Sửa Luật Xuất bản: Tháo gỡ bất cập, bổ sung khung pháp lý cho xuất bản số và mô hình mới

Ngày 16-6, Ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức tọa đàm tham vấn về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, nhằm lấy ý kiến góp ý từ thực tiễn, phục vụ hoàn thiện dự thảo luật.

Sớm sửa Luật Xuất bản, tháo gỡ “điểm nghẽn” trước làn sóng số hóa

Tại đây, ông Đặng Xuân Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, hiện Ban đang tổ chức lấy ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì soạn thảo, nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động xuất bản phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.

Ông Đặng Xuân Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Ảnh: THÀNH LUÂN

Theo ông, sau 14 năm triển khai, Luật Xuất bản năm 2012 đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp sự vận động nhanh của đời sống kinh tế - xã hội. Sự phát triển mạnh mẽ của internet, thiết bị di động, cùng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), thương mại điện tử và xuất bản số đã làm gia tăng khoảng cách giữa quy định pháp luật với thực tiễn.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong hoạt động xuất bản. Ông Đặng Xuân Phương đề nghị nghiên cứu mô hình tập đoàn truyền thông - xuất bản phù hợp, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách của Nhà nước để hỗ trợ lĩnh vực xuất bản, in và phát hành.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển xuất bản điện tử, nhất là các loại hình sách nói (audiobook), nền tảng phát hành trung gian và chuyển đổi số trong toàn ngành. Đồng thời, chú trọng đơn giản hóa thủ tục hành chính, phát triển văn hóa đọc và tăng cường hội nhập quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết, từ thực tiễn hoạt động, thành phố kiến nghị dự thảo Luật Xuất bản cần tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn”, hoàn thiện hành lang pháp lý dài hạn cho ngành.

Trong đó, cần làm rõ các khái niệm về sách điện tử, nền tảng nội dung số, quy trình xuất bản trên môi trường mạng; đồng thời bổ sung công cụ quản lý trực tiếp ở các khâu sáng tạo, biên tập, dịch thuật.

Bên cạnh đó, cần mở rộng cơ chế để thu hút khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các hoạt động phát hành, truyền thông, dịch thuật và bản quyền; phát huy vai trò của truyền thông trong thúc đẩy thị trường sách. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung các chính sách về thuế, đất đai, hỗ trợ doanh nghiệp hiện đại hóa thiết bị, cũng như cơ chế đặc thù nhằm đẩy mạnh xuất khẩu xuất bản phẩm ra thị trường quốc tế.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi cũng cho biết, TP.HCM đang cụ thể hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và các nghị quyết của Chính phủ về phát triển văn hóa, trong đó xác định xây dựng thói quen, kỹ năng đọc và bảo đảm quyền tiếp cận tri thức của người dân là nhiệm vụ trọng tâm.

Thành phố tập trung phát triển các mô hình thư viện mở, không gian đọc linh hoạt, đồng thời mở rộng văn hóa đọc đến khu chung cư, nhà trọ công nhân, bệnh viện, trường học, bên cạnh “không gian lõi” là các đường sách hiện hữu.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM. Ảnh: THÀNH LUÂN

Theo ông Hồi, với vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa lớn, TP.HCM hiện chiếm khoảng 2/3 thị phần xuất bản, in và phát hành của cả nước, được xem là một trong những cái nôi của ngành xuất bản hiện đại Việt Nam.

Cắt giảm thủ tục, hoàn thiện pháp lý cho môi trường số

Tại tọa đàm, ông Đinh Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã trình bày những nội dung lớn, cốt lõi của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Theo đó, dự thảo luật lần này tập trung sửa đổi 16 điều theo hướng cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền minh bạch, đồng thời rà soát, điều chỉnh một số thuật ngữ nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn quản lý tại địa phương.

Đáng chú ý, dự án luật cũng chú trọng thể chế hóa các hoạt động xuất bản, phát hành trên nền tảng số và bổ sung quy định đối với các mô hình kinh doanh mới trong chuỗi giá trị xuất bản.

Đánh giá từ cơ quan soạn thảo cho thấy, sau hơn một thập kỷ triển khai, Luật Xuất bản năm 2012 đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn. Các bất cập chủ yếu tập trung vào ba nhóm vấn đề.

Trước hết, một số quy định về quản lý nhà nước và chính sách còn lạc hậu, chưa bao quát đầy đủ các hoạt động phát sinh, như cơ chế cơ quan chủ quản, liên kết xuất bản, quản lý các cơ sở trung gian phát hành, cũng như các quy định về phòng, chống in lậu và xâm phạm bản quyền.

Bên cạnh đó, hệ thống thủ tục hành chính cùng cơ chế phân cấp, phân quyền hiện hành không còn phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, cũng như yêu cầu cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số.

Ngoài ra, luật hiện hành chưa kịp thời điều chỉnh các vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn, đặc biệt là hoạt động xuất bản, phát hành trên môi trường số, sự phát triển của các nền tảng phân phối nội dung và mô hình tổ hợp xuất bản - truyền thông.

HẢI NHI