Sửa Luật Thủ đô: Phân cấp, phân quyền toàn diện cho thành phố Hà Nội

Trao 180 thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô

Cụ thể, dự thảo giao 180 thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô, trong đó HĐND nhận 113 thẩm quyền, UBND nhận 58 thẩm quyền và Chủ tịch UBND nhận 9 thẩm quyền. Trong đó, có 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tờ trình.

Cụ thể như, dự thảo bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Điều 8) của chính quyền TP. Hà Nội; quy định về thí điểm cơ chế, chính sách (Điều 9) nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới; bổ sung quy định về công dân ưu tú Thủ đô và giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quy định về điều kiện, thủ tục tặng, thu hồi danh hiệu này.

Dự thảo Luật bổ sung quy định loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, cán bộ, công chức tham gia xây dựng và thi hành cơ chế đặc thù, nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, đúng thẩm quyền và không vụ lợi nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội.

Về kinh tế, dự thảo quy định việc thành lập các khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do tại Thủ đô do UBND Thành phố thành lập sau khi được HĐND Thành phố phê duyệt. Để thu hút đầu tư, dự thảo đưa ra nhiều chính sách ưu đãi như: áp dụng mức thuế suất 5% thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo đối với các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, môi trường, y tế và giáo dục.

Về tài chính, ngân sách thành phố được hưởng toàn bộ số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia và các khoản thu ngân sách trung ương hưởng 100% trên địa bàn. Thành phố cũng được giữ lại toàn bộ khoản thu từ giao dịch tín chỉ các-bon và tiền xử phạt vi phạm hành chính. HĐND Thành phố được quyền sử dụng ngân sách địa phương để thực hiện các công trình, dự án ngoài địa bàn hoặc hỗ trợ các địa phương khác.

Để thúc đẩy liên kết vùng, dự thảo quy định việc thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô, hoạt động theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Nguồn vốn của quỹ được hình thành từ ngân sách trung ương, ngân sách các địa phương trong vùng và các nguồn hợp pháp khác để đầu tư vào các dự án giao thông, xử lý ô nhiễm và kiểm soát bệnh tật cấp vùng.

Bên cạnh đó, HĐND Thành phố được quy định tiêu chí, điều kiện để xác lập các "vùng phát thải thấp", nhằm hạn chế phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường.

Tán thành trao quyền cho Thủ đô thiết kế chính sách

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô, thống nhất nguyên tắc chuyển từ việc Thủ đô chỉ "thực thi chính sách" sang vai trò "thiết kế chính sách" ở tầm cao hơn. Cụ thể là trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên (tại Điều 8 và Điều 9) để tạo sự linh hoạt trong quản trị đô thị và thử nghiệm chính sách mới.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo thẩm tra.

Cơ quan thẩm tra cũng thống nhất bổ sung các quy định về thu hút và trọng dụng nhân tài; công dân ưu tú của Thủ đô; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát các mô hình mới; phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do; cơ chế xử lý vi phạm đặc thù và miễn trách nhiệm pháp lý trong một số trường hợp thực hiện thí điểm nhưng phát sinh thiệt hại ngoài ý muốn khi đã tuân thủ đúng quy trình.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ hoặc điều chỉnh một số vấn đề để bảo đảm tính kỷ cương và thống nhất của hệ thống pháp luật. Theo đó, không mở rộng đại trà mà chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm; đồng thời, quy định rõ nguyên tắc, quy trình và thời hạn áp dụng (thí điểm) thay vì cho phép áp dụng vô thời hạn.

Theo cơ quan thẩm tra, cần rà soát để đảm bảo yêu cầu “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ hiệu quả. Trong đó, cần phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND và UBND, giữa tập thể UBND và cá nhân chủ tịch UBND; bổ sung cơ chế báo cáo, xin ý kiến Bộ Chính trị trước khi thí điểm các chính sách khác luật, nghị quyết của Quốc hội.

Cho biết trong số các nội dung cụ thể, nguyên tắc cân đối khoản bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương (Điều 21 dự thảo) là vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau, Chủ nhiệm Hoàng Thanh Tùng nêu đề xuất bổ sung quy định việc phân quyền và các chính sách tài chính đặc thù phải gắn liền với khả năng cân đối ngân sách và năng lực thực thi thực tế của chính quyền thành phố; rà soát để đảm bảo các khoản bổ sung này phải dựa trên bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô, có trọng tâm, trọng điểm thay vì dàn trải. Cùng với đó, mọi cơ chế tài chính đặc thù phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình rõ ràng./.

Hoàng Yến