Sóng Lạch Trường

Cuộc chiến đấu trên biển của Hải quân Việt Nam. Ảnh tư liệu

Năm 1964, để tạo cớ mở rộng cuộc chiến ra miền Bắc, Mỹ dựng lên cái gọi là “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ”, tạo chứng cứ giả nhằm vu khống hải quân ta tấn công chúng ở hải phận quốc tế, rồi sau đó tiến hành “trả đũa” bằng cuộc tiến công chiến lược gọi là “Mũi Tên Xuyên” đã được chúng lên kế hoạch. Cuộc chiến đấu mở màn với giặc Mỹ ở miền Bắc diễn ra tại vùng cửa biển Lạch Trường, Thanh Hóa. Lần đầu tiên, lực lượng hải quân non trẻ của Việt Nam đọ sức với các phương tiện chiến tranh tối tân, hiện đại của giặc Mỹ, và đã làm nên chiến thắng trận đầu vang dội.

Để có tư liệu về sự kiện này, chúng tôi đã nghiên cứu những cuốn sách, phim tài liệu về lịch sử Hải quân Nhân dân Việt Nam, đồng thời tìm gặp những nhân chứng trực tiếp chiến đấu trong trận đánh đầu tiên với hải quân Mỹ trên vùng biển Lạch Trường. Đó là những cựu chiến binh (CCB) thuộc Biên đội tàu tuần tiễu của Khu tuần phòng 1 cùng 3 tàu phóng lôi của phân đội 3 - Tiểu đoàn 135 Hải quân Nhân dân Việt Nam.

CCB Nguyễn Xuân Bột (bên phải) kể về cuộc chiến đấu ở Lạch Trường ngày 2 và 5/8/1964.

Việc tìm lại các CCB trực tiếp chiến đấu không hề dễ dàng, chúng tôi phải mất rất nhiều thời gian, vì có người đã khuất, những người còn sống thì ở nhiều địa phương khác nhau. Nhưng rất may, với đầu mối là Ban liên lạc CCB Hải quân ở các địa phương, chúng tôi đã tìm được một số CCB có mặt trong trận huyết chiến ở cửa biển Lạch Trường ngày ấy.

CCB Nguyễn Xuân Bột, nguyên Phân đội trưởng Phân đội 3 kiêm thuyền trưởng tàu 333 - là người đã trực tiếp chỉ huy cuộc chiến đấu quyết liệt để chống trả hành động ngang ngược của kẻ thù tại Lạch Trường. Ông cho biết: Sau những hành động khiêu khích nhằm dò la mạng lưới bố phòng quân sự ven biển của ta cuối tháng 7/1964, đến ngày 2/8/1964, Mỹ cho tàu khu trục Ma-đốc xâm nhập vào khu vực Hòn Mê - Lạch Trường của Thanh Hóa. Ông đã chỉ huy tàu 333 vừa bắn pháo quét lên mặt boong tàu Ma - đốc, vừa cơ động rút ngắn khoảng cách để phóng ngư lôi.

CCB Đinh Xuân Tòng lúc ấy là Quân sỹ trưởng tàu 339, Phân đội 3 của Tiểu đoàn 125. Đêm mùng 1 rạng sáng 2/8, tàu của ông hành quân vào Thanh Hóa, ra Hòn Mê đợi chỉ đạo. Khi có lệnh, tàu ta xuất kích đuổi tàu địch. Chúng phát hiện 3 tàu của ta đang tiếp cận thì vội tăng tốc. Ta vừa đánh vừa né, nhưng thái độ hết sức kiên quyết, cuối cùng đã đuổi được chúng ra khỏi hải phận. Sau khi đuổi được tàu địch thì tàu của ông Tòng bị hỏng máy.

Tàu Ma-đốc là tuần dương hạm hiện đại bậc nhất của Mỹ, được trang bị vũ khí tối tân vừa bắn đối không vừa bắn đối hải. Trong khi đó, lực lượng hải quân của ta vẫn còn non trẻ, mới chỉ có 3 năm tuổi quân. Với lực lượng nhỏ bé, chiến đấu độc lập giữa ban ngày, trong cuộc chiến đấu không cân sức ấy, Phân đội 3 đã bắn rơi một máy bay địch, bắn bị thương 1 chiếc khác và phóng lôi trúng tàu Ma - đốc, buộc chiến hạm này phải tháo chạy ra ngoài khơi.

Ngay sau hành động ngang ngược ở Lạch Trường, đêm mùng 4/8/1964, Mỹ đã cho tàu Tooc-nơ-gioi và tàu Ma-đốc hành trình ở gần hải phận của ta, tự bắn pháo rồi lu loa lên rằng: “Một cuộc tấn công cố ý thứ 2 trong đêm tối của các tàu tuần tra Bắc Việt Nam đã đánh vào tàu Ma-đốc và Tooc-nơ-gioi khi hai khu trục này đang thực hiện tuần tra thường lệ ở Vịnh Bắc Bộ trong hải phận quốc tế”.

“Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” chính là cái cớ để Mỹ chính thức mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc Việt Nam. Ngày 5/8/1964, Tổng thống Mỹ Giôn-xơn trực tiếp ra lệnh cho 2 biên đội tàu sân bay, huy động gần 100 lượt máy bay đánh phá vào các mục tiêu kinh tế và các căn cứ của hải quân ta dọc bờ biển miền Bắc.

Khẩu súng của pháo thủ Đặng Đình Lống dùng trước khi hi sinh tại Bảo tàng Hải quân.

Tại vùng biển Lạch Trường, hai tàu phóng lôi 333, 336 cùng các tàu tuần tiễu T130, T132, T146 đã chiến đấu quyết liệt. Pháo thủ Đặng Đình Lống của Tàu 146 bị thương vào cả hai chân, đã dùng thắt lưng cột chặt thân mình vào giá súng, tiếp tục bắn cho đến lúc hi sinh. Khẩu súng 14 ly 5 và chiếc thắt lưng của liệt sĩ Đặng Đình Lống hiện vẫn được trưng bày tại Bảo tàng Hải quân ở Hải Phòng.

CCB Lê Văn Tiếu (người đứng giữa), nguyên Thuyền trưởng Tàu 187, Phân đội 7, người cắt cánh tay bị thương để tiếp tục chiến đấu. Ảnh tư liệu

Chúng tôi đã tìm gặp CCB Lê Văn Tiếu, nguyên Thuyền trưởng của Tàu 187, Phân đội 7 - người có mặt tại khu vực Hòn Mát trong trận chiến 5/8. Khi bị thương vào cánh tay trái, ông đã nhờ anh em cắt bỏ cánh tay beng leng trên cơ thể, ga rô cầm máu rồi tiếp tục chỉ huy chiến đấu cho đến lúc ngất đi.

Những CCB làm nên Chiến thắng Lạch Trường, khi chúng tôi gặp gỡ đều đã tuổi cao sức yếu, đến nay có người đã về cùng tiên tổ. Thế nhưng ký ức của các nhân chứng ấy đã được chúng tôi ghi lại, chuyển tải qua những trang báo, thước phim tài liệu, để các thế hệ mai sau biết rõ hơn về một phần lịch sử của quê hương đất nước, của Quân đội Nhân dân Việt Nam anh hùng.

Trong trận chiến đấu ngày 5/8/1964, quân dân toàn miền Bắc bắn rơi 8 máy bay Mỹ, bắn bị thương nhiều chiếc khác, bắt sống 1 giặc lái. Riêng tại Thanh Hóa, trong hai ngày 2 và 5/8, đã có 2 máy bay cùng giặc lái bỏ xác ở Lạch Trường, 3 chiếc khác bị thương. Ngày 5/8/1964 trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam và quân và dân miền Bắc. Tại Thanh Hóa, đây là ngày kỷ niệm Chiến thắng Lạch Trường.

Bia di tích Chiến thắng Lạch Trường ở xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa.

Giờ đây, nơi cửa biển Lạch Trường đã mọc lên một Đài tưởng niệm để ghi dấu mốc son chiến thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam. Giữa biển trời quê hương, những con tàu vẫn hàng ngày ra khơi vào lộng. Những người sinh ra trong thời bình chỉ có thể biết đến chiến tranh qua sách vở và những lời kể của ông bà, cha mẹ. Nhưng chắc chắn rằng, thế hệ hôm nay và mai sau sẽ luôn ghi nhớ công ơn của lớp cha anh, những con người đã góp phần tô thắm trang sử vàng của quê hương, đất nước nơi cửa biển này.

Mai Hương