'Sợ trách nhiệm' - lực cản tinh thần hành động và động lực phát triển Bài cuối: '7 dám' - bản lĩnh công bộc trong kỷ nguyên mới

Bài học về tinh thần bản lĩnh, trách nhiệm của cán bộ

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thành công hay thất bại của mọi nhiệm vụ đều gắn liền với chất lượng đội ngũ cán bộ và tinh thần trách nhiệm của những người được giao trọng trách trước Đảng, trước Nhân dân. Sinh thời, Người luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác cán bộ và khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” (1).

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt phê phán những biểu hiện quan liêu, thụ động, né tránh công việc, chỉ lo giữ mình mà không dám quyết đoán trước những vấn đề thực tiễn đặt ra. Không chỉ yêu cầu cán bộ phải có phẩm chất đạo đức tốt mà còn đặc biệt nhấn mạnh tinh thần dám chịu trách nhiệm, phải “có gan phụ trách”, “có gan làm việc” (2).

Người lên án mạnh mẽ “Bệnh lười biếng - Tự cho mình là cái gì cũng giỏi, việc gì cũng biết. Làm biếng học hỏi, làm biếng suy nghĩ. Việc dễ thì tranh lấy cho mình. Việc khó thì đùn cho người khác. Gặp việc nguy hiểm thì tìm cách để trốn tránh (3).

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trách nhiệm không phải khái niệm trừu tượng mà được thể hiện bằng hành động cụ thể. Người yêu cầu cán bộ phải đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết, trước hết; “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh” (4).

Nhìn lại thực tiễn, có thể thấy không ít hạn chế trong quản lý, điều hành thời gian qua không xuất phát từ việc thiếu chủ trương hay thiếu nguồn lực mà bắt nguồn từ sự chậm trễ trong tổ chức thực hiện. Điều đó càng cho thấy giá trị thời sự của tư tưởng Hồ Chí Minh về tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh hành động của người cán bộ.

Thước đo bản lĩnh công bộc thời đại mới

Từ những chỉ dẫn mang tính nền tảng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tinh thần “có gan phụ trách”, Đảng ta tiếp tục phát triển thành những yêu cầu cụ thể đối với đội ngũ cán bộ trong giai đoạn phát triển mới.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ra mắt Đại hội. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Văn kiện Đại hội XIV xác định rõ yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung” (5). Hệ giá trị “7 dám” không chỉ là yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ mà còn là tiêu chí phản ánh năng lực lãnh đạo, quản lý trong bối cảnh mới.

Trong điều kiện phát triển hiện nay, “7 dám” không đơn thuần là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm cá nhân. Đó còn là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách thể chế và hội nhập quốc tế. Một nền hành chính hiện đại không thể vận hành hiệu quả nếu đội ngũ cán bộ luôn lựa chọn giải pháp an toàn thay vì giải pháp hiệu quả; không thể tạo ra những đột phá phát triển nếu mọi quyết định đều bị chi phối bởi tâm lý e ngại trách nhiệm.

Tuy nhiên, “7 dám” cũng không đồng nghĩa với chủ quan, nóng vội hay làm trái quy định. Bản lĩnh của cán bộ không nằm ở việc bất chấp rủi ro mà ở khả năng cân nhắc, đánh giá, lựa chọn phương án tối ưu trong khuôn khổ pháp luật và vì lợi ích chung. Dám nghĩ, dám làm phải đi liền với dám chịu trách nhiệm; đổi mới sáng tạo phải gắn với kỷ luật, kỷ cương và sự minh bạch trong thực thi công vụ. Nếu “7 dám” là hệ giá trị định hình bản lĩnh cán bộ thì thực tiễn phát triển đất nước chính là môi trường kiểm chứng giá trị của những phẩm chất ấy.

Cần những người dám hành động

Lịch sử phát triển của các quốc gia cho thấy, mọi bước ngoặt quan trọng đều gắn với những con người dám hành động, dám chịu trách nhiệm và dám mở đường cho cái mới. Chủ trương đúng là điều kiện cần, nhưng chủ trương chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong đời sống.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương lớn thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ.

Điều đáng lo ngại không phải là thiếu cán bộ có năng lực, mà là ở một số nơi, năng lực ấy chưa được chuyển hóa thành hành động. Khi tâm lý an toàn lấn át tinh thần cống hiến, cán bộ dễ trở thành người thực hiện quy trình hơn là giải quyết vấn đề. Công việc vẫn được xử lý theo đúng thủ tục nhưng thiếu tính chủ động, thiếu quyết đoán và thiếu tinh thần dấn thân vì lợi ích chung.

Khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với đội ngũ cán bộ các cấp. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gay gắt, cơ hội phát triển không chờ đợi những bộ máy vận hành chậm chạp. Mỗi quyết định đúng lúc có thể mở ra cơ hội phát triển mới; ngược lại, mỗi sự chậm trễ đều có thể làm mất đi những lợi thế quý giá.

Bởi vậy, điều đất nước cần không chỉ là những người thực hiện đúng quy định mà còn là những người biết biến chủ trương thành hành động, biến mục tiêu thành kết quả, biến khát vọng phát triển thành những giá trị cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội.

Đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và sự bùng nổ của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng. Những biến đổi nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ, công chức, không chỉ về trình độ chuyên môn mà còn về tư duy đổi mới, năng lực thích ứng và khả năng xử lý những vấn đề chưa từng có tiền lệ.

Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo luôn gắn liền với những yếu tố bất định và rủi ro nhất định. Không phải mọi sáng kiến đều mang lại kết quả như kỳ vọng ngay từ đầu, cũng không phải mọi quyết định đổi mới đều có thể dự liệu đầy đủ mọi tình huống phát sinh trong thực tiễn. Chính vì vậy, nếu bộ máy chỉ vận hành theo tư duy an toàn tuyệt đối, né tránh mọi rủi ro thì rất khó tạo ra những bước đột phá cần thiết cho sự phát triển. Một môi trường đổi mới thực sự không thể hình thành nếu những người tiên phong luôn phải đối mặt với tâm lý bất an và nỗi lo bị quy kết trách nhiệm trước những rủi ro khách quan.

Song, đổi mới sáng tạo không đồng nghĩa với hành động tùy tiện hay vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật. Bản chất của đổi mới là chủ động tìm kiếm những giải pháp mới, những cách làm hiệu quả hơn để giải quyết các vấn đề của thực tiễn trên cơ sở tuân thủ pháp luật và hướng tới lợi ích chung. Giá trị của sự đổi mới không nằm ở việc phá vỡ các nguyên tắc quản lý mà ở khả năng tạo ra những phương thức quản trị hiệu quả hơn, phù hợp hơn với yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn.

Người đứng đầu và môi trường khuyến khích cống hiến

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương về trọng tâm công tác xây dựng Đảng, công tác tổ chức, cán bộ, nhấn mạnh nội dung: “Công tác xây dựng Đảng, công tác tổ chức, cán bộ trong giai đoạn mới có ý nghĩa quyết định đối với sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và năng lực của bộ máy hệ thống chính trị; không chỉ đáp ứng yêu cầu trong sạch, vững mạnh mà phải nhấn mạnh tới yếu tố đủ bản lĩnh, trí tuệ, uy tín và năng lực để lãnh đạo đất nước phát triển nhanh, bền vững” (6).

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương và các cơ quan liên quan về trọng tâm công tác tổ chức xây dựng Đảng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Bản lĩnh của mỗi cán bộ là yếu tố quan trọng, nhưng để tinh thần đổi mới và trách nhiệm trở thành giá trị phổ biến trong toàn hệ thống, cần có một môi trường tổ chức thực sự khuyến khích sáng tạo, đề cao trách nhiệm và bảo vệ những người dám hành động vì lợi ích chung.

Trong môi trường đó, vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định. Một tập thể khó có thể năng động nếu người lãnh đạo luôn lựa chọn sự an toàn; ngược lại, một người đứng đầu có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm sẽ tạo ra động lực lan tỏa đến toàn bộ đội ngũ. Khi người lãnh đạo sẵn sàng đối mặt với khó khăn, chủ động giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm về quyết định của mình, cấp dưới cũng có thêm niềm tin để mạnh dạn đề xuất sáng kiến, chủ động xử lý công việc và phát huy năng lực sáng tạo.

Thực tiễn cho thấy, những địa phương, cơ quan, đơn vị đạt nhiều kết quả nổi bật trong cải cách hành chính, thu hút đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội thường gắn liền với những tập thể lãnh đạo đoàn kết, quyết đoán và dám chịu trách nhiệm. Thành công ấy không chỉ bắt nguồn từ cơ chế, chính sách hay nguồn lực phát triển, mà còn từ tinh thần hành động, từ ý chí dám làm và khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ trong bộ máy.

Xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: “Cán bộ phải kiên định, sáng suốt về đường lối, mạnh về thực thi, sắc bén trong dự báo, tiên phong về khoa học, công nghệ, chủ động trong kiến tạo phát triển, gần dân, sát dân và vì dân; khắc phục tình trạng trì trệ, bảo thủ, yếu kém, quan liêu; phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống” (7).

Mệnh lệnh hành động đó chỉ có thể được hiện thực hóa khi tinh thần“7 dám” trở thành giá trị hành động phổ biến, khi mỗi cán bộ coi trách nhiệm là danh dự, cống hiến là lẽ sống và hành động vì lợi ích chung là thước đo phẩm chất công vụ, bộ máy sẽ có thêm sức mạnh để vượt qua tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, tạo nên những đột phá mới trong phát triển.

Trước những cơ hội và thách thức mang tính bước ngoặt, bộ máy hành chính công không thể vận hành bằng tư duy lối mòn hay tâm lý cầu an, thủ cựu. Khơi thông sức dân, giải phóng nguồn lực quốc gia bắt buộc phải bắt đầu từ việc tháo gỡ “rào cản nội tâm” của mỗi cán bộ, công chức, biến áp lực công vụ thành động lực dấn thân cống hiến.

Bản lĩnh của người công bộc trong kỷ nguyên mới không chỉ được đo bằng trình độ chuyên môn hay chức vụ đảm nhiệm, mà trước hết được khẳng định bằng tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân và trước sự phát triển của đất nước. Đó chính là nền tảng xây dựng một nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và cũng là động lực để dân tộc tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ và bền vững.

Chú thích

(1) Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 5, tr.309.

(2) (3) Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 5, tr.320.

(4) Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 4, tr.65.

(5) Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tập 2, tr. 388

(6) (7) Thông báo số 90-TB/VPTW, ngày 10/6/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương về trọng tâm công tác xây dựng Đảng, công tác tổ chức, cán bộ theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

ThS Nguyễn Khắc Trường, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương