Tăng trưởng hai con số: Cần kích hoạt mạnh mẽ những động lực mới

Trong quý I, tiêu dùng nội địa được thúc đẩy đáng kể do có kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.

Dưới góc nhìn thống kê, bà đánh giá như thế nào về kết quả GDP quý I và những động lực chính thúc đẩy tăng trưởng là gì?

Quý I/2026, kinh tế Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, GDP ước tăng 7,83% (quý I/2025 tăng 7,07%). Đáng chú ý, cả ba khu vực của nền kinh tế đều ghi nhận mức tăng trưởng khá, trong đó nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,58%; công nghiệp và xây dựng tăng 8,92%; dịch vụ tăng 8,18%. Diễn biến này cho thấy đà phục hồi được củng cố, nền kinh tế duy trì nhịp tăng trưởng tương đối ổn định, phản ánh hiệu quả trong điều hành và nỗ lực của toàn nền kinh tế.

Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế quý I vẫn dựa chủ yếu vào các động lực truyền thống gồm sản xuất, xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng nội địa. Trong khi các động lực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số đã có cải thiện nhưng chưa đủ lớn để trở thành động lực tăng trưởng thực sự trong ngắn hạn.

Trong quý I, sản xuất và xuất khẩu tiếp tục là trụ cột cho tăng trưởng, khẳng định năng lực cung ứng bền bỉ của Việt Nam. Đặc biệt, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì đà tăng trưởng tốt, cho thấy sự phục hồi của hoạt động sản xuất và năng lực cung ứng trong nước. Hoạt động xuất khẩu vẫn diễn ra sôi động, tạo điểm tựa vững chắc cho hoạt động sản xuất trong nước.

Bên cạnh đó, tiêu dùng nội địa được thúc đẩy đáng kể bởi hiệu ứng mùa vụ từ kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài, qua đó tạo cú hích cho tổng cầu nội địa trong những tháng đầu năm. Sự phục hồi tích cực của tiêu dùng nội địa và du lịch đã góp phần bù đắp hiệu quả cho những biến động bất lợi từ thị trường bên ngoài.

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số cũng được đẩy mạnh hơn, đi sâu vào các ngành công nghiệp và dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao. Tuy nhiên, động lực này mới chỉ đóng vai trò hỗ trợ, chưa đóng vai trò dẫn dắt.

Bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống tài khoản quốc gia, Cục Thống kê (Bộ Tài chính).

Tăng trưởng GDP quý I đạt 7,83% là mức tăng khá tích cực, tuy nhiên chưa đạt mục tiêu theo Nghị quyết 01/NQ-CP (quý I đạt 9,1%). Vậy, nguyên nhân là gì, thưa bà?

Mặc dù tăng trưởng quý I/2026 chưa đạt kịch bản đề ra tại Nghị quyết 01, song đặt trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn, liên tiếp chịu các cú sốc lớn và nhiều quốc gia gặp khó khăn, kết quả này vẫn được xem là điểm sáng trên bản đồ tăng trưởng toàn cầu.

Có thể nhận diện 3 nguyên nhân cốt lõi kéo giảm tăng trưởng quý I. Thứ nhất, biến động địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng rủi ro đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu và các nhiên liệu đầu vào tăng cao, qua đó làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Tác động này thể hiện rõ nét ở các ngành có cường độ sử dụng năng lượng lớn như vận tải, logistics, công nghiệp chế biến, đồng thời lan tỏa gián tiếp sang các lĩnh vực xây dựng, thương mại và dịch vụ. Chi phí đầu vào tăng trong khi sức cầu chưa phục hồi hoàn toàn đã làm thu hẹp biên lợi nhuận, khiến doanh nghiệp thận trọng hơn trong mở rộng sản xuất, đầu tư.

Thứ hai, các điểm nghẽn nội tại chưa được xử lý triệt để làm suy giảm khả năng hấp thụ và chuyển hóa các động lực tăng trưởng. Nội lực của nền kinh tế vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế thể hiện ở năng suất lao động chưa cao, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn yếu, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn. Môi trường kinh doanh, thể chế chính sách chưa thật sự bứt phá làm điểm tựa cho hoạt động sản xuất, đầu tư, kinh doanh.

Thứ ba, sức mua nội địa phục hồi chậm hơn dự kiến. Dù quý I có kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài nhưng tổng mức hàng hóa và doanh thu dịch vụ chỉ tăng 10,9% (nếu loại trừ yếu tố giá chỉ tăng 7%), thấp hơn kỳ vọng. Người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu do lo ngại lạm phát từ giá năng lượng và thực phẩm.

Những yếu tố trên dẫn tới một số ngành kinh tế tăng trưởng thấp hơn nhiều so với kỳ vọng như: Ngành sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí tăng 6,54% (thấp hơn mục tiêu 5,74 điểm %); Ngành xây dựng tăng 8,36% (thấp hơn mục tiêu 4,27 điểm %); Dịch vụ lưu trú và ăn uống tăng 7,49 % (thấp hơn mục tiêu 3,61 điểm %); Vận tải kho bãi tăng 8,95% (thấp hơn mục tiêu 3,04 điểm %); Hoạt động tài chính, ngân hàng và bảo hiểm tăng 7,7% (thấp hơn mục tiêu 2,4 điểm %). Kết quả này đã kéo giảm tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Với kết quả quý I như vậy, kịch bản tăng trưởng các quý tiếp theo sẽ thay đổi ra sao để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng cả năm 2026, thưa bà?

Để bù đắp phần thiếu hụt của quý I và hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số cả năm 2026, nền kinh tế phải rất nỗ lực trong các quý tiếp theo.

Theo kịch bản kinh tế cập nhật: GDP quý II ước đạt 10,5%, trong đó khu vực Nông, lâm nghiệp và thủy sản (KV1) tăng 3,8%; khu vực công nghiệp và xây dựng (KV2) tăng 12,6%; khu vực dịch vụ (KV3) tăng 10,5%. GDP quý III ước đạt 10,6%, trong đó KV1 tăng 4,2%; KV2 tăng 13%; KV3 tăng 10,4%. GDP quý IV ước đạt 10,74%, trong đó KV1 tăng 4,4%; KV2 tăng 12,8%; KV3 tăng 10,7%.

Kịch bản này dựa trên kỳ vọng tăng tốc của xuất khẩu, phục hồi mạnh mẽ của sức mua nội địa, cùng với đóng góp ngày càng rõ nét của các lĩnh vực kinh tế mới như công nghệ bán dẫn và kinh tế xanh. Đồng thời, cần tháo gỡ triệt để các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và khơi thông hiệu quả dòng vốn đầu tư tư nhân.

Ngoài ra, xung đột Trung Đông phải sớm chấm dứt và giá dầu bình ổn trở lại cũng là điều kiện cần để đảm bảo tăng trưởng kinh tế có thể tiệm cận mục tiêu đặt ra.

Đầu tư công là động lực quan trọng để "về đích" tăng trưởng hai con số.

Theo bà, đâu là những động lực then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong cả năm 2026?

Mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm 2026 là một mục tiêu đầy thách thức và mang tính lịch sử, nhưng nếu các động lực tăng trưởng then chốt được kích hoạt mạnh mẽ và đồng bộ trong các quý còn lại, chúng ta vẫn có cơ sở để bám sát mục tiêu tăng trưởng đã đề ra.

Thứ nhất, đầu tư công tiếp tục là "vốn mồi" dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn. Đầu tư công năm 2026 tập trung vào các siêu dự án hạ tầng (Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, cao tốc, Khu đô thị thể thao Olympic…) tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh. Đây không chỉ là chi tiêu Chính phủ đơn thuần mà là quá trình tích lũy sản xuất cho nền kinh tế, giúp giảm chi phí logistics, kích thích dòng vốn FDI và đầu tư tư nhân đổ vào các khu vực vệ tinh xung quanh hạ tầng mới.

Thứ hai, tiêu dùng nội địa dự báo sẽ cải thiện nhờ chính sách cải cách tiền lương, chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa của các tỉnh, thành phố trên cả nước. Sức mua của thị trường hơn 100 triệu dân được kích hoạt mạnh mẽ sẽ tạo động lực cho các ngành dịch vụ, lưu trú, ăn uống và thương mại điện tử phát triển, đảm bảo vòng xoáy kinh tế nội địa không bị đình trệ khi xuất khẩu gặp khó.

Thứ ba, chính sách tài khóa linh hoạt song hành với chính sách tiền tệ sẽ là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả. Việc chủ động sử dụng các công cụ thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là "van an toàn" ngăn chặn lạm phát chi phí đẩy. Bằng cách kiềm chế đà tăng của giá năng lượng, Chính phủ trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, ngăn chặn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả sinh hoạt, từ đó bảo vệ sức mua của người dân và sự ổn định vĩ mô.

Thứ tư, động lực về công nghệ số và AI nhằm nâng cao năng lực nội tại. Việc ứng dụng AI và tự động hóa không chỉ là xu hướng mà đã trở thành công cụ bắt buộc. Trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào biến động, công nghệ giúp doanh nghiệp sản xuất chuyển từ thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức, trực tiếp cải thiện chỉ số Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và tạo ra dư địa tăng trưởng mới từ các mô hình kinh doanh số.

Thứ năm, cần tận dụng dư địa tăng trưởng của các ngành công nghiệp xuất khẩu thông qua việc khai thác tối đa lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Dư địa không chỉ nằm ở khối lượng đơn hàng mà còn ở khả năng dịch chuyển lên phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tận dụng các FTA và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các ngành mũi nhọn như điện tử, linh kiện và dệt may xanh sẽ đóng vai trò "đầu kéo" ngoại tệ, giúp ổn định cán cân thanh toán và thúc đẩy sản xuất công nghiệp duy trì đà tăng trưởng ổn định.

Xin trân trọng cảm ơn bà!

Thế Đoàn (thực hiện)/Báo Tin tức và Dân tộc