Hà Nội đề xuất sửa đổi Luật Thủ đô với cơ chế đặc thù, vượt trội hơn cho phát triển

Hoàn thiện thể chế phù hợp vị trí, vai trò riêng có của Hà Nội

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Dương Đức Tuấn, về cơ sở thực tiễn, việc sắp xếp lại các cơ quan, đơn vị của thành phố thời gian vừa qua và việc thực hiện sắp xếp, thay đổi mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp có tác động lớn, làm thay đổi về tổ chức bộ máy, cơ chế phân quyền, phân cấp giữa các cấp chính quyền.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc cùng các đồng chí lãnh đạo TP chủ trì hội nghị.

Luật Thủ đô năm 2024 có nhiều cơ chế, chính sách đặc thù tại thời điểm ban hành. Tuy nhiên từ đó đến nay, nhiều luật, nghị quyết của Quốc hội được ban hành với quan điểm, định hướng, tư duy mới trong công tác lập pháp; nhiều cơ chế, chính sách thuận lợi thông thoáng hơn, có những quy định tác động, sửa đổi Luật Thủ đô.

Cùng với đó, nhiều nghị quyết của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù cho các địa phương và các dự án cụ thể cũng đã được sửa đổi, bổ sung với nhiều cơ chế rất thuận lợi, vượt trội về những vấn đề mới, cần nghiên cứu, tiếp thu những nội dung hợp lý, phù hợp với tiến trình phát triển Thủ đô trong thời kỳ mới.

Luật Thủ đô năm 2024 chưa được thiết kế như một “luật khung đặc thù ổn định lâu dài”, có khả năng “neo giữ” các cơ chế vượt trội của Thủ đô trước sự thay đổi của pháp luật chung. Điều này dẫn đến việc nhiều quy định từng là đặc thù nhanh chóng bị “phổ quát hóa”, làm mờ ranh giới giữa cơ chế riêng của Thủ đô và cơ chế chung, gây khó khăn trong việc lựa chọn, áp dụng pháp luật và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xây dựng văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô của thành phố.

Các quy định trong Luật Thủ đô vẫn chịu ràng buộc bởi tư duy quản lý thống nhất theo pháp luật chung, chưa cho phép Thủ đô chủ động thí điểm, thử nghiệm các mô hình, cơ chế, chính sách mới, đặc biệt trong các lĩnh vực quản trị đô thị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Việc thiếu cơ chế thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát làm giảm khả năng phản ứng chính sách nhanh của Thủ đô trước các vấn đề mới phát sinh…

Vì vậy, việc ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) để quy định những nội dung đặc thù, vượt trội của Thủ đô có sức sống lâu dài, tạo thể chế thuận lợi, đột phá, dẫn dắt xây dựng, phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW trong bối cảnh phát triển mới của Thủ đô và đất nước là hết sức cần thiết.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Dương Đức Tuấn trình bày báo cáo về việc đề xuất sửa đổi Luật Thủ đô số 39/2024/QH15.

Trên cơ sở đánh giá toàn diện, Đảng ủy UBND TP xác định mục tiêu sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Hà Nội. Luật Thủ đô (sửa đổi) hướng tới xây dựng khuôn khổ pháp lý để Thủ đô phát huy vai trò trung tâm đầu não chính trị – hành chính quốc gia; trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo; hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc và cả nước.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật là “trao quyền mạnh hơn – phân cấp, phân quyền toàn diện hơn – trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là việc riêng của Hà Nội mà là trách nhiệm chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương trong tháo gỡ các rào cản pháp lý, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Dương Đức Tuấn cho biết, theo đề xuất, Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến gồm 5 chương, 41 điều, thể chế hóa 4 nhóm cơ chế, chính sách với 31 cơ chế cụ thể. Trọng tâm là khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô và giá trị ưu tiên áp dụng của Luật Thủ đô trong hệ thống pháp luật. Tiếp tục phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền TP trong các lĩnh vực tổ chức bộ máy, biên chế, tiền lương, chính sách thu hút và sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về thẩm quyền, dự thảo Luật tiếp tục phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Thủ đô được chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong các lĩnh vực. Cụ thể, chủ động quyết định về tổ chức, bộ máy, biên chế, tiền lương, thu nhập; chính sách phát triển, thu hút, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, giao quyền xây dựng, ban hành thể chế, chính sách: Thành phố được trình dự án luật, nghị quyết của Quốc hội; được ban hành quy định chi tiết để thi hành các luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương; được thí điểm về thể chế khác luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được được pháp luật quy định.

Thành phố cũng được chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính để phục vụ đầu tư phát triển. Trong đó, giao thẩm quyền toàn diện thành phố trong phê duyệt dự án đầu tư, phương thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, cơ chế thông thoáng, linh hoạt về giải ngân đầu tư. Quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công – tư, cơ chế mới trong khai thác tài sản công, công trình, hạ tầng công.

Quang cảnh hội nghị.

Cùng với đó, giao thành phố chủ động ban hành cơ chế quản lý, sử dụng, khai thác tài nguyên rừng, tài nguyên nước, tài nguyên khác; được chủ động quyết định cơ cấu sử dụng đất, việc chuyển đổi cơ cấu đất nông nghiệp và đất khác; biện pháp tái điều chỉnh đất đai; biện pháp bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất.

Về quản trị và phát triển, dự thảo Luật chú trọng đổi mới phương thức quản trị Thủ đô hiện đại dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Thành phố được trao quyền chủ động ban hành cơ chế, chính sách và mô hình phát triển mới trong các lĩnh vực khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo, y tế, văn hóa, an sinh xã hội; chủ động áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc tế và ban hành tiêu chuẩn riêng phù hợp với yêu cầu phát triển Thủ đô.

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong báo cáo là sự đồng bộ giữa Luật Thủ đô (sửa đổi) với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW. Các cơ chế, chính sách trong Luật được thiết kế nhằm thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu và giải pháp lớn về phát triển đô thị xanh, thông minh, đô thị theo định hướng giao thông công cộng; bảo tồn, tái thiết đô thị; phát triển hạ tầng giao thông; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của Thủ đô.

Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng hướng tới việc định hình rõ thể chế liên kết phát triển Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng Trung du, miền núi phía Bắc, với Hà Nội là hạt nhân và trung tâm điều phối. Theo đó, đề xuất thành lập Ủy ban điều phối phát triển Vùng Thủ đô và Quỹ phát triển vùng nhằm huy động, phân bổ và điều phối nguồn lực cho các chương trình, dự án liên kết vùng, xử lý các vấn đề liên vùng như hạ tầng, môi trường, an toàn thực phẩm.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Dương Đức Tuấn, về lộ trình xây dựng Luật, UBND TP đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan, thành lập Tổ soạn thảo, tổ chức nhiều cuộc họp, hội thảo và báo cáo xin ý kiến lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Theo kế hoạch, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua trong năm 2026. Dự kiến tháng 4/2026, trình Quốc hội thông qua dự án Luật và tiếp thu, chỉnh lý hồ sơ dự án Luật trong kỳ họp.

Trần Long - Hồng Thái - Ảnh: Phạm Hùng