S-500: Mảnh ghép cuối cùng của mạng lưới phòng không Nga?

Nga không xây dựng mạng lưới phòng không chỉ bằng một loại tên lửa. Cấu trúc này được tổ chức theo nhiều tầng lớp để bảo vệ mục tiêu.

Trong đó các hệ thống tầm xa như S-300 và S-400 tạo lớp bảo vệ bên ngoài, Buk đảm nhiệm tầng trung gian, còn Tor và Pantsir bảo vệ các mục tiêu trước những mối đe dọa bay thấp hoặc lọt qua các lớp phía trên.

Trong kiến trúc đó, S-500 Prometheus được đặt ở vị trí đặc biệt. Hệ thống được phát triển để đối phó máy bay, tên lửa hành trình và đặc biệt là tên lửa đạn đạo; một số đánh giá còn cho rằng S-500 có thể được sử dụng trước các mục tiêu ở quỹ đạo thấp.

Điểm quan trọng là S-500 không phải "S-400 phiên bản lớn hơn". S-400 chủ yếu đảm nhiệm phòng không tầm xa và có khả năng phòng thủ tên lửa đạn đạo ở giai đoạn cuối.

S-500 được thiết kế để mở rộng năng lực lên những mục tiêu ở độ cao và tốc độ lớn hơn, qua đó tạo thêm một lớp bảo vệ phía trên.

Điều này đặc biệt quan trọng trước tên lửa đạn đạo. Khi mục tiêu di chuyển với tốc độ rất cao và có thể tiếp cận từ độ cao lớn, hệ thống phòng thủ cần radar phát hiện sớm, khả năng theo dõi chính xác và đạn đánh chặn đủ nhanh để tạo ra điểm giao cắt.

Nga từng công bố các cuộc thử nghiệm S-500 đánh chặn mục tiêu tốc độ cao, nhưng dữ liệu công khai độc lập về năng lực thực chiến vẫn còn hạn chế.

Vì vậy, gọi S-500 là "mảnh ghép cuối cùng" cần được hiểu theo nghĩa kiến trúc, chứ không phải một chiếc ô có thể bảo vệ tuyệt đối toàn bộ lãnh thổ Nga.

Một mạng lưới phòng không hiệu quả vẫn cần nhiều lớp cảm biến, tên lửa và hệ thống chỉ huy. Ngay cả S-500 cũng không thể thay thế vai trò của các hệ thống tầm trung và tầm ngắn.

Điểm đáng chú ý nhất là Nga đang cố tạo ra một mạng lưới trong đó mỗi lớp đảm nhiệm một nhóm mục tiêu khác nhau:

S-500 xử lý những mối đe dọa ở tầng cao, S-400 và S-300 tạo lớp phòng không tầm xa, Buk bảo vệ tầng trung, còn Tor và Pantsir đảm nhiệm phòng thủ điểm.

Theo đánh giá của Lục quân Mỹ, S-500 hiện chỉ được đưa vào biên chế ở mức hạn chế và được xem như một lớp ngoài bổ sung cho năng lực phòng không - phòng thủ tên lửa của Nga.

Nếu toàn bộ kiến trúc này vận hành đúng như thiết kế, S-500 không phải "lá chắn duy nhất" của Nga mà là lớp trên cùng của một mạng lưới phòng thủ nhiều tầng.

Và đó mới chính là ý nghĩa lớn nhất của hệ thống phòng thủ tên lửa tầm xa S-500 Prometheus.

Việt Hùng