Sayangva - niềm tự hào trong kho tàng di sản văn hóa Ðồng Nai

Nghi thức rước thần Lúa thường niên trong Lễ hội Sayangva của đồng bào Chơro ở Đồng Nai. Ảnh: C.T.V

Việc Lễ hội Sayangva được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Chơro ở Đồng Nai mà còn khẳng định sức sống bền bỉ, giá trị văn hóa đặc sắc của di sản. Qua đó giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, tạo sự gắn kết trong cộng đồng, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa Đồng Nai.

Niềm tự hào của người Chơro ở Ðồng Nai

Lễ hội Sayangva bắt nguồn từ tín ngưỡng nông nghiệp của đồng bào Chơro. Người xưa quan niệm rằng hạt lúa là linh hồn của sự sống, được các vị thần linh ban tặng. Khi mùa màng bội thu, bà con phải tổ chức lễ cúng để tạ ơn thần Lúa, thần Núi đã che chở, phù hộ. Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội vẫn được duy trì như một minh chứng cho tinh thần biết ơn, gắn bó với đất đai, núi rừng và với nền văn minh lúa nước của dân tộc Chơro.

Già làng Nguyễn Văn Long (ở phường Hàng Gòn) cho biết: Lễ hội Sayangva thường diễn ra vào khoảng tháng 2, tháng 3 âm lịch hàng năm, khi những gùi lúa cuối cùng đã về kho, cũng là lúc đồng bào tạ ơn thần linh và cầu mong một mùa vụ mới mưa thuận gió hòa. Nghi thức quan trọng nhất của lễ hội là rước hồn lúa từ rẫy về nhà, rồi vào kho lúa. Bên cạnh nghi lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian, biểu diễn cồng chiêng, múa; đồng thời bà con ở địa phương cùng nhau thưởng thức ẩm thực cơm lam, rượu cần…

“Được sự quan tâm của các cấp chính quyền, những năm gần đây, Lễ hội Sayangva không ngừng được nâng tầm cả về nội dung lẫn hình thức, thu hút đông bà con, học sinh, sinh viên tham gia. Nay lễ hội được Nhà nước công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bà con vui lắm. Chúng tôi sẽ tiếp tục động viên, giáo dục con cháu học cách đánh cồng chiêng, gìn giữ và phát huy giá trị lễ hội truyền thống của dân tộc” - già Long chia sẻ.

Theo già làng Hùng Văn Xứng (ở ấp Bình Hòa, xã Xuân Phú), trong Lễ hội Sayangva, tục dựng và treo cây nêu giữ vai trò rất quan trọng, như một nghi thức có tính trình báo về lễ cúng mà đồng bào quan niệm là thần Lúa, các đấng thần linh khác và tổ tiên, ông bà sẽ biết được và đến dự lễ cúng. Cây nêu thường được làm từ tre hoặc gỗ thẳng, trên ngọn trang trí cờ, tua chỉ, hoa lá cùng nhiều vật phẩm tượng trưng cho sự sung túc.

Già Hùng Văn Xứng bộc bạch: “Sayangva không chỉ là lễ cúng mà là ngày hội lớn nhất trong năm của người Chơro. Dù cuộc sống có nhiều đổi thay nhưng cứ đến mùa tổ chức lễ hội, bà con ai cũng háo hức. Già chỉ mong sau này con cháu mình dù đi đâu, làm gì cũng luôn nhớ về Sayangva, nhớ rằng người Chơro ở Đồng Nai có một lễ hội rất thiêng liêng, gắn liền với hạt lúa, với cuộc sống”.

Lan tỏa giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lễ hội Sayangva nhiều năm nay đã được các địa phương như: Phú Lý, Xuân Phú, Bảo Vinh, Hàng Gòn, Định Quán, Tân Phú, Cẩm Mỹ… tổ chức thường niên, mở rộng quy mô. Nếu trước đây việc mời khách mang tính cá nhân thì nay lễ hội có sự tham gia của đông đảo bà con trong ấp, khu phố và du khách gần xa. Không gian lễ hội thường được tổ chức tại nhà văn hóa các dân tộc với nhiều hoạt động văn nghệ, thể thao, trình diễn múa dân gian… tạo nên bầu không khí sôi động, hấp dẫn. Nhờ vậy, lễ hội không dừng lại ở ý nghĩa nông nghiệp mà còn là điểm đến giáo dục, trải nghiệm và lan tỏa giá trị di sản.

Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai Trần Quang Toại cho hay: Lễ hội Sayangva của đồng bào Chơro được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Đây là cơ sở để cộng đồng người Chơro tiếp tục gìn giữ, thực hành lễ hội, góp phần khẳng định và lan tỏa bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng đất Đồng Nai gần 330 năm hình thành và phát triển.

“Bên cạnh việc duy trì tổ chức lễ hội trong cộng đồng, Đồng Nai cần nghiên cứu xây dựng mô hình Lễ hội Sayangva “mẫu” tại các trường dân tộc nội trú. Qua đó tạo môi trường giáo dục trực quan, sinh động, giúp thế hệ trẻ hiểu sâu sắc về cội nguồn, nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình đến với bạn bè trong nước và quốc tế” - ông Trần Quang Toại nói.

Để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội Sayangva, theo Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến, trong thời gian tới, bảo tàng sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác kiểm kê, số hóa dữ liệu về lễ hội; đồng thời phối hợp với các đơn vị, địa phương xây dựng các chương trình kết nối di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Mục tiêu cốt lõi là làm sao để di sản thực sự “sống” và lan tỏa ngay trong lòng cộng đồng, trở thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc sắc, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân.

Ngày 19-4, tại Nhà văn hóa đồng bào dân tộc Chơro, phường Bảo Vinh, diễn ra Lễ công bố Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Sayangva (cúng thần Lúa) của người Chơro tỉnh Ðồng Nai. Ðây không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Chơro của tỉnh Ðồng Nai mà còn có ý nghĩa to lớn trong công cuộc bảo vệ di sản văn hóa, là cách để thế hệ hôm nay giữ gìn và trao truyền những giá trị truyền thống cho thế hệ mai sau.

My Ny