Hướng tới phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng năng động, bền vững, giàu bản sắc văn hóa

Ưu tiên phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại

Ngày 4/4, tại Quyết định số 612/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Vùng Đồng bằng sông Hồng sẽ được xây dựng khu vực này trở thành vùng phát triển năng động, bền vững. Ảnh: Tạ Hải.

Theo đó, Vùng Đồng bằng sông Hồng sẽ được xây dựng trở thành vùng phát triển năng động, bền vững, có cơ cấu kinh tế hợp lý và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo Quyết định số 612/QĐ-TTg, phạm vi lập điều chỉnh quy hoạch bao gồm toàn bộ lãnh thổ đất liền của hai thành phố Hà Nội, Hải Phòng và bốn tỉnh Ninh Bình, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, cùng phần không gian biển, đảo được xác định theo quy định pháp luật liên quan.

Mục tiêu đến năm 2030, vùng Đồng bằng sông Hồng phát triển nhanh, bền vững, với nền kinh tế hiện đại dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Các ngành công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường; đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

Đáng chú ý, vùng được xác định là trung tâm giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; đi đầu trong phát triển khoa học công nghệ, kinh tế số và xã hội số.

Hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư đồng bộ, hiện đại, hình thành mạng lưới đô thị xanh, thông minh, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, từng bước giải quyết các vấn đề về ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông và ngập úng đô thị.

Trong định hướng phát triển chung, Hà Nội được xác định phát triển theo hướng "Văn hiến - văn minh - hiện đại", trở thành trung tâm hàng đầu về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước, đóng vai trò động lực lan tỏa phát triển cho toàn vùng và quốc gia, phấn đấu ngang tầm các thủ đô phát triển trong khu vực.

Đồng thời, quốc phòng - an ninh được giữ vững, hội nhập quốc tế được thúc đẩy toàn diện, hiệu quả. Mục tiêu đến năm 2030, vùng cơ bản trở thành khu vực công nghiệp hiện đại, tiệm cận mức thu nhập cao.

Cùng ngày 4/4, Thủ tướng đã phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của 5 vùng khác trong cả nước, gồm: Vùng Trung du và miền núi phía Bắc tại Quyết định số 610/QĐ-TTg; vùng Bắc Trung bộ tại Quyết định số 613/QĐ-TTg; vùng Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên, tại Quyết định số 614/QĐ-TTg; vùng Đông Nam bộ, tại Quyết định số 615/QĐ-TTg; vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tại Quyết định số 616/QĐ-TTg.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Quyết định số 612/QĐ-TTg đề ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm mang tính đột phá. Trong đó, ưu tiên phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, tăng cường kết nối nội vùng, liên vùng và quốc tế gắn với các hành lang kinh tế trọng điểm.

Không gian kinh tế vùng được tổ chức theo hướng mở, linh hoạt, dựa trên các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và chuỗi đô thị động lực như trục Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Bắc Ninh, đồng thời phát triển các chuỗi giá trị ngành trọng điểm như công nghệ cao, công nghiệp điện tử, ô tô, chip bán dẫn, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch văn hóa.

Cùng với đó, vùng đẩy nhanh quá trình đô thị hóa, xây dựng hệ thống đô thị hiện đại, bền vững, có khả năng cạnh tranh quốc tế; trong đó kinh tế đô thị đóng vai trò là động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng.

Một trong những trọng tâm quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Song song với phát triển kinh tế, vùng cũng chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của nền văn minh sông Hồng, coi đây là nền tảng tinh thần và là động lực mới thông qua phát triển công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế điều phối, tăng cường liên kết vùng, nâng cao năng lực hội nhập quốc tế và thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân được xác định là những yếu tố then chốt, bảo đảm cho sự phát triển đồng bộ, hiệu quả và bền vững của toàn vùng trong giai đoạn tới.

Vùng chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của nền văn minh sông Hồng.

Cơ hội để tái cấu trúc không gian phát triển

Theo TS.KTS Nguyễn Thị Nhâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị nông thôn quốc gia (Bộ Xây dựng), vùng Đồng bằng sông Hồng là một trong những không gian phát triển đặc biệt của Việt Nam, bởi có vị thế lịch sử - chính trị của quốc gia và có mật độ dân cư, kinh tế và đô thị hóa cao nhất cả nước.

Trong nhiều thập niên qua, đây luôn là vùng động lực tăng trưởng, nơi tập trung các trung tâm chính trị, công nghiệp, dịch vụ và hệ thống đô thị phát triển với cấu trúc phân cấp, phân loại tương đối hoàn chỉnh.

Bước sang giai đoạn chuyển đổi từ mô hình chính quyền 3 cấp sang 2 cấp, cùng với chủ trương lớn của đất nước trong "Kỷ nguyên vươn mình", mối quan hệ giữa không gian hành chính và không gian phát triển đô thị đang có những thay đổi căn bản. Điều này đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại hệ thống đô thị và cấu trúc lại không gian phát triển ở quy mô vùng cho phù hợp với mô hình quản trị mới.

Cùng với sự thay đổi về mô hình tổ chức chính quyền và định hướng phát triển mới của quốc gia, đang đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại cấu trúc không gian và hệ thống đô thị của vùng Đồng bằng sông Hồng.

"Việc điều chỉnh quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng là cơ hội quan trọng để tái cấu trúc không gian phát triển của toàn vùng. Mô hình quản trị mới tạo thuận lợi để tăng cường liên kết giữa các đô thị, thúc đẩy hình thành các chuỗi phát triển kinh tế - đô thị liên tỉnh và từng bước định hình một đại vùng đô thị có quy mô lớn, năng lực cạnh tranh cao trong khu vực", TS.KTS Nhâm nhận định.

Trong vùng Đồng bằng sông Hồng, Hà Nội được xác định phát trở thành trung tâm hàng đầu về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Còn theo PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng Cán bộ Xây dựng (Bộ Xây dựng), trong 6 địa phương động lực của vùng, các trụ cột phát triển đã định hình khá rõ: Hà Nội dẫn dắt dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Hải Phòng là hạt nhân cảng biển-logistics-công nghiệp. Bắc Ninh nổi trội về công nghiệp công nghệ cao. Hưng Yên hình thành vành đai công nghiệp - logistics. Ninh Bình phát triển đa trụ cột gắn di sản - du lịch - công nghiệp sạch - kinh tế biển. Quảng Ninh là cực tăng trưởng ven biển phía Đông Bắc với thế mạnh về kinh tế biển, du lịch - dịch vụ chất lượng cao, logistics cửa ngõ và công nghiệp năng lượng-chế biến.

Cấu trúc này tạo nên mạng lưới động lực phát triển đa trung tâm, đa chức năng, là nền tảng quan trọng để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng của toàn vùng.

Tuy nhiên, theo PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, tăng trưởng cao chỉ có thể bền vững khi đi kèm với năng lực quản trị hiệu quả. Vì vậy, cải cách thể chế - hành chính, tăng cường liên kết vùng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, là những điều kiện mang tính quyết định.

"Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh vùng Đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh mới, cần đẩy mạnh cải cách hành chính một cách thực chất; tăng cường liên kết vùng và liên ngành; đầu tư cho nguồn nhân lực quản lý, nhất là cấp cơ sở - cấp xã; gắn tăng trưởng kinh tế với chuyển đổi xanh và thích ứng biến đổi khí hậu".

"Trong giai đoạn tới, trọng tâm cần tập trung vào hoàn thiện cơ chế điều phối vùng, đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, số hóa quản lý, nâng cao năng lực cán bộ cơ sở và tích hợp phát triển bền vững vào mọi quyết sách…", PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương đề xuất.

Tâm Vũ