Sau Nipah, thêm hai virus nguồn gốc động vật được đưa vào diện theo dõi toàn cầu

Giới khoa học đang phát đi cảnh báo về hai tác nhân gây bệnh mới nổi có nguồn gốc từ động vật - virus cúm D và coronavirus ở chó - khi các bằng chứng nghiên cứu cho thấy chúng có tiềm năng thích nghi để lây nhiễm ở người trong tương lai. Dù đến nay chưa gây ra các đợt dịch lớn, song các chuyên gia nhận định điều kiện đang dần hình thành để hai virus này có thể lan rộng hơn nếu công tác giám sát và chuẩn bị y tế không được tăng cường.

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã ghi nhận một số trường hợp coronavirus ở chó lây sang người.

Nhận định này được nêu trong một bài tổng quan đăng trên tạp chí Emerging Infectious Diseases của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC). Nhóm tác giả, gồm các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, cho rằng việc thiếu xét nghiệm thường quy và hệ thống theo dõi đầy đủ có thể khiến các ca lây nhiễm ở người bị bỏ sót, làm tăng nguy cơ bùng phát dịch trong tương lai.

Virus cúm D: Đã ghi nhận phơi nhiễm ở người

Virus cúm D được phát hiện lần đầu vào năm 2011 và ban đầu chủ yếu liên quan đến lợn và bò. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó cho thấy virus này hiện diện ở nhiều loài gia súc và động vật hoang dã khác, bao gồm gia cầm, hươu, hươu cao cổ và chuột túi. Trong ngành chăn nuôi bò, virus cúm D được cho là một trong những tác nhân góp phần gây bệnh hô hấp ở bò, với thiệt hại kinh tế đáng kể.

Điểm đáng chú ý là các nghiên cứu huyết thanh học trên những người làm việc trực tiếp với gia súc tại bang Colorado và Florida (Mỹ) phát hiện tỷ lệ rất cao có kháng thể chống virus cúm D, lên tới 97%. Điều này cho thấy nhóm lao động này đã từng phơi nhiễm với virus. Tuy nhiên, các ca nhiễm được ghi nhận đến nay đều ở mức “cận lâm sàng”, tức chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Virus cúm D được phát hiện lần đầu vào năm 2011 và ban đầu chủ yếu liên quan đến lợn và bò.

Dù vậy, các nhà khoa học cảnh báo virus cúm D mang nhiều đặc điểm của một virus có khả năng tiến hóa nhanh. Một chủng cúm D mới được phân lập gần đây đã cho thấy dấu hiệu có thể lây truyền giữa người với người - yếu tố được xem là bước ngoặt có thể làm thay đổi đáng kể nguy cơ dịch tễ.

Theo các chuyên gia, hiện chưa có bằng chứng cho thấy virus cúm D gây bệnh nặng ở người, song việc phần lớn dân số chưa có miễn dịch tự nhiên đồng nghĩa nếu virus thích nghi tốt hơn với cơ thể người, nguy cơ bùng phát trên diện rộng là điều không thể loại trừ.

Coronavirus ở chó: Đã xuất hiện các ca nhiễm ở người

Bên cạnh cúm D, coronavirus ở chó (CCoV) cũng được đưa vào diện theo dõi. Loại virus này vốn gây bệnh đường tiêu hóa ở chó và hoàn toàn khác với SARS-CoV-2 gây Covid-19. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã ghi nhận một số trường hợp CCoV lây sang người.

Các ca nhiễm ở người tuy hiếm nhưng đã được ghi nhận liên quan đến các trường hợp viêm phổi phải nhập viện tại Đông Nam Á. Một nghiên cứu do các nhà khoa học Đại học Florida thực hiện đã phân lập được một chủng coronavirus ở chó từ một nhân viên y tế sau chuyến công tác năm 2017, người này chỉ có triệu chứng nhẹ như sốt và mệt mỏi.

Coronavirus gây bệnh đường tiêu hóa ở chó và hoàn toàn khác với SARS-CoV-2 gây Covid-19.

Năm 2021, một nhóm nghiên cứu khác phát hiện chủng coronavirus ở chó mới, mang tên CCoV-HuPn-2018, ở một trẻ em nhập viện tại Malaysia. Đáng chú ý, chủng này gần như tương đồng với virus từng được phát hiện trước đó ở Haiti. Sau đó, virus này tiếp tục được tìm thấy ở bệnh nhân mắc bệnh hô hấp tại Thái Lan, Việt Nam và bang Arkansas (Mỹ), cho thấy khả năng lưu hành liên lục địa.

Tuy nhiên, do xét nghiệm CCoV không được thực hiện thường quy ở người, phạm vi lây lan thực tế của virus này vẫn chưa được xác định rõ.

Bài học từ các đại dịch gần đây

Các tác giả nghiên cứu cho rằng hai phát hiện trên tái khẳng định một bài học quen thuộc từ các đại dịch gần đây: virus có nguồn gốc động vật có thể âm thầm lưu hành ở người trong thời gian dài trước khi đạt được khả năng lây truyền hiệu quả giữa người với người. Khi điều đó xảy ra, dịch bệnh có thể bùng phát nhanh chóng nếu hệ thống y tế chưa sẵn sàng.

Các nhà khoa học khuyến nghị cần tăng cường giám sát các virus có nguồn gốc động vật, phát triển các bộ xét nghiệm tin cậy hơn. Ảnh: Adobe Stock

Hiện hiểu biết về dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng và mức độ gây bệnh của cả virus cúm D và coronavirus ở chó vẫn còn hạn chế. Phần lớn dữ liệu mới chỉ đến từ các nghiên cứu quy mô nhỏ.

Các nhà khoa học khuyến nghị cần tăng cường giám sát các virus có nguồn gốc động vật, phát triển các bộ xét nghiệm tin cậy hơn, đồng thời đầu tư nghiên cứu thuốc điều trị và vắc-xin tiềm năng. Việc chủ động chuẩn bị từ sớm có thể giúp ngăn chặn kịch bản một tác nhân ít được chú ý hôm nay trở thành cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu trong tương lai.

Hồng Nhung