Tại sao Pakistan nỗ lực trở thành trung gian hòa giải trong xung đột Trung Đông?

Tòa nhà bị phá hủy sau cuộc không kích của lực lượng phối hợp Mỹ và Israel xuống Tehran, Iran ngày 23/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Nikkei Asia ngày 24/3, Pakistan đang nổi lên như một kênh trung gian tiềm năng giữa Mỹ và Iran, khi tận dụng được quan hệ tương đối cân bằng với cả hai bên trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông. Diễn biến này xuất hiện sau khi Tổng thống Donald Trump quyết định hoãn kế hoạch tấn công các cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày, tạo ra khoảng trống ngoại giao để các bên tìm kiếm đối thoại.

Giới chức Pakistan cho biết Islamabad đang tham gia các nỗ lực ngoại giao hậu trường cùng Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập nhằm hạ nhiệt xung đột. Thủ tướng Shehbaz Sharif cũng tuyên bố Pakistan sẵn sàng đóng vai trò chủ nhà cho các cuộc đàm phán, cho thấy tham vọng nâng cao vị thế ngoại giao của nước này.

Một trong những động lực chính khiến Pakistan chủ động can dự là lo ngại xung đột kéo dài có thể lan rộng và tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia. Thỏa thuận quốc phòng ký với Saudi Arabia hồi tháng 9/2025 quy định rằng một cuộc tấn công nhằm vào một bên sẽ được xem là nhằm vào cả hai, làm gia tăng nguy cơ Pakistan bị cuốn vào nếu tình hình leo thang. Ngoài ra, tỉnh Balochistan, khu vực giáp biên giới Iran vốn bất ổn, cũng khiến Islamabad đặc biệt nhạy cảm với các biến động khu vực.

Trong bối cảnh đó, Pakistan coi việc thúc đẩy đối thoại sớm là cách để giảm thiểu rủi ro lan rộng xung đột sang các khu vực dễ tổn thương trong nước.

Về năng lực trung gian, Pakistan có tiền lệ đóng vai trò cầu nối trong các tiến trình ngoại giao lớn. Nước này từng hỗ trợ các cuộc đàm phán tại Doha giữa Mỹ và Taliban giai đoạn 2018 - 2020, dẫn tới việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan năm 2021. Trước đó, Pakistan cũng góp phần kết nối Mỹ và Trung Quốc trong thập niên 1970.

Các chuyên gia nhận định vị thế hiện tại của Pakistan cho phép nước này đóng vai trò hiệu quả hơn. Islamabad duy trì quan hệ làm việc với Washington, trong khi vẫn giữ được lòng tin nhất định từ Tehran. Quan hệ cá nhân giữa lãnh đạo quân đội Pakistan và các quan chức Mỹ cũng được cho là một yếu tố thuận lợi trong các kênh trao đổi không chính thức.

Ngoài ra, yếu tố địa chiến lược và sức mạnh quân sự giúp Pakistan giữ vai trò cân bằng giữa các cường quốc, từ Mỹ đến Trung Quốc, qua đó củng cố khả năng làm cầu nối trong các xung đột khu vực.

Nếu thành công trong vai trò trung gian, Pakistan có thể thu được cả lợi ích ngoại giao lẫn kinh tế. Việc góp phần hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Iran sẽ giúp Islamabad nâng cao vị thế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng với Ấn Độ. Đồng thời, khả năng cải thiện quan hệ với Iran có thể mở ra cơ hội thương mại và kết nối kinh tế, vốn bị hạn chế lâu nay do các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Bên cạnh đó, Pakistan phụ thuộc lớn vào nguồn dầu nhập khẩu qua Eo biển Hormuz, nên bất kỳ gián đoạn nào tại tuyến hàng hải này đều tác động trực tiếp đến nền kinh tế. Điều này càng thúc đẩy Islamabad tìm cách ổn định khu vực.

Tuy nhiên, nỗ lực trung gian của Pakistan cũng đối mặt với những nghi ngại, khi chính nước này vẫn chưa đạt được ổn định trong quan hệ với Afghanistan. Các vụ đụng độ xuyên biên giới và tấn công bằng máy bay không người lái gần đây cho thấy môi trường an ninh khu vực vẫn rất phức tạp.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng hai tình huống có bản chất khác nhau. Trong khi Pakistan chịu ảnh hưởng trực tiếp từ bất ổn tại Afghanistan, thì xung đột Mỹ - Iran mang tính địa chính trị rộng hơn, với các bên đều có cấu trúc ngoại giao rõ ràng và kênh đối thoại khả thi hơn.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc