Tăng tốc nội địa dệt may và điểm nghẽn nhuộm gia công

Năm 2025, ngành dệt may xuất khẩu ấn tượng với khoảng 46 tỷ USD. Ảnh: Hạ Lan

Xuất khẩu 46 tỷ và chi 17 tỷ USD nhậu khẩu vải

Dẫn số liệu thống kê từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính) các chuyên gia cho rằng, dù mang về hàng chục tỷ USD mỗi năm, nhưng ngành dệt may Việt Nam vẫn đang loay hoay trong bẫy “gia công” khi nút thắt về nguồn cung nguyên phụ liệu, đặc biệt là dệt nhuộm vẫn chưa được tháo gỡ... Bằng chứng là năm 2025, ngành dệt may Việt Nam ghi nhận con số xuất khẩu ấn tượng với khoảng 46 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024, vươn tới 138 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm xấp xỉ 40% tổng kim ngạch; tiếp đến là EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… Đây đều là các thị trường trọng điểm, song cũng là những thị trường đặt ra yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững.

Tuy vậy, đằng sau con số xuất khẩu 46 tỷ USD vô cùng ấn tượng, lại là thực trạng đáng lo ngại về tính tự chủ của ngành dệt may. Con số 17 tỷ USD, là số tiền mà Việt Nam phải chi ra trong năm 2025 chỉ để nhập khẩu vải. Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), tỷ lệ nội địa hóa của ngành dệt may mới đạt hơn 50%. Điều đó đồng nghĩa với việc một nửa chuỗi giá trị vẫn phụ thuộc nguồn cung bên ngoài. Vẫn theo ông Giang, nhuộm gia công đang là điểm nghẽn kéo lùi giá trị gia tăng của toàn ngành. Hiện khả năng tự chủ nguyên liệu, đặc biệt ở khâu dệt - nhuộm - hoàn tất, vẫn chưa theo kịp yêu cầu hội nhập. Theo ông Giang, muốn nâng tỷ lệ nội địa hóa, khâu dệt - nhuộm - hoàn tất phải được đầu tư bài bản. Nếu không tháo gỡ được điểm nghẽn này, dệt may Việt Nam khó tiến lên nấc thang giá trị cao hơn.

Đồng quan điểm, bà Trần Thu Hương, đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công thương) chia sẻ, nguyên nhân chính là do khâu nhuộm và hoàn tất đòi hỏi công nghệ hiện đại, hệ thống xử lý chất thải đồng bộ, vốn đầu tư cực lớn và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, một nguyên nhân khác mang tính tâm lý là sự e ngại của các địa phương. Nhiều nơi vẫn còn quan ngại về vấn đề ô nhiễm môi trường khi nhắc đến dệt nhuộm, dẫn đến việc hạn chế cấp phép cho các dự án này. Bên cạnh đó, quỹ đất dành cho dệt nhuộm hiện nay rất thiếu tập trung. Trong khi miền Bắc chỉ có một vài khu vực, miền Nam tập trung tại Long An, Tây Ninh, thì miền Trung hầu như không còn quỹ đất để đầu tư vào phân khúc này. Sự thiếu hụt về hạ tầng chuyên dụng và cơ chế chính sách chưa đủ mạnh đã khiến các nhà đầu tư dệt nhuộm lớn vẫn còn đắn đo khi rót vốn vào Việt Nam.

Cần sự đồng hành từ địa phương

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Dệt may và Da giày Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Trọng tâm là thúc đẩy đầu tư sản xuất nguyên phụ liệu, khuyến khích sản xuất vải từ sợi trong nước và xây dựng các khu công nghiệp tập trung quy mô lớn. Và để thu hút nhà đầu tư, các chính sách ưu đãi thuế đã được triển khai mạnh mẽ. Theo Nghị định 205/2025, các dự án công nghiệp hỗ trợ dệt may ưu tiên phát triển có thể được hưởng thuế suất thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm, miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo.

Vậy nhưng theo đại diện Cục Công nghiệp, chính sách chỉ là một phần, sự đồng hành của địa phương mới là yếu tố then chốt. Theo đó các địa phương cần tăng cường xúc tiến đầu tư và quản lý môi trường tốt để tạo điều kiện cho các dự án nhuộm công nghệ cao. Để giải quyết vấn đề, việc hình thành các khu công nghiệp dệt may chuyên sâu, có hạ tầng xử lý môi trường đạt chuẩn là lối thoát duy nhất. Và với công nghệ xử lý nước thải hiện đại hiện nay, giải bài toán để các địa phương không còn e dè, lo lắng trước những dự án dệt nhuộm là hoàn toàn có cơ sở. Bên cạnh đó cũng cần sự đồng hành, quyết tâm từ doanh nghiệp (DN). Theo đó DN phải chủ động tái cấu trúc, đầu tư công nghệ tự động hóa, chuyển đổi xanh, đa dạng hóa sản phẩm; hiệp hội cần tăng cường kết nối, tham vấn chính sách; địa phương phải nhìn dệt nhuộm không chỉ qua lăng kính rủi ro môi trường mà trong tổng thể chuỗi giá trị.

Chia sẻ dưới góc độ DN, đại diện Cát Tường Group, bà Nguyễn Thị Quỳnh Trang cho hay, để ngành dệt may duy trì tốc độ tăng trưởng và nâng cao giá trị gia tăng, việc hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước là yêu cầu bắt buộc, đặc biệt ở những khâu còn thiếu hụt như dệt, nhuộm, hoàn tất. Theo bà Quỳnh Trang, phát triển các phân khúc này không chỉ nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa, mà còn là điều kiện tiên quyết để đáp ứng các quy tắc xuất xứ ngày càng khắt khe trong các hiệp định thương mại tự do. Không có năng lực nhuộm đạt chuẩn, DN sẽ khó thâm nhập bền vững vào những thị trường cao cấp.

Nam Anh