóm các công ty có giá trị vốn hóa trên 1.000 tỷ USD. Hiện vốn hóa thị trường của hãng đạt khoảng 1.500 tỷ USD.

Trước đó vào năm 2006, Elon Musk cũng tham gia thành lập công ty năng lượng mặt trời SolarCity cùng hai người anh em họ Lyndon và Peter Rive. Sau này, SolarCity được Tesla mua lại.

Đến nay, phần lớn khối tài sản của Elon Musk được tạo dựng nhờ việc duy trì tỷ lệ sở hữu lớn tại SpaceX và Tesla khi giá trị của hai công ty này tăng vọt theo thời gian.

HỆ SINH THÁI DOANH NGHIỆP CỦA ELON MUSK

Kể từ khi Elon Musk lãnh đạo và giám sát quá trình phát triển của Tesla, công ty từng có quy mô khá khiêm tốn đã vươn lên trở thành một trong những hãng xe hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, Tesla cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong những năm gần đây. Năm 2024, Tesla đánh mất vị trí nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới xét theo doanh số vào tay hãng xe Trung Quốc BYD. Hoạt động giao xe của Tesla cũng chịu tác động từ các cuộc tẩy chay của người tiêu dùng liên quan đến các hoạt động chính trị của ông Musk, dù doanh số sau đó đã phục hồi phần nào.

Ông Elon Musk thường liên tục khẳng định tương lai dài hạn của Tesla không chỉ nằm ở việc bán ô tô. Thay vào đó, ông tập trung vào công nghệ lái xe tự động với kế hoạch triển khai các đội xe robotaxi tự hành. Công ty cũng đang mở rộng sang lĩnh vực robot thông qua chương trình phát triển robot hình người Optimus. Theo Elon Musk, loại robot này trong tương lai có thể được sử dụng trong gia đình và môi trường làm việc.

Đối với SpaceX, vào giai đoạn đầu mới thành lập, ông Elon Musk từng có thời điểm tin rằng công ty chưa có đến 10% cơ hội thành công. Bởi lẽ khi đó, dự án chỉ đơn thuần là nỗ lực thâm nhập vào một ngành công nghiệp vốn bị thống trị bởi các cơ quan chính phủ và những nhà thầu hàng không vũ trụ lâu đời.

Elon Musk sau này kể lại, ông đã có lúc cảnh báo bạn bè và nhà đầu tư rằng thất bại mới là kịch bản có khả năng xảy ra nhất. Hơn hai thập kỷ sau, màn “chào sân” Nasdaq của SpaceX được ghi nhận là thương vụ IPO giá trị nhất lịch sử, định giá công ty ở mức khoảng 1.750 tỷ USD. Chỉ sau vài ngày giao dịch, vốn hóa thị trường của công ty đã dễ dàng vượt mốc 2.000 tỷ USD, đạt 2.430 tỷ USD vào cuối tuần trước.

SpaceX không chỉ dừng lại ở lĩnh vực chế tạo tên lửa. Công ty sở hữu Starlink, nhà cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh tạo ra 4,4 tỷ USD lợi nhuận hoạt động trong năm 2025. SpaceX cũng giữ vai trò trung tâm trong tham vọng AI ngày càng lớn của Elon Musk thông qua mối liên hệ với công ty xAI và nền tảng mạng xã hội X (Twitter cũ).

Tuy nhiên, không phải tất cả các doanh nghiệp của Elon Musk đều có lãi. xAI ghi nhận khoản lỗ hoạt động 6,4 tỷ USD trong năm ngoái, còn SpaceX cũng báo lỗ hoạt động tổng cộng 2,6 tỷ USD.

Những người ủng hộ cho rằng mức định giá hiện tại phản ánh vị thế dẫn đầu của công ty trong lĩnh vực công nghệ không gian, truyền thông vệ tinh và trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, các nhà phê bình lại nhận định phần lớn giá trị này dựa trên các mục tiêu dài hạn, bao gồm kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài quỹ đạo và tham vọng đưa con người lên định cư trên sao Hỏa.

Elon Musk cũng là CEO của Neuralink, công ty giao diện não - máy tính mà ông đồng sáng lập vào năm 2016.

Doanh nghiệp đang phát triển công nghệ cho phép kết nối trực tiếp hệ thần kinh của con người với máy tính. Dù công nghệ này vẫn đang ở giai đoạn đầu nhưng nhiều người tin rằng nó có thể giúp khôi phục khả năng giao tiếp và vận động cho những người bị khuyết tật nghiêm trọng trong tương lai.

Neuralink đã triển khai các thử nghiệm lâm sàng đối với bệnh nhân bị chấn thương tủy sống, xơ cứng teo cơ một bên (ALS) và nhiều bệnh lý thần kinh khác. Trong những năm gần đây, công ty đã công bố hàng loạt ca cấy ghép não thành công.

Non trẻ nhất trong hệ sinh thái doanh nghiệp của Elon Musk là The Boring Company - dự án xây dựng đường hầm và vận tải ngầm. Công ty được biết đến nhiều nhất với Vegas Loop, mạng lưới đường hầm bên dưới thành phố Las Vegas sử dụng xe Tesla để vận chuyển hành khách giữa các địa điểm. Tuyến đầu tiên được đưa vào hoạt động gần Trung tâm Hội nghị Las Vegas vào năm 2021. The Boring Company chia sẻ, công nghệ đào hầm của họ có thể giúp giảm ùn tắc giao thông và hạ thấp chi phí của các dự án vận tải ngầm. Công ty cũng đã công bố kế hoạch phát triển các dự án trong tương lai tại nhiều thành phố, bao gồm Dubai và Nashville. Tuy nhiên, doanh nghiệp đã vấp phải không ít chỉ trích. Các cơ quan quản lý và nhiều tổ chức đã bày tỏ lo ngại về những vấn đề môi trường và an toàn liên quan đến một số dự án, trong khi nhiều phần của mạng lưới dự kiến tại Las Vegas vẫn đang trong quá trình xây dựng.

Mỹ Hân