Bốn nguyên tắc 'xương sống' để tái cấu trúc trong chu kỳ mới

Áp lực lạm phát chưa hoàn toàn rút lui, trong khi lãi suất toàn cầu bắt đầu xuất hiện dấu hiệu đảo chiều, dòng vốn quốc tế tái cấu trúc theo địa chính trị và chuỗi cung ứng, còn các nền kinh tế thì bước vào những pha chu kỳ rất khác nhau.

ThS. Ngô Thành Huấn

Với Việt Nam, bức tranh vĩ mô giai đoạn 2025 - 2026 mang tính “tích cực có điều kiện”. Tăng trưởng GDP được các tổ chức quốc tế dự báo duy trì ở mức cao so với khu vực, phản ánh sức cầu nội địa, đầu tư công và vai trò ngày càng rõ của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, tăng trưởng trong chu kỳ mới không còn bằng nới lỏng chính sách, mà được đặt trên nền tảng ổn định vĩ mô: Kiểm soát lạm phát, kỷ luật tài khóa và thận trọng tiền tệ.

Song song đó, dòng vốn FDI và vốn quốc tế đang chuyển từ logic “tìm chi phí thấp” sang “tìm năng lực phù hợp”: Công nghệ, quản trị, độ tin cậy thể chế và khả năng tham gia chuỗi giá trị sâu hơn. Điều này mở ra cơ hội lớn cho những doanh nghiệp có nền tảng vận hành tốt, nhưng cũng tạo sức ép rõ rệt lên mặt bằng cạnh tranh trong nước. Chi phí vốn biến động, yêu cầu tuân thủ cao hơn và tiến trình cải cách thể chế đang buộc doanh nghiệp Việt Nam phải dịch chuyển từ tư duy tận dụng chu kỳ sang xây dựng năng lực chịu chu kỳ.

Phân bổ vốn với mô hình 5 “bucket”

Bốn nguyên tắc “xương sống”

Với doanh nghiệp, rủi ro lớn nhất không nằm ở thị trường mà ở cách doanh nghiệp phản ứng với thị trường. Mấu chốt nằm ở chỗ doanh nghiệp có khả năng thiết kế được một khung phân bổ vốn đủ linh hoạt để vận hành trong nhiều kịch bản cùng lúc. Từ góc nhìn đó, phân bổ đầu tư năm 2026 cần tuân theo một số nguyên tắc chiến lược cốt lõi, đóng vai trò như “xương sống” cho các quyết định mở rộng, phục hồi hay tái cấu trúc doanh nghiệp trong chu kỳ mới.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần phân biệt rõ đâu là đầu tư theo chu kỳ, đâu là đầu tư để xây nền. Đơn cử như ngành bất động sản, giai đoạn 2022-2024 là phép thử rõ ràng. Nhiều chủ đầu tư buộc phải giãn tiến độ dự án do thị trường trầm lắng. Tuy nhiên, những doanh nghiệp vẫn duy trì đầu tư vào pháp lý dự án, hệ thống bán hàng, dữ liệu khách hàng và năng lực quản trị lại là nhóm có khả năng tái khởi động nhanh nhất khi thanh khoản thị trường cải thiện. Thực tế cho thấy, “đóng băng triển khai” không đồng nghĩa với “đóng băng đầu tư”.

Thứ hai, thanh khoản tạo ra lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn điều chỉnh. Ở lĩnh vực sản xuất, đặc biệt là các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu, những đơn vị giữ được dòng tiền và hạn mức tín dụng tốt đã chủ động hơn trong việc đàm phán giá nguyên vật liệu, thậm chí mua lại nhà máy, dây chuyền của đối thủ gặp khó khăn. Trong nhiều trường hợp, lợi thế không nằm ở công nghệ vượt trội, mà ở khả năng “chịu đựng lâu hơn” và hành động đúng lúc.

Thứ ba, chi phí vốn có thể quyết định kết quả cuối cùng của chiến lược mở rộng. Ngành dịch vụ tài chính và bảo hiểm những năm gần đây cho thấy sự khác biệt rõ nét giữa các doanh nghiệp chủ động tái cấu trúc nguồn vốn và những doanh nghiệp bị động chạy theo tăng trưởng. Những tổ chức sớm cân đối kỳ hạn vốn, kiểm soát rủi ro lãi suất và tỷ giá thường duy trì được biên lợi nhuận ổn định, ngay cả khi thị trường tài chính biến động mạnh.

Cuối cùng, phân bổ vốn hiệu quả là bài toán cân bằng thời gian. Doanh nghiệp cần những khoản đầu tư tạo dòng tiền trong ngắn hạn để duy trì sức khỏe tài chính, nhưng đồng thời phải dành nguồn lực cho các năng lực cốt lõi của 5-10 năm tới. Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp phục hồi nhanh sau các cú sốc kinh tế vừa qua đều có điểm chung là không đánh đổi toàn bộ tương lai cho lợi nhuận ngắn hạn, và cũng không trì hoãn các khoản đầu tư chiến lược chỉ vì thị trường đang khó khăn.

Phân bổ vốn với mô hình 5 “bucket”

Tuy nhiên, quan điểm chiến lược chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành cấu trúc phân bổ vốn cụ thể. Có thể tiếp cận phân bổ đầu tư năm 2026 theo một mô hình đơn giản: Chia nguồn lực thành các “bucket” (chia vốn vào các xô) với mục tiêu, thời hạn và vai trò khác nhau trong chiến lược tổng thể.

(1) Dự trữ thanh khoản và quản lý rủi ro (Phân bổ 10-20% vốn đầu tư khả dụng)

Mục tiêu: Đảm bảo hoạt động liên tục, tận dụng cơ hội mua lại tài sản khi thị trường chỉnh. Duy trì cho 6-12 tháng chi phí hoạt động cho doanh nghiệp chu kỳ; 3-6 tháng cho doanh nghiệp dịch vụ.

(2) Bảo toàn - cải thiện hiệu suất hoạt động hiện tại (Phân bổ 20-35%)

Mục tiêu: Tăng năng suất, giảm chi phí đơn vị, tối ưu chuỗi cung ứng. Hạng mục: Tự động hóa sản xuất, tối ưu kho, chuyển đổi ERP, cải tiến logistics. ROI thường trung bình - thời gian hoàn vốn 12-36 tháng. Đây là “đầu tư phòng thủ” có tác dụng tăng biên lợi nhuận khi chu kỳ đi xuống.

(3) Tăng trưởng có chọn lọc (Phân bổ 25-40%)

Mục tiêu: Mở rộng thị trường/khối sản phẩm có lợi thế cạnh tranh bền vững. Hạng mục: Mở rộng kênh bán, thị trường xuất khẩu. Ưu tiên các dự án có phân tích thị trường rõ ràng; độ co giãn doanh thu dương; và khả năng đạt điểm hòa vốn trong vòng 24 tháng.

(4) Chuyển đổi số và tài sản vô hình (Phân bổ 10-20%)

Mục tiêu: Nâng cấp mô hình kinh doanh data, CRM, AI cho bán hàng và quản lý rủi ro. Chi tiêu vào con người, nền tảng và bảo mật. Đây là khoản đầu tư cấu trúc, giảm chi phí khách hàng trên dài hạn và gia tăng giá trị doanh nghiệp trước các vòng gọi vốn hoặc M&A.

(5) Cơ hội chiến lược và M&A (Phân bổ 5-15%)

Mục tiêu: Mua tài sản, startup, thương hiệu, hoặc mở rộng theo chuỗi giá trị khi định giá hấp dẫn. Giữ “dry powder” (tiền mặt dự trữ hoặc vốn chưa giải ngân) để tận dụng dòng vốn toàn cầu tái cấu trúc - điều thường tạo ra cơ hội cho nhà đầu tư chủ động.

Bước vào chu kỳ lệch nhịp, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp không còn nằm ở dự báo vĩ mô chính xác đến đâu, mà ở kỷ luật phân bổ vốn và khả năng thực thi nhất quán. Mô hình 5 “bucket” không phải là công thức cứng, mà là một khung tư duy giúp ban lãnh đạo nhìn rõ vai trò của từng đồng vốn trong chiến lược tổng thể.

(*) Thành viên Hội đồng chuyên gia
Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, Chủ tịch HĐQT FIDT

ThS. Ngô Thành Huấn (*)