Hướng tới tăng trưởng hai con số: Nhìn từ kinh tế quý I-2026

Sáng 4-4, tại Hà Nội, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) họp báo thông tin về tình hình kinh tế-xã hội quý I-2026. Thông tin tại cuộc họp cho thấy, kinh tế Việt Nam trong quý I khởi sắc, ước tăng 7,83% so với cùng kỳ năm trước (quý I-2025 tăng 7,07%). Theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê, đây được coi là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục bất ổn và nhiều rủi ro gia tăng. Đáng chú ý, tăng trưởng khá ở cả 3 khu vực: Nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,58%; công nghiệp và xây dựng tăng 8,92%; dịch vụ tăng 8,18%. Kết quả này cho thấy nền kinh tế đã có độ phục hồi nhất định và duy trì được nhịp tăng trưởng tương đối ổn định, phản ánh những nỗ lực lớn trong điều hành kinh tế và tinh thần vượt khó khăn của cả đất nước.

Xuất khẩu thép tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát. Ảnh: TRẦN NGHI

Đề cập tới một số điểm sáng của nền kinh tế, báo cáo của Cục Thống kê cho thấy, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội trong quý I-2026 theo giá hiện hành tăng 10,7% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 9,4% cùng kỳ quý I-2025, phản ánh xu hướng phục hồi rõ nét ở nhiều ngành, lĩnh vực, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện kết cấu hạ tầng, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tại Việt Nam quý I-2026 ước đạt 5,41 tỷ USD, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất quý I tính từ năm 2022 đến nay. Tính chung quý I-2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 249,50 tỷ USD, tăng 23,0% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu tăng 19,1%, nhập khẩu tăng 27%. Cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 3,64 tỷ USD. Đáng chú ý, đóng góp chung vào kết quả của cả nước, có 4/34 tỉnh, thành phố có tốc độ tăng trưởng GRDP quý I trên 10%: Hà Tĩnh (12,42%), Ninh Bình (11,63%), Hải Phòng (11,21%), Hưng Yên (10,43%).

Song nhìn vào bức tranh kinh tế quý I, các ý kiến cho rằng, diễn biến kinh tế quý I vẫn dựa chủ yếu vào các động lực truyền thống, gồm sản xuất-xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng nội địa. Trong khi các động lực mới như khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, cải cách thể chế đã có cải thiện nhưng chưa đủ lớn để trở thành động lực tăng trưởng thực sự trong ngắn hạn.

Có thể thấy, tăng trưởng GDP quý I đạt 7,83% là mức tăng khá tích cực, tuy nhiên chưa đạt mục tiêu 9,1% theo Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ. Nguyên nhân được Cục Thống kê chỉ ra chủ yếu do tác động từ biến động địa chính trị và hạn chế nội tại của nền kinh tế, như năng suất lao động chưa cao, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp yếu và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn; sức mua nội địa phục hồi chậm hơn dự kiến. Ngoài ra, các rào cản thương mại, biến động tỷ giá, lãi suất toàn cầu cũng làm chi phí đầu vào tăng, thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu, trong khi các dự án đầu tư công trọng điểm vẫn đang khởi động, chưa tạo sức lan tỏa mạnh mẽ.

Kiên định mục tiêu tăng trưởng trên 10%: Thách thức và giải pháp

Nền kinh tế được dự báo tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn bởi những diễn biến khó lường của tình hình địa chính trị trên thế giới, nhưng Chính phủ kiên định mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 đạt từ 10% trở lên. Điều này đòi hỏi một nỗ lực đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, từ ổn định kinh tế vĩ mô, thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng đến đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất lao động. Cục Thống kê chỉ ra rằng với thực trạng của nền kinh tế trong quý I, để mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm 2026, GDP trong các quý còn lại phải đạt trên 10,5%: Quý II ước đạt 10,5%, quý III là 10,6% và quý IV là 10,74%.

Thách thức đối với nền kinh tế đã được nhận diện, song các chuyên gia kinh tế nhận định, nếu các động lực tăng trưởng được kích hoạt mạnh mẽ và đồng bộ trong các quý còn lại, chúng ta vẫn có cơ sở để bám sát mục tiêu tăng trưởng đã đề ra. Theo đó, động lực chính để đạt mục tiêu tăng trưởng quý II và cả năm cần được tập trung, gồm: Đầu tư công, tập trung vào các siêu dự án hạ tầng như các tuyến đường vành đai, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh, giảm chi phí logistics, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và đầu tư tư nhân. Tiếp đó là tiêu dùng nội địa, chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt, công nghệ số và AI, khai thác các hiệp định thương mại tự do và chuỗi giá trị toàn cầu.

Đưa ra các khuyến nghị cho các tháng cuối năm, TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, khó khăn kinh tế toàn cầu không chỉ xuất hiện khi xung đột Trung Đông bùng phát. Thực tế, từ đầu năm, dự báo tăng trưởng toàn cầu giai đoạn 2023-2026 đã chậm lại, đi kèm rủi ro địa chính trị gia tăng. Ở trong nước, doanh nghiệp gặp khó khi đơn hàng ngắn hạn, chi phí tài chính và nguyên liệu nhập khẩu tăng cùng với chi phí logistics cao. Do vậy, quan trọng nhất lúc này là giữ khách hàng, bảo toàn chuỗi cung ứng, không bỏ qua đơn hàng, kể cả nhỏ. Doanh nghiệp giữ được nền tảng và lao động sẽ có khả năng phục hồi nhanh hơn khi thị trường cải thiện. Đồng thời, cần cắt giảm chi phí, tận dụng chính sách hỗ trợ, Nhà nước giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt tỷ giá, lãi suất và thanh khoản.

Ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ, cảnh báo kịch bản xấu đối với nền kinh tế, nhất là phụ thuộc vào cường độ và thời gian xung đột. Nếu xảy ra tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, hậu quả sẽ lan rộng tới năng lượng, vận tải, logistics toàn cầu. Trong ngắn hạn, các bên có thể từng bước khôi phục thương mại nhưng diễn biến vẫn khó lường. Ông nhấn mạnh giải pháp là nâng cao năng lực bảo đảm nguồn cung, xây dựng kịch bản dự phòng, tăng dự trữ chiến lược, đặc biệt về năng lượng.

Thông tin về định hướng điều hành chính sách lãi suất từ nay đến cuối năm và giải pháp cụ thể để hỗ trợ lãi suất cũng như tăng trưởng kinh tế, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Thanh Hà cho biết, thời gian qua, bám sát chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước sẽ theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước, quốc tế và lãi suất thị trường để điều hành lãi suất phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát và mục tiêu chính sách tiền tệ (dẫu mặt bằng lãi suất đang có xu hướng gia tăng và áp lực tăng vẫn hiện hữu); sử dụng linh hoạt các công cụ, biện pháp để hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng; tiếp tục yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện nghiêm túc việc công khai lãi suất cho vay.

VŨ DUNG