Sửa Luật Thủ đô: Đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố Hà Nội

Nhiều nội dung không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội cho riêng Thủ đô

Luật Thủ đô năm 2024 đã quy định các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Thủ đô. Tuy nhiên, chỉ trong một thời gian ngắn, có nhiều nội dung không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội cho riêng Thủ đô.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu đồng chủ trì hội nghị

Đề cập về vấn đề này, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp Lê Tuấn Phong cho rằng, sau khi Luật Thủ đô năm 2024 được ban hành, nhiều văn bản luật khác trong quá trình sửa đổi, bổ sung, thay thế đã nghiên cứu, kế thừa quy định của Luật Thủ đô để quy định áp dụng chung, thậm chí có những quy định còn thuận lợi, mạnh mẽ hơn so với Luật Thủ đô về cùng một vấn đề, dẫn đến nhiều quy định trước đây là đặc thù theo Luật Thủ đô nhưng nay đã trở thành cơ chế chung của cả nước, có những thuận lợi hơn như: Luật Đầu tư công, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Đường sắt, Nghị quyết số 188/2025/QH15, Nghị quyết số 193/2025/QH15, Luật Khoa học công nghệ, Luật Đầu tư, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý sử dụng tài sản công,…; điều này ảnh hưởng đến quá trình xây dựng các văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô của thành phố, việc rà soát, để xác định lựa chọn áp dụng văn bản.

Phó Giám đốc sở Tư pháp TP. Hà Nội Nguyễn Công Anh phát biểu

Cùng chung quan điểm này, Phó Giám đốc sở Tư pháp TP. Hà Nội Nguyễn Công Anh cho rằng, thời gian qua, hệ thống pháp luật có nhiều thay đổi quan trọng, nhiều luật, nghị quyết của Quốc hội được ban hành với tư duy mới, cách tiếp cận mới, trong đó có không ít quy định đã trực tiếp tác động, sửa đổi hoặc làm “mờ” tính đặc thù của một số cơ chế trong Luật Thủ đô năm 2024. Cùng với đó, yêu cầu tổ chức bộ máy chính quyền theo mô hình chính quyền 2 cấp, yêu cầu phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn, yêu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới, đặc biệt trong các lĩnh vực đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang đặt ra những đòi hỏi mà Luật Thủ đô hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ. Do đó, “việc sửa đổi Luật Thủ đô là yêu cầu mang tính tất yếu, khách quan và cấp bách” - ông Nguyễn Công Anh nhấn mạnh.

“Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”

Để thực hiện yêu cầu đặt Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước, Hà Nội phải được định vị và vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia. Do đó, nhiều ý kiến cho rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, nhưng đồng thời phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung.

Nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô là cần thiết, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, việc sửa đổi nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đã phát sinh, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành, kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, cũng như để có các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội giúp Thủ đô phát triển bứt phá trong thời gian tới.

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cho rằng, việc xây dựng Luật cần bám sát các chủ trương lớn, mới, mang tính cách mạng của Đảng trong thời gian gần đây, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng sắp tới và đặc biệt là Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội (thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022).

Cùng với đó, việc sửa luật đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố. Theo đó, tư duy xây dựng Luật lần này được tiếp cận theo hướng phân quyền mạnh từ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của các Bộ cho thành phố, trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo. “Nếu vẫn giữ cách tiếp cận như hiện nay thì Luật sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng lạc hậu”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại hội nghị

Tuy nhiên, Luật sửa đổi cũng cần kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô; luật hóa các quy định tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 và rà soát, luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng cho một số địa phương khác. Đồng thời, cần xử lý được vấn đề liên kết Vùng, trao quyền cho TP. Hà Nội thẩm quyền quyết định trong việc giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng chung cho vùng như: nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng…, liên kết kinh tế xã hội, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững, kiểm soát an toàn thực phẩm.

Cùng với đó, cần có cơ chế để thực hiện mô hình kinh tế mới để thúc đẩy tăng trưởng “hai con số”. Luật cần được thiết kế để Hà Nội chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số.

Nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô cần phải được tiếp cận với tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hà Nội Dương Đức Tuấn cho rằng, sửa luật nhằm tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, nhưng phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung; đồng thời, quán triệt tinh thần xuyên suốt là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”. TP. Hà Nội dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ thể chế hóa 4 nhóm chính sách lớn, tập trung vào các nội dung trọng tâm bao gồm về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô; về thẩm quyền của chính quyền Thủ đô; về quản trị, xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; về Vùng Thủ đô.

Hà Nội được định vị có vị trí đặc biệt. Do đó, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần tiếp tục khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là Trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế, có vai trò dẫn dắt, lan tỏa phát triển vùng và cả nước.

Song Hà